سوره طه، آیه ۴۵ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۴
قَالَا رَبَّنَا إِنَّنَا نَخَافُ أَن يَفْرُطَ عَلَيْنَا أَوْ أَن يَطْغَىٰ
'O our Lord,' said Moses and Aaron, 'truly we fear he may exceed against us, or wax insolent.'
معنی کلمات و عبارات
«یَفْرُطَ»: سبقت گیرد. پیش افتد. «أَن یَفْرُطَ عَلَیْنَا»: این که بر اتمام تبلیغ و اظهار معجزات ما با کشتن ما پیشی گیرد و آنها را ناتمام گذارد. این که بر اذیّت و آزار ما بیفزاید.
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - موسى و هارون(ع) قبل از حرکت به طرف فرعون، با یکدیگر ملاقات نموده و موانع احتمالى ارشاد او را بررسى کردند. «قالا ربّنا إنّنا نخاف»
قسمت هایى از داستان موسى(ع) - از قبیل بازگشت او نزد خانواده اش و پیداکردن راه مصر و ملاقات با برادرش هارون(ع) - به این جهت که در ماجراى برخورد با فرعون، چندان دخیل نبوده، دراین آیات ذکر نشده است. این احتمال نیز وجود دارد که آیه ۴۲ (اذهب أنت و أخوک) به بعد، سخنان خداوند به موسى و هارون(ع)، پس از ملاقات آن دو باشد.
۲ - موسى و هارون(ع) با مناجات به درگاه خداوند و برشمردن موانع احتمالى اقدام خود، از خداوند راه چاره خواستند. «قالا ربّنا إنّنا نخاف أن یفرط علینا»
۳ - موسى و هارون(ع) از پیشدستى فرعون و اقدام او به کیفر فورى آنان، پیش از هرگونه فرصت اظهار معجزه و بیان حقیقت، نگران بودند. «قالا ربّنا إنّنا نخاف أن یفرط علینا»
«فَرَطَ»; یعنى، پیشى گرفت بدون آن که افراط یا تفریط کرده باشد (مفردات راغب). مراد موسى و هارون(ع)، احتمال دست زدن فرعون به کارى است که فرصت ابلاغ پیام الهى را از آنان بگیرد.
۴ - موسى و هارون(ع)، از احتمال افزایش طغیان فرعون، درپى ابلاغ دعوت الهى به او، نگران بودند. «أو أن یطغى»
خداوند در سخن با موسى(ع)، به طغیان گرى فرعون تصریح کرده بود. بنابراین مراد موسى و هارون(ع) از این سخن، احتمال افزایش طغیان او است; به گونه اى که زمینه پذیرش دعوت را در او به کلى از میان ببرد.
۵ - نگرانى موسى و هارون(ع) از ناکامى در ابلاغ پیام خداوند به فرعون «إنّنا نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغى»
۶ - فرعون در دیدگاه موسى و هارون(ع)، فردى خودکامه و سرکوبگر حقیقت بود. «نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغى»
احتمال فرصت ندادن فرعون به موسى و هارون(ع)، براى بیان حقیقت، ناشى از شناخت آنان از خودکامگى فرعون است و احتمال افزایش طغیان گرى او، برخاسته از آگاهى آن دو به روحیه مقاومت و لجاجت او در برابر حق است.
۷ - بررسى مشکلات و موانع احتمالى مسؤولیت ها و ترس از ناکامى در ابلاغ رسالت هاى الهى، منافاتى با مقام نبوت و اخلاص در برابر خداوند ندارد. «واصطنعتک لنفسى ... إنّنا نخاف أن یفرط علینا أو أن یطغى»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۷۹ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۵–۵۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اخلاص انباانبیا و بررسی مشکلات تبلیغانبیا و بررسی مشکلات نبوتبینش هارونترس انبامشاوره موسی و هارونملاقات موسی و هارونمناجات هاروننگرانی از حق ناپذیری فرعوننگرانی از طغیانگر فرعوننگرانی از پیشگامی فرعوننگرانی هارونمناجات موسیشکنجه های فرعوننگرانی موسیاستبداد فرعونرسالت هارونبینش موسیقصه هارونرسالت موسیقصه موسی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۴)
- ارامش دادن خدا به موسی(علیه السلام) هنگام انتخاب وی برای انجام رسالت+۱۰ آیه
- ارامش دادن خدا به هارون(علیه السلام) هنگام برگزیدن وی و موسی(علیه السلام)برای انجام رسالت+۲ آیه
- فرعون، حاکمی مستبدّ و خودکامه+۲ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- موسی و هارون(علیهما السلام) موظّف به خوف نداشتن از فرعون، در برخورد با انان+۲ آیه
- یاد ربوبیّت خدا، از اداب سخن گفتن با او+۱ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۲ آیه
- دلداری خدا به موسی(علیه السلام) برای نترسیدن از فرعون، در پی اظهار خوف از سوی موسی و هارون(علیهما السلام) از کیفر و طغیانگری فرعون+۴ آیه
- دلداری خدا به موسی(علیه السلام) برای رفع دلهره و ترس از او+۶ آیه
- دلداری خدا به موسی و هارون(علیهما السلام) برای نترسیدن از فرعون، با بیان همراهی خداوند با انان+۳ آیه
- توسّل فرعون به سحر ساحران، در پی عجز از مقابله با معجزات موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- دعا به درگاه خداوند و درخواست یاری از وی، به هنگام مواجه شدن با مشکلات+۲ آیه
- ترس و نگرانی موسی و هارون(علیهما السلام) از طغیان فرعون
- تضمین یاری خداوند به موسی و هارون(علیهما السلام)برای در امان بودن از طغیان فرعون+۲ آیه
- فرعون، حاکمی سرکش و طغیانگر+۲ آیه
- قتل غیر عمدی و ناخواسته قبطی، مایه ترس، غم و ناراحتی موسی(علیه السلام)+۳ آیه
- ارامش دادن خدا به موسی علیه السلام در هنگام انجام ماموریّت و ابلاغ رسالت الهی+۱۰ آیه
- ترس موسی علیه السلام از تعدّی و طغیان فرعون+۳ آیه
- دلداری خدا به موسی علیه السلام در پی اظهار ترس او از تجاوز و طغیان فرعون+۴ آیه
- دلداری خدا به موسی علیه السلام برای رفع نگرانی و ترس او، هنگام ابلاغ رسالت خود به فرعون+۷ آیه
- مبارزه با طغیان و تجاوز فرعون، از اهداف رسالت موسی علیه السلام+۳ آیه
- ارامشبخشی خداوند به موسی و هارون علیهما السلام، در هنگام اجرای ماموریّت و ابلاغ رسالت الهی+۳ آیه
- ترس موسی و هارون علیهما السلام از کیفر و طغیان فرعون+۱ آیه
- نترسیدن از فرعون، تکلیف خداوند به موسی و هارون علیهما السلام+۴ آیه