آیه ۱۱۱ سوره طه

سوره طه، آیه ۱۱۱ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۹

وَ عَنَتِ الْوُجُوهُ لِلْحَيِ الْقَيُّومِ وَ قَدْ خَابَ مَنْ حَمَلَ ظُلْماً

و (در آن روز) همه چهره‌ها در برابر خداوند حیّ قیوم، خاضع می‌شود؛ و مأیوس (و زیانکار) است آن که بار ستمی بر دوش دارد!

معنی کلمات و عبارات
«عَنَتْ»: خشوع و خضوع کرد. مثل اسیران کرنش برد. از این ماده واژه (عانی) به معنی اسیر است که جمع آن (عُناة) است. «الْوُجُوهُ»: چهره‌ها. ذکر چهره‌ها در میان سایر اعضاء، بدان خاطر است که اشرف اندامها بوده و اثر فروتنی و خواری در آن نمایان می‌گردد. و یا این که تسمیه کلّ به اسم جزء است و مراد خودِ انسانها است. «الْحَیِّ الْقَیُّومِ»: (نگا: بقره / . «خَابَ»: ناامید گردید و به آرزو نرسید. زیانمند شد. از دست داد. «ظُلْماً»: کفر.
نزول
نکات آیه
۱ - نشانه هاى خضوع و تسلیم در برابر خداوند، بر چهره تمامى انسان ها (در قیامت) نقش خواهد بست. « و عنت الوجوه للحىّ القیّوم » «عناء» به معناى خاضع شدن و مطیع گشتن است (لسان العرب). «وجه» به معناى صورت است و از آن جهت که آثار خضوع و ذلت، بیش از همه جا در چهره آشکار مى گردد، این واژه استفاده شده است. «ال» در «الوجوه» نیز محتمل است معناى استغراق داشته باشد و یا آن که عوض مضاف الیه بوده و مراد از آن «وجوه المجرمین» باشد. برداشت یاد شده مبتنى بر اولین احتمال است. ۲ - مجرمان و گردن فرازان، با چهره هایى ذلت بار و خاضع در برابر خداوند، در صحنه قیامت حضور خواهند یافت. «و عنت الوجوه للحىّ القیّوم » از معانى «عناء» ذلیل گشتن است (مصباح). حرف «ال» در «الوجوه» جایگزین مضاف الیه است; یعنى، «وجوههم» و مراد چهره مجرمانى است که در آیات پیشین از آنان سخن گفته شده است. فعل «عنت» مى رساند که فروتنى آنان نوظهور است و پیش از این در دنیا، در برابر خداوند خضوع نداشته اند. ۳ - خداوند، حىّ و قیّوم (زنده و قوام بخش هستى) است. «و عنت الوجوه للحىّ القیّوم » «قیّوم» به کسى گفته مى شود که قائم به ذات خود و حافظ همه چیز بوده و مایه قوام هر چیز را به آن عطا کرده است (مفردات راغب). ۴ - خداوند، مدیر و مدبر جهان هستى بوده و برپایى و دوام آن متکى به او است. «للحىّ القیّوم » «قیّوم» - چنان که برخى از اهل لغت گفته اند - کسى است که به امور خلق قیام کرده و تدبیر عالم در تمامى حالاتِ آن را، به عهده گرفته باشد (لسان العرب). ۵ - بى نیازى مطلق خداوند از غیر خود «القیّوم » «قیّوم» به کسى گفته مى شود که قائم به ذات بوده و در وجود، متکى به غیر نباشد (لسان العرب). ۶ - ظهور حیات حقیقى و فنا ناپذیر خداوند و قیومیت او بر هستى در قیامت، مایه خضوع و ذلت عمیق آدمیان در برابر او خواهد شد. «و عنت الوجوه للحىّ القیّوم» ۷ - هرگونه ظلم و ستم در دنیا، در روز قیامت بارى گران بر دوش ظالمان خواهد بود. «من حمل ظلمًا» ۸ - ظلم، موجب زیان کارى و محرومیت انسان، در قیامت خواهد شد. «و قد خاب من حمل ظلمًا » «خیبة»; یعنى، از کف دادن مطلوب (مفردات راغب). ۹ - اعراض از قرآن، ظلم است. «و قد خاب من حمل ظلمًا » مراد از ظلم به قرینه آیات پیشین، روى گردانى از قرآن است که از آن به «وزر» تعبیر شده بود. ۱۰ - لزوم پرهیز از هرگونه ظلم و ستم در حق خود و یا دیگران «و قد خاب من حمل ظلمًا » ۱۱ - ستم گران (در قیامت) از اذن خداوند براى شفاعت شدن و شفاعت کردن، محروم خواهند بود. «یومئذ لاتنفع الشفعة ... و قد خاب من حمل ظلمًا » ۱۲ - در قیامت، تنها مجرمانى ناکام و محروم خواهند بود که بهره اى از ایمان و عمل صالح ندارند. «من حمل ظلمًا » جمله «و من یعمل من الصالحات...» در آیه بعد، مى تواند قرینه براین باشد که «من حمل ظلماً» مطلق نیست; بلکه تنها کسانى مورد نظر هستند که نه مؤمن اند و نه نیکوکار.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۲)
  • انذار خداوند به ستمگران، از سرافکندگی و زیانکاری در قیامت
  • خدا، موجودی جاودانه و همیشگی+۴ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۳ آیه
  • تنها خداوند، زنده قایم به ذات خویش+۲ آیه
  • انحصار حیات حقیقی به خداوند+۴ آیه
  • خداوند، قایم به ذات و نگه دارنده همه هستی+۲ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان هستی+۲ آیه
  • ظلم، از عوامل خسران در انسان+۱ آیه
  • خضوع همگان در پیشگاه خداوند، در قیامت+۱ آیه
  • حضور ظالمان در قیامت با چهره ذلّت بار، در برابر خداوند+۲ آیه
  • حضور مجرمان در قیامت با چهره های ذلّت بار در برابر خداوند+۳ آیه
  • ظلم، عامل محرومیّت از شفاعت، در قیامت+۱ آیه
  • اشکار شدن اثر خضوع و انقیاد چهره ها، برای خدا در قیامت
  • زیانکاری، پیامد ستمگری+۲ آیه
  • هرگونه ظلم و ستم در دنیا، باری گران بر دوش ظالمان، در قیامت
  • اعراض کنندگان از قران و ایات الهی، ستمکارترین مردمان+۷ آیه
  • رویگردانی از قران، رفتاری ظالمانه+۵ آیه
  • عادلانه بودن عذاب در قیامت
  • اعراض از قران، موجب قرار گرفتن در زمره ظالم ترین افراد+۶ آیه
  • قیامت، روز خضوع همگان، در پیشگاه خداوند+۲ آیه
  • قیّوم / اسماوصفات+۲ آیه
  • قیامت، صحنه حضور مجرمان با چهره های ذلّت بار، در برابر خداوند+۱ آیه
واژه‌ها