آیه ۱۳۲ سوره طه

سوره طه، آیه ۱۳۲ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۲۱

وَ أْمُرْ أَهْلَكَ بِالصَّلاَةِ وَ اصْطَبِرْ عَلَيْهَا لاَ نَسْأَلُكَ رِزْقاً نَحْنُ نَرْزُقُكَ وَ الْعَاقِبَةُ لِلتَّقْوَى

خانواده خود را به نماز فرمان ده؛ و بر انجام آن شکیبا باش! از تو روزی نمی‌خواهیم؛ (بلکه) ما به تو روزی می‌دهیم؛ و عاقبت نیک برای تقواست!

معنی کلمات و عبارات
«أَهْلَ»: اهل پیغمبر، عبارت است از امت محمّدی و خانواده خودش. اهل مردم، افراد خانواده ایشان است. «لا نَسْأَلُکَ رِزْقاً»: از تو روزی نمی‌خواهیم. از تو روزی خودت و دیگران را نمی‌خواهیم. لذا به سبب فراچنگ آوردن رزق، از نماز غافل مشو. «الْعَاقِبَةُ»: مراد سرانجام نیکو است. چرا که سرانجام بد همچون معدوم بشمار است.
نزول
نکات آیه
۱ - فرمان دادن و فراخوانى خانواده و خویشاوندان به نماز، از جمله وظایف الهى پیامبر(ص) «وأمر أهلک بالصلوة » اهل هر شخصى، عشیره و خویشاوندان او هستند و نیز به کسانى که وابستگى بیشترى به شخص داشته باشند «أهل» گفته مى شود (لسان العرب) و چون سوره «طه» در مکه نازل شده است، بستگان آن حضرت در مکه (على(ع)، خدیجه(س) و...) مورد نظر هستند. ۲ - ضرورت پرداختن به تربیت دینى و معنوى خانواده و مراقبت بر آن «وأمر أهلک بالصلوة » ۳ - مداومت و مراقبت پى گیر بر اقامه نماز، از جمله مسؤولیت هاى پیامبر(ص) «وأمر أهلک بالصلوة واصطبر علیها » «إصطبار»; یعنى، با تمام توان صبر را برخود تحمیل کردن (مفردات راغب). ۴ - لزوم مراقبت پى گیر بر نماز و مداومت بر اقامه آن «وأمر أهلک بالصلوة واصطبر علیها » ۵ - مراقبت و مداومت بر اقامه نماز، نیازمند صبر و مقیّد ساختن نفس بر آن است. «واصطبر علیها » ۶ - لزوم هماهنگى بین گفتار و کردار رهبران جامعه «وأمر أهلک بالصلوة واصطبر علیها » ۷ - لزوم پایدارى و تلاش افزون تر مبلغان، در عمل به توصیه هاى خود «وأمر أهلک بالصلوة واصطبر علیها » وظیفه صبر شدید بر نماز، پس از توصیه خانواده به آن، گویاى نکته یاد شده است. ۸ - لزوم به کارگیرى دعوت عملى در کنار دعوت لفظى «وأمر أهلک بالصلوة واصطبر علیها » وظیفه پایدارى بر نماز پس از دعوت دیگران به آن، ممکن است به منظور تأثیر آن در تشویق دیگران به نماز باشد. ۹ - وجود نماز در خانواده مسلمان، بهترین جایگزین براى مال و رفاه درخانواده کافران «متّعنا به أزوجًا منهم ... وأمر أهلک بالصلوة» کلمات «أزواج» و «أهل» در این آیات، خانواده ها را مدّ نظر قرار داده است و بدین صورت لزوم تمایز خانواده مسلمان از خانواده کافر را بیان مى کند. ۱۰ - اقامه نماز و مداومت بر آن، سدّى در برابر تمایلات دنیاطلبانه و مانع چشم دوختن به دنیاى دیگران است. «و لاتمدّنّ عینیک ... وأمر أهلک بالصلوة واصطبر علیها» فرمان به اقامه پى گیر نماز، پس از نهى از چشم دوختن به دارایى هاى دنیاداران، این نکته را گوشزد مى کند که با اقامه نماز و گسترش دامنه آن، مى توان زمینه را براى دل بریدن از ثروت هاى کافران فراهم آورد. ۱۱ - خاندان پیامبر(ص) در پیشگاه خداوند، از مقامى والا برخوردار بودند. «وأمر أهلک بالصلوة » ۱۲ - تشریع نماز، در نخستین سال هاى بعثت صورت گرفته بود. «وأمر أهلک بالصلوة واصبطر علیها » سوره «طه» از نخستین سوره هاى مکى است. چنین برمى آید که فرمان نماز پیش از آن صادر شده بود و در این سوره بر اقامه آن توصیه شده است. ۱۳ - خداوند، انسان ها را به تدارک آذوقه و ارزاق، تکلیف نکرده است. «لانسئَلک رزقًا» مراد از سؤال در این آیه، طلب تکلیفى است و نکره آوردن «رزقاً» براى تعمیم است; بنابراین مفاد «لانسئلک رزقاً» - به قرینه «نحن نرزقک» - چنین مى شود. ما تو را به تهیه رزق خود و خانواده ات، تکلیف نکرده ایم. ۱۴ - خداوند، روزى دهنده همگان و بر طرف سازنده نیاز آنان «نحن نرزقک » ۱۵ - توجه به رازقیت خداوند و مکلف نبودن با تأمین خواروبار، زمینه سازانجام وظیفه عبادت و نماز و پایدارى بر آن «وأمر أهلک بالصلوة ... لانسئَلک رزقًا نحن نرزقک » ۱۶ - خداوند، در تکلیف بندگان به نماز، براى خود سودى در نظر نداشته و به فکر تأمین رزق و آذوقه براى خود نبوده است. «وأمر أهلک بالصلوة ... لانسَلک رزقًا » مفاد جمله «لانسئلک رزقاً» ممکن است این باشد که ما با فرمان نماز، نمى خواهیم از تو رزقى را طلب کنیم و نیاز خود را بر آورده سازیم. ۱۷ - توجه به نیاز همه بندگان به خداوند در تأمین معاش، از میان برنده پندار بهره بردن خداوند از عبادت بندگان است. «لانسئَلک رزقًا نحن نرزقک » در برداشت یاد شده جمله «نحن نرزقک» به منزله تعلیل براى جمله قبل است; یعنى، چون رزق تو به دست ما تأمین مى شود، پس روشن است که ما در فرمان نماز، درپى کسب روزى از جانب تو نیستیم. ۱۸ - اندیشه تأمین معاش، نباید مانع انجام عبادت و تبلیغ گردد. «وأمر بأهلک بالصلوة واصطبر علیها ... نحن نرزقک » ۱۹ - فرجام نیک، از آنِ تقواپیشگان است. «والعقبة للتّقوى » گفتن «التقوى» و اراده «أهل التقوى»، براى مبالغه است. ۲۰ - اقامه نماز، موجب فراهم آمدن زمینه هاى تقوا است. «والعقبة للتّقوى » ۲۱ - خواسته خداوند از انسان ها، گرایش به تقوا است; نه تلاش براى رزق. «لانسئَلک رزقًا ... والعقبة للتّقوى » ۲۲ - ضرورتِ دل بستن به عاقبت نیک و دل خوش نبودن به لذت هاى زودگذر «والعقبة للتّقوى» ۲۳ - نعمت هاى دنیا، سرانجام در اختیار اهل تقوا قرار خواهد گرفت. «والعقبة للتّقوى» ال در «العاقبة» ممکن است جانشین مضاف الیه محذوف باشد که با توجه به آیه قبل، مراد «عاقبة الحیاة الدنیا» خواهد بود و نیز ممکن است ال «جنسیه» باشد که در این صورت، مراد فرجام نیک خواهد بود. برداشت یاد شده بر اساس احتمال اول است.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۲۴ - «روى عن الباقر(ع) فى قوله تعالى: «و أمر أهلک بالصلاة و اصطبر علیها» قال: أمر اللّه نبیّه أن یخص أهل بیته و أهله دون الناس لیعلم الناس أنّ لأهله منزلة عنداللّه لیست لغیرهم فأمرهم مع الناس عامّة ثمّ أمرهم خاصة; از امام صادق(ع) روایت شده که در باره سخن خدا«و أمر أهلک بالصلاة...» فرمود: خدا به پیامبر خود امر کرده که خانواده و خاندان خود را جداى از مردم [در امر به نماز ]اختصاص دهد تا مردم بدانند که براى اهل پیامبر(ص) منزلتى در نزد خداوند است که براى غیر آنان نیست، پس خدا [یک بار]اهل پیامبر(ص) را با جمع مردم فرمان داده است. سپس آنان را به طور خاص مورد امر قرار داده است». [منبع: عوالى اللئالى، ج ۲، ص ۲۲، ح ۴۹; نورالثقلین، ج ۳، ص ۴۰۸، ح ۱۸۵.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار ذکر رازقیت خداآثار ذکر نیازمندی انسانهاارزش نماز مسلماناناعراض از لذایذ مادیاهمیت تربیت دینی خانوادهاهمیت دعوت عملیاهمیت نماز مسلمانانبی ارزشی رفاه کافرانبی ارزشی مال کافرانتبلیغ خصوصی محمدخدا و روزیدعوت عملی مبلغانسخن رهبرانسخن مربیانصبر مبلغانعمل به سخن خودعمل رهبرانعمل مربیانمراقبت بر نمازمسؤول روزیمسؤولیت مربیانمقامات خانواده محمدموانع تبلیغنقش تأمین معاشنقش تکلیف انسان هاپندار منفعت رسانی به خداموانع عقیده باطلصبر در برپایی نمازامیدواری به حسن فرجامخانواده محمدمحدوده مسؤولیت انسان هاموانع عبادتتاریخ تشریع نمازروش دعوتدعوت به نمازدعوت به برپایی نماززمینه برپایی نمازهماهنگی سخن با عملموانع طمعمسؤولیت رهبرانفضایل اهل بیتحسن فرجام متقینموانع دنیاطلبیزمینه صبرزمینه عبادتاهمیت برپایی نمازآثار برپایی نمازآثار نمازفضایل متقینمنشأ روزیمشمولان نعمترازقیت خدازمینه تقوامسؤولیت مبلغانتکلیف محمداهمیت تقواتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۹)
  • پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) مامور صبر و پایداری، در ابلاغ رسالت خویش
  • مراقبت و پیگیری بر اقامه نماز، از عوامل مؤثّر در تربیت خانواده+۳ آیه
  • مراقبت و پیگیری بر اقامه نماز، از موجبات مؤثر در تربیت+۶ آیه
  • تقوا، عامل نیک فرجامی انسان+۲ آیه
  • اقامه نماز، موجب فراهم امدن زمینه تقوا
  • تاثیر نماز در جلوگیری از حرص و ازمندی
  • تربیت خانواده و اهتمامورزی به انها، جهت برگزاری نماز، امری لازم+۲ آیه
  • وجوب اقامه نماز+۶ آیه
  • لزوم امر نمودن خانواده به نماز
  • تربیت دینی در محیط خانواده، فرمان خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای فرمان دادن خانواده اش به نماز
  • توصیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، برای فرمان دادن خانواده اش به صبر در نماز
  • سرپرست خانواده، دارای نقشی سازنده در حیات معنوی اعضای خانواده+۳ آیه
  • توجّه پدر به اینده دینی خانواده و لزوم احساس مسیولیت درباره انان، امری ارزشمند+۲ آیه
  • نماز در خانواده، بهترین جایگزین برای مال و رفاه+۱ آیه
  • تضمین رزق و روزی همه انسانها، از سوی خداوند
  • خداوند روزی دهنده پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۵ آیه
  • بی نیازی خدا، از رزق و عطایای بندگانش+۱ آیه
  • صبر زمینه ساز اقامه نماز و مواظبت بر ان+۴ آیه
  • صبر عامل قرار گرفتن در زمره متقین+۳ آیه
  • صبر از اسباب نیک فرجامی+۳ آیه
  • دشوار بودن صبر بر اقامه نماز
  • صبرپیشگی از جلوه های تقواپیشگی+۴ آیه
  • باور و ایمان به پیروزی اهل تقوا زمینه ساز صبر در برابر مشکلات+۴ آیه
  • توجّه و ایمان به رازقیّت خداوند زمینه ساز انجام نماز و پایداری بر ان
  • مراقبت و مداومت بر اقامه نماز نیازمند صبر و شکیبایی
  • دعوت خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر شکیبایی در اقامه نماز+۲ آیه
  • توجّه به تضمین روزی انسان از سوی خدا مقتضی صبر بر نماز+۱ آیه
  • تبلیغ دین و ابلاغ رسالت الهی از موارد صبر و شکیبایی+۱ آیه
  • تبلیغ و دعوت دیگران به نماز از امور نیازمند شکیبایی
  • علی(علیه السلام) از اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه واله) و برخوردار از مقام عصمت+۱ آیه
  • فاطمه(علیها السلام) از اهل بیت پیامبر(علیهم السلام) و برخوردار از مقام عصمت+۱ آیه
  • صبر و پایداری در برابر سختیها و ناملایمات، از ویژگیهای تبلیغی پیامبر صلی الله علیه و اله
  • توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله برای فرمان دادن خانوادهاش به نماز
  • «اءمُر»
  • «اصطَبِر»
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۶ آیه
  • تضمین روزی پیامبر صلی الله علیه و اله از جانب خداوند
  • تضمین روزی پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی خداوند، مستلزم پرداختن او به نماز و تبلیغ و صبرورزی بر ان
  • صبر پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر سختیهای اقامه نماز، جلوهای از تقواپیشگی ان حضرت
  • بهرهمندی پیامبر صلی الله علیه و اله از فرجام نیک تقواپیشگان، از اثار صبر ان حضرت+۱ آیه
  • ایمان و توجّه به تضمین روزی از سوی خداوند، زمینهساز صبر پیامبر صلی الله علیه و اله در اقامه نماز
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور شکیبایی در اقامه نماز+۲ آیه
  • تبلیغ و دعوت پیامبر صلی الله علیه و اله از دیگران برای اقامه نماز، نیازمند صبر ان حضرت
  • منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به علّت اعطای روزی به ایشان
  • تکلیف بندگان به نماز، مایه بهرهمندی انان از اثار ان
  • نماز، اسانکننده سختیها برای انسان+۲ آیه
  • نقش نماز، در بهرهمندی از رزق الهی+۴ آیه
  • نقش نماز، در تحمّل سختیها+۲ آیه
  • تاثیر مراقبت و پیگیری بر اقامه نماز، در تربیت ادمی+۶ آیه
  • مراقبت و پیگیری بر اقامه نماز، از عوامل مؤثر در تربیت خانواده+۳ آیه
  • اقامه نماز، از عوامل تقواپیشگی+۱ آیه
  • نقش نماز، در رفع فقر و نیازمندی انسان
  • استعانت از نماز برای رفع مشکلات، مورد توصیه خداوند+۲ آیه
  • اقامه نماز و مداومت بر ان، مانع تمایلات دنیا طلبانه و چشم دوختن به دنیای دیگران+۱ آیه
  • صبر، زمینهساز اقامه نماز و مراقبت بر ان+۵ آیه
  • نقش توصیه و موعظه والدین به فرزندان، برای اقامه نماز+۴ آیه
  • توصیه و تبلیغ پیگیر و مداوم، از عوامل تحقق فریضه نماز+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به توصیه و دعوت خانوادهاش به نماز
  • تبلیغ و دعوت دیگران به نماز، نیازمند صبر و شکیبایی
  • وجوب اقامه نماز+۶ آیه
  • لزوم امر نمودن خانواده به نماز
  • اقامه نماز، درپیدارنده دشواریها و نیازمند صبر و شکیبایی+۴ آیه
  • مراقبت و مداومت بر اقامه نماز، نیازمند صبر و شکیبایی+۲ آیه
  • وجود نماز در خانواده، بهترین جایگزین برای رفاه در دنیا+۱ آیه
  • ماموریت پیامبر صلی الله علیه و اله، برای دعوت خانواده خویش به اقامه نماز+۱ آیه
  • بهرهمندی نمازگزاران، از رزق الهی+۴ آیه
  • وجوب اقامه نماز+۶ آیه
واژه‌ها