سوره لقمان، آیه ۱۷ · جزء ۲۱ · صفحه ۴۱۲
يَا بُنَيَّ أَقِمِ الصَّلَاةَ وَأْمُرْ بِالْمَعْرُوفِ وَانْهَ عَنِ الْمُنكَرِ وَاصْبِرْ عَلَىٰ مَا أَصَابَكَ إِنَّ ذَٰلِكَ مِنْ عَزْمِ الْأُمُورِ
پسرم! نماز را برپا دار، و امر به معروف و نهی از منکر کن، و در برابر مصایبی که به تو میرسد شکیبا باش که این از کارهای مهمّ است!
معنی کلمات و عبارات
«ذلِکَ»: اشاره به (صبر) و سائر امور دیگر، یعنی نهی از منکر و امر به معروف و اقامه نماز، بر سبیل بَدَلیّت است. «عَزْمِ الأمُورِ»: (نگا: آلعمران / .
نزول
سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - اهتمام به برپایى نماز و امر به معروف و نهى از منکر و شکیبایى در بلاها، از مواعظ لقمان به پسر خویش بود. «یبنىّ أقم الصلوة ... و اصبر على ما أصابک»
۲ - توصیه به برپایى نماز و امر به معروف و نهى از منکر و صبر، نمودى از حکمت لقمان «و لقد ءاتینا لقمن الحکمة ... إذ قال ... یبنىّ أقم الصلوة»
۳ - نماز و امر به معروف و نهى از منکر، از زمره تعالیم شریعت عصر لقمان بود. «یبنىّ أقم الصلوة و أمر بالمعروف و انه عن المنکر»
۴ - لازم است که پیش از دعوت به فروع عملى، اصول عقیدتى تبیین گردد. یبنىّ لاتشرک باللّه ... إنّها إن تک مثقال حبّة من خردل ... یأت بها اللّه ... یبنىّ أقم الصلوة و أمر بالمعروف
۵ - اقامه نماز، از دید لقمان اهمیت ویژه اى دارد. «یبنىّ أقم الصلوة»
از این که لقمان پس از توصیه پسرش به پرهیز از شرک (توحید) و یادآورى روز حساب به نماز مى پردازد ، حکایت از اهمیت آن مى کند.
۶ - مراقبت بر نماز و پاسدارى از آن، لازم و ضرورى است. «أقم الصلوة»
«إقامة» از ریشه «قوم» و «قیام» به معناى مراعات و حفظ چیزى است (مفردات راغب).
۷ - انسان متعهد، علاوه بر پرداختن به خود، باید به اصلاح دیگران نیز همت بگمارد. «یبنىّ أقم الصلوة و أمر بالمعروف و انه عن المنکر»
۸ - امر به معروف و نهى از منکر، مشکلاتى در پى دارد که باید آنها را تحمل کرد. «و أمر بالمعروف و انه عن المنکر و اصبر على ما أصابک»
احتمال دارد دستور به صبر پس از سه فرمان اقامه نماز و امر به معروف و نهى از منکر، همانند آن سه، فرمانى عام باشد و احتمال دارد فرمانى ویژه و مربوط به امر به معروف و نهى از منکر باشد. در صورت دوم، نشان مى دهد که امر به معروف و نهى از منکر، مشکلاتى به همراه دارد که باید آن را تحمل کرد.
۹ - حرکت در مسیر خدا و احیاى ارزش ها، درپى دارنده دشوارى ها و نیازمند شکیبایى است. «أقم الصلوة و أمر بالمعروف و انه عن المنکر ... و اصبر على ما أصابک»
۱۰ - اقامه نماز و امر به معروف و نهى از منکر و صبر، از فرمان هاى بس مهم خداوند است. «أقم الصلوة ... إنّ ذلک من عزم الأُمور»
«عَزْم» ممکن است به معناى «تصمیم قطعى و جزمى» باشد که در این صورت، «عزم» به خداوند اسناد داده مى شود. صاحب کشاف، چنین معنایى را اختیار کرده است.
۱۱ - صبر و شکیبایى بر مشکلات، امرى اساسى و نیازمند اراده اى محکم است. «و اصبر على ما أصابک إنّ ذلک من عزم الأُمور»
«عَزْم» در لغت به معناى «تصمیم قطعى قلب بر انجام دادن کار» است. (مفردات راغب) چنین معنایى، حکایت از اراده محکم مى کند.
۱۲ - نماز و امر به معروف و نهى از منکر و صبر، از زیربنایى ترین ارزش ها است. «إنّ ذلک من عزم الأُمور»
بنابراین که «ذلک» اشاره به کلّ محتواى سخن لقمان در این آیه باشد، مشارالیه «ذلک»، جملات «أقم ... و أمُر ... و انْهَ...» است و «عَزْم» مصدر و به معناى مفعولى، و «عزم الأُمور» اضافه صفت به موصوف است; یعنى، «الأُمور المعزوم». امر معزوم به هدف شایسته اى گویند که لازم است بر آن دست یافت.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۲–۱۹ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۲–۳۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۷ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۷ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۷ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۶–۲۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۷
روایات و احادیث
۱۳ - «فى مجمع البیان «و اصبر على ماأصابک» من المشقة و الأذى فى الأمر بالمعروف و النهى عن المنکر عن على(ع); [منبع: مجمع البیان، ج ۸، ص ۵۰۰; بحارالأنوار، ج ۶۶، ص ۳۶۰.] در مجمع البیان از امام على(ع) درباره «و اصبر على ما أصابک» روایت شده: در برابر سختى ها و اذیت هایى که در راه امر به معروف و نهى از منکر مى بینى، بردبار باش».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اراده قوی در سختیامربه معروف در دوران لقماناهمیت تبیین عقیدهبینش لقمانتعالیم شریعت دوران لقماندعوت به امربه معروفدعوت به نهی ازمنکرسختیهای امربه معروفسختیهای نهی ازمنکرصبر در امربه معروفصبر در سلوک راه خداصبر در نهی ازمنکرمسؤولیت انسان متعهدمشکلات سلوک راه خدانماز در دوران لقماننهی ازمنکر در دوران لقمانارزش امربه معروفارزش نهی ازمنکراهمیت امربه معروفاهمیت محافظت از نمازارزش نمازدعوت به برپایی نمازاولویت در تبلیغاهمیت نهی ازمنکرمواعظ لقماننشانه های حکمت لقماندعوت به صبراهمیت اصلاح جامعهاهمیت تزکیهارزش صبراهمیت برپایی نمازصبر در سختیاهمیت صبرروش تبلیغاوامر خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۶)
- لقمان، امرکننده فرزند خود به امر به معروف
- لقمان، سفارش کننده فرزند خود به امر به معروف
- امر به معروف از اصلیترین ارزشها
- وجود امر به معروف در دوران لقمان
- لقمان، سفارشکننده فرزند خود به امر به معروف
- لزوم صبر پیشگی در امر به معروف
- امر به معروف، دربردارنده مشکلات و سختیها
- اموزش مسایل اعتقادی و عبادی از وظایف پدر درباره فرزند خویش+۱ آیه
- مواعظ لقمان به فرزند خویش، همراه با مهربانی و عطوفت+۲ آیه
- لقمان، دارای پسری دوست داشتنی+۲ آیه
- استفاده لقمان از عواطف محبّتامیز، برای موعظه پسرش+۲ آیه
- اولویت تبلیغ در بین خویشاوندان+۱ آیه
- استفاده از تهییج عواطف، در مسیر تبلیغ معارف الهی
- لزوم اهتمام پدر به تربیت توحیدی و اصلاح فرزند خویش+۶ آیه
- لزوم اهتمام پدر به تربیت دینی فرزندان خود، در جهت اقامه نماز+۲ آیه
- اهتمام به برپایی نماز و امر به معروف و نهی از منکر و شکیبایی در بلاها، از رهنمودهای تربیتی لقمان به فرزندش
- تبیین فلسفه رفتارهای اخلاقی، برای تفهیم دقیق ان، از شیوههای تربیتی لقمان به فرزندش+۴ آیه
- رعایت اعتدال در راه رفتن، از جمله روشهای تربیتی مورد سفارش لقمان به فرزند خویش+۱ آیه
- تبیین فلسفه رفتارهای اخلاقی، برای تفهیم دقیق ان، از شیوههای تربیتی لقمان+۴ آیه
- پرهیز از رفتار سرمستانه و شادمانه افراطی در زمین، از جمله دستورات تربیتی لقمان به فرزند خویش+۱ آیه
- پرهیز از روی گرداندن متکبّرانه از دیگران، ازجمله روشهای تربیتی لقمان به فرزند خویش+۱ آیه
- مراقبت و پیگیری بر اقامه نماز، از موجبات مؤثر در تربیت+۶ آیه
- اموزش اخلاق و اداب معاشرت، از وظایف پدر، درباره فرزند خویش+۱ آیه
- سفارش لقمان به پسرش، برای پرهیز از مشی و منش متکبّرانه+۱ آیه
- ضرورت اجتناب از هرگونه تکبّر و گردنفرازی+۲ آیه
- وجوب امر به معروف+۹ آیه
- لزوم تربیت فرزندان، به وسیله پدر و مادر+۶ آیه
- لزوم صبر و تحمّل، در برابر مشکلات و مصایب+۳ آیه
- وجوب اقامه نماز+۵ آیه
- وجوب نهی از منکر+۱۰ آیه
- سفارش برای برپایی نماز، از تعالیم حکیمانه لقمان به فرزندش+۱ آیه
- سفارش به امربه معروف، از اموزشهای حکمت امیز لقمان به فرزندش+۲ آیه
- سفارش به نهی از منکر، از اموزه های حکمت امیز لقمان به پسرش+۲ آیه
- صبر بر مصیبت، از رهنمودهای حکمت امیز لقمان به فرزندش+۲ آیه
- صبر و شکیبایی بر مشکلات، امری اساسی و نیازمند اراده ای محکم
- افراط در سرور به هنگام راه رفتن، مورد نهی خداوند+۲ آیه
- صبر بر مشکلات امری اساسی و نیازمند اراده محکم
- دعوت لقمان از فرزندش به صبر در برابر مصیبتها+۱ آیه
- دعوت به صبر بر مصایب نمودی از حکمتهای لقمان+۱ آیه
- اراده قوی عامل شکیبایی+۱ آیه
- امر به معروف درپی دارنده مشکلات و نیازمند صبر و شکیبایی
- صبر در امر به معروف از مواعظ لقمان به پسرش+۱ آیه
- صبر در امر به معروف از امور مهم و نیازمند اراده استوار
- مصیبتها و بلایا از موارد شکیبایی
- نهی ازمنکر درپی دارنده مشکلات و نیازمند صبر و شکیبایی
- شکیبایی در برابر سختیهای نهی از منکر از امور نیازمند اراده قوی
- صبر در برابر مشکلات نهی از منکر از مواعظ لقمان به پسرش+۱ آیه
- دعوت لقمان از فرزندش به احیای ارزشهای عرفی و عقلایی
- اموزش اخلاق و اداب معاشرت، از وظایف پدر به فرزند خویش+۱ آیه
- مواعظ لقمان به فرزند خویش، همراه با مهربانی و عطوفت+۴ آیه
- برپاداشتن نماز، از توصیه های لقمان به فرزند خویش+۱ آیه
- توصیه به برپایی نماز و امر به معروف و نهی از منکر و صبر، از مصادیق حکمت لقمان+۱ آیه
- اهتمام به بر پایی نماز و امر به معروف و نهی از منکر و شکیبایی در بلاها، از مواعظ لقمان به پسر خویش+۱ آیه
- صبر در مصایب و سختیها، نشانه عزم و اراده انسان
- صبر در مصیبتها و مشکلات، توصیه لقمان به فرزندش
- اموزش اخلاق و اداب معاشرت، از سوی لقمان به فرزند خویش+۱ آیه
- بیان علّت و فلسفه در موعظه، باعث تاثیر بیشتر و از اداب ان+۳ آیه
- به کارگیری الفاظ ملاطفتامیز در موعظه، باعث احتمال تاثیر و از اداب ان+۲ آیه
- اقامه نماز، توصیه لقمان به فرزندش+۱ آیه
- امر به معروف نمودن، از مواعظ لقمان به فرزندش+۱ آیه
- صبر بر شداید، از موعظههای لقمان به فرزندش+۱ آیه
- نهی از منکر، از موعظههای لقمان به فرزندش+۱ آیه
- اهمیت مهربانی با فرزند و برخورد ملاطفتامیز با وی+۲ آیه
- تاثیر مراقبت و پیگیری بر اقامه نماز، در تربیت ادمی+۶ آیه
- صبر، زمینهساز اقامه نماز و مراقبت بر ان+۴ آیه
- نقش برخورد دوستانه و محبّتامیز، در دعوت دیگران به اقامه نماز+۱ آیه
- نقش موعظه، در به پا داشتن نماز+۱ آیه
- نماز، دارای سابقهای دیرینه، در ادیان الهی+۳ آیه
- نقش توصیه و موعظه والدین به فرزندان، برای اقامه نماز+۳ آیه
- اقامه نماز، از توصیههای لقمان به پسرش+۱ آیه
- توصیه به برپایی نماز، نمودی از حکمت لقمان+۱ آیه
- وجوب اقامه نماز+۵ آیه
- اقامه نماز، درپیدارنده دشواریها و نیازمند صبر و شکیبایی+۴ آیه
- اقامه نماز، از توصیههای لقمان به پسرش+۱ آیه
- توصیه به برپایی نماز، نمودی از حکمت لقمان+۱ آیه
- وجوب نهی از منکر+۸ آیه
- نهی از منکر، از اصلیترین ارزشها
- لقمان، سفارشکننده فرزند خود به نهی از منکر و صبر بر ناملایمات در این راه
- نهی از منکر، فریضهای مهم در دوران لقمان و از دیدگاه او+۱ آیه
- صبرپیشگی در نهی از منکر، و بردباری در برابر پیامدهای ناگوار ان، توصیه لقمان به فرزندش
- توصیه لقمان به فرزند خود، برای اقامه فریضه نهی از منکر
- امر به معروف، واجب و مورد امر خداوند+۹ آیه
- وجوب تربیت فرزندان، به وسیله پدر+۶ آیه
- وجوب صبر و تحمل در برابر مشکلات و مصایب+۳ آیه
- وجوب اقامه نماز+۵ آیه
- وجوب نهی از منکر+۱۰ آیه