سوره عبس، آیه ۹ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۸۵
معنی کلمات و عبارات
«وَ»: واو حالیّه است، و (هُوَ یَخْشی) حال فاعل (جَآءَ) است.
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - ابن ام مکتوم مسلمانى خداترس بود و خطر محرومیت از تزکیه او را نگران ساخته بود. «و هو یخشى»
حذف بعضى از قیدهاى کلام، گاهى به منظور تعمیم است تا مخاطب احتمالات گوناگونى را مد نظر داشته باشد. متعلق «خشیت» در این آیه گویا به همین منظور ذکر نشده است تا احتمالاتى از قبیل ترس از خدا، نگرانى از سلب توفیق تزکیه، ترس از فرجام خویش و نظایر آن را در ذهن شنونده ترسیم کند.
۲ - خداترسى و حالت خشیت، برانگیزاننده ابن ام مکتوم براى حضور در مجلس پیامبر(ص) بود. «و أمّا من جاءک یسعى . و هو یخشى»
۳ - افراد خداترس و نگران از ناکامى در تزکیه و درست کارى، سزاوار ارج نهادن و دریغ نداشتن راهنمایى و ارشاد از آنان «جاءک ... و هو یخشى»
۴ - ترس از خدا و نگرانى از دست نیافتن به تزکیه نفس، ترسى به سزا و حالتى مطلوب در پیشگاه خداوند «و هو یخشى»
۵ - احساس بى نیازى از تعالیم دین، زمینه ساز غفلت از خداوند و بى باکى از آلودگى به پلیدى ها است. «أمّا من استغنى ... ألاّ یزّکّى ... و هو یخشى»
۶ - حالت خشیت، حالتى حرکت آفرین و وادارکننده انسان به تلاش در راه آموختن و کسب کمالات «و أمّا من جاءک یسعى . و هو یخشى»
۷ - ابن ام مکتوم، از طیف ثروتمندان نبود.* «أمّا من استغنى ... و هو یخشى»
در این آیات بین اوصاف دو فرد تقابل شیوایى به نام احتباک پدید آمده است. این گونه سخن گفتن، نوعى بلاغت است که با ذکر وصف ثروتمندى در یک طرف (استغنى) اشاره به نبود ثروت در طرف مقابل شود و با ذکر وصف خشیت در طرف دیگر، به نبود آن وصف در فرد نخست اشاره گردد.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۱۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۴۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۱۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۱۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۳ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیات ۸–۱۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت شخصیت خداترسانخداترسی عبدالله بن ام مکتومزمینه حضور در مجلس محمدزمینه پلیدیصفات عبدالله بن ام مکتومعوامل نگرانی عبدالله بن ام مکتومفضیلت خشیتموقعیت اجتماعی عبدالله بن ام مکتومهدایت خداترسانمحرومیت از تزکیهآثار بی نیازی از دینفضایل خداترسانزمینه غفلتآثار خشیتترس پسندیدهزمینه تکاملعوامل انگیزشتاریخ صدر اسلام
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۶)
- حضور عبداللّه ابن امّمکتوم، نزد پیامبر(صلی الله علیه واله)جهت ارشاد و خداترسی، بهرغم کوری چشم او+۳ آیه
- روا نبودن بیاحترامی، به مؤمن+۹ آیه
- خوش خلقی و روی خوش داشتن با همه افراد جامعه، حتّی نابینایان، توصیه خداوند به محمّد(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
- روا نبودن بی احترامی به مؤمن+۹ آیه
- ممنوعیّت ترک همنشینی با تهیدستان+۹ آیه
- بهره مند شدن خداترسان از پندهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- اهل خوف و خشیت، عبرت اموز از پندهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- رفتار اهانت امیز با فقیر نابینا، مورد سرزنش خداوند+۴ آیه
- رفتار اهانت امیز در معاشرت با فقرا، مورد ملامت خداوند+۴ آیه
- بعضی از مسلمانان خداترس، مشتاق زیارت پیامبر صلی الله علیه و اله، جهت استفاده از بیانات ان حضرت+۱ آیه
- اشتیاق عبداللّه بن مکتوم، به زیارت پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- خوف از خداوند، از زمینههای مدح او+۷ آیه
- حال خشیت و تلاش عبداللَّه ابن امّ مکتوم برای هدایت، ستایشامیز و قابل تمجید در پیشگاه خداوند+۵ آیه
- رفتار اهانت امیز با فقرا به هنگام معاشرت با انان مورد ملامت خداوند+۳ آیه
- تلاش برای تزکیه نفس و درستکاری، مایه ارجمندی انسان+۴ آیه
- نورانی بودن و درخشندگی چهره انسانهای پاک و خداترس، در قیامت+۲ آیه