آیه ۶۵ سوره غافر

سوره غافر، آیه ۶۵ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۴

هُوَ الْحَيُ لاَ إِلٰهَ إِلاَّ هُوَ فَادْعُوهُ مُخْلِصِينَ لَهُ الدِّينَ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِ الْعَالَمِينَ

زنده (واقعی) اوست؛ معبودی جز او نیست؛ پس او را بخوانید در حالی که دین خود را برای او خالص کرده‌اید! ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است!

معنی کلمات و عبارات
«الْحَیُّ»: (نگا: بقره / آل‌عمران / طه / فرقان / ). «فَادْعُوهُ مُخْلِصِینَ لَهُ الدِّینَ»: (نگا: اعراف / ، یونس / ، عنکبوت / ، لقمان / ، زمر / و ، غافر / ).
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - تنها خداوند، ذات داراى حیات حقیقى، مستقل و جاوید است. «هو الحىّ» جمله « هو الحىّ» مفید حصر است. انحصار حیات براى خداوند - با آن که موجودات بسیارى از حیات بر خورداراند - گویاى این حقیقت است که حیات خداوند، حیاتى است ذاتى، حقیقى و جاوید و حیات دیگر موجودات، حیاتى وابسته و رو به زوال است. ۲ - حیات تمامى موجودات زنده جهان، حیاتى است رو به زوال و وابسته به خداى جان آفرین. «هو الحىّ» ۳ - معبودى جز اللّه حقیقتاً وجود ندارد. «لا إله إلاّ هو» «إله» به معناى معبود است. ۴ - اختصاص حیات حقیقى به خداوند، دلیل نبودن هیچ معبودى جز او در جهان است. «هو الحىّ لا إله إلاّ هو» جمله «لاإله إلاّ هو» به منزله نتیجه براى «هوالحىّ» است; یعنى، چون خداوند زنده جاوید است، پس جز او کسى مدبر عالم و نیز شایسته معبود بودن نیست. ۵ - داشتن حیات حقیقى، مستقل و جاوید، از اوصاف معبود حقیقى است. «هو الحىّ لا إله إلاّ هو» ۶ - لزوم دعا و عبادت خداى یکتا «لا اله إلاّ هو فادعوه» مطابق نظر مفسران، «دعاء» در این آیه - به قرینه «مخلصین له الدین» - مى تواند به معناى عبادت باشد. ۷ - دعا و عبادت، تنها شایسته خداوند یکتا و دارنده حیات حقیقى است. «هو الحىّ لا إله إلاّ هو فادعوه» «فا» در «فادعوه» عاطفه بوده و براى ربط میان سبب و مسبب است; یعنى، به سبب آن که خدا دارنده حیات حقیقى و یکتا است، پس او را باید عبادت کرد و از او حاجت خواست. ۸ - لزوم عبادت خالصانه براى خداوند «مخلصین له الدین» «دین» در لغت به چند معنا مى آید; یکى از آنها اطاعت است و مقصود از اطاعت - به قرینه آیه بعد (قل إنّى نهیت أن أعبد الذین تدعون من دون اللّه...) - عبادت مى باشد. ۹ - اخلاص، شرط پذیرش عبادت و رکن اساسى آن است. «فادعوه مخلصین له الدین» از توصیه خداوند به این که عبادت او را با اخلاص انجام دهند، مى توان برداشت یاد شده را به دست آورد. ۱۰ - همه ستایش ها، از آنِ خداوند است. «الحمد للّه» «ال» در «الحمد للّه» به اصطلاح جنسیه بوده و مفید استغراق است; یعنى، «کلّ حمد للّه». ۱۱ - خداوند، سرچشمه و منشأ همه کمال ها و زیبایى ها است. «الحمد للّه» «حمد» در برابر زیبایى ها و کمال ها است و به مقتضاى جمله «الحمد للّه» ثابت مى شود که هر ستایشى از آنِ خداوند است. بنابراین کمال و زیبایى از او نشأت گرفته است. ۱۲ - تنها خداوند، شایسته و بایسته ستایش است. «الحمد للّه» ۱۳ - خداوند، مالک همه عالم هاى هستى است. «ربّ العلمین» عالَم (مفرد «عالَمین») است به مجموعه و دسته اى از موجودات گفته مى شود. بنابراین «العالمین»; یعنى، همه موجودات به لحاظ مجموعه ها و دسته ها. گفتنى است که به مالک هر چیزى، «ربّ» گفته مى شود. ۱۴ - جهان آفرینش، متشکل از عالم هاى متعدد «ربّ العلمین» برداشت یاد شده، با توجه به جمع بودن کلمه «العالمین» استفاده شده است. ۱۵ - جهان هستى، سراسر زیبا و تدبیر آن تدبیرى نیکو و جمیل است. «الحمد للّه ربّ العلمین» «ربّ العالمین» به منزله دلیل براى «الحمد للّه» است; یعنى، از آن جایى که خداوند مدبر و مالک هستى است، همه ستایش ها از آنِ او است و از آن جا که حمد و ستایش، همواره براى کمال و زیبایى ها است، نتیجه مى گیریم که: همه هستى زیبا و برخوردار از تدبیرى نیکو است. ۱۶ - خداوند، از روى اختیار جهان را تدبیر مى کند و در اداره آن جبر و اضطرارى ندارد. «الحمد للّه ربّ العلمین» در صحت اطلاق حمد، علاوه بر زیبایى فعل و صفت، اختیارى بودن آن دو نیز قید شده است; یعنى، بر فعل و صفتى زیبا مى توان سپاس کرد که فاعل، آن را از روى اختیار تحقق بخشیده باشد. ۱۷ - جهان هستى، به سوى کمال در حرکت است. «ربّ العلمین» «ربّ» به معناى تربیت کردن است و تربیت ایجاد حالتى در شىء پس از حالت قبل است تا آن گاه که به حد تمام و کمال برسد (مفردات راغب). این معنا حکایت از حرکت تکاملى دارد. گفتنى است که کلمه «ربّ» مشترک لفظى میان وصف و مصدر مى باشد و در آیه مورد بحث معناى وصفى دارد. ۱۸ - تدبیر همه عالم هاى هستى از سوى خداوند، دلیل اختصاص همه ستایش ها به او است. «الحمد للّه ربّ العلمین» برداشت یاد شده از آن جا است که «ربّ العالمین» به منزله تعلیل براى «الحمد للّه» مى باشد. ۱۹ - ربوبیت خداوند، مقتضى حمد و ستایش است. «الحمد للّه ربّ العلمین»
تفسیر (۷)
روایات و احادیث
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
  • ضرورت خالص کردن دین برای خدا+۸ آیه
  • ضرورت اخلاص در عبادت+۹ آیه
  • خداوند، اله حقیقی و یگانه+۷ آیه
  • نقش مؤثّر دعا، در تربیت انسانها
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۹ آیه
  • تعلیم چگونگی دعا و درخواست از خداوند
  • انحصار الوهیّت به خدا، دلیل انحصار حمدها و ستایشها+۱ آیه
  • تدبیر امور انسانها، از سوی پروردگار یگانه+۱ آیه
  • تامین روزی انسانها از سوی خدای یگانه، نشانهای از ربوبیّت بیهمتای وی+۳ آیه
  • تدبیر انسان در مراحل مختلف از سوی خدا، دلیل توحید ربوبی+۴ آیه
  • ارامش زمین و امادگی ان برای زندگی انسان، دلیل توحید ربوبی+۳ آیه
  • افرینش اسمان و زمین، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
  • افرینش اسمان و زمین، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
  • افرینش موجودات، از دلایل توحید ربوبی+۸ آیه
  • انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۷ آیه
  • تدبیر انسانها با اماده ساختن علل و اسباب ان از ناحیه خدا، دلیل انحصار الوهیّت به خدا+۲ آیه
  • اختصاص داشتن حیات حقیقی به خداوند، دلیل شایستگی و یگانگی او در الوهیّت+۲ آیه
  • صورتگری جنین انسان در رحم، نشانگر الوهیّت خدای یگانه+۲ آیه
  • یگانگی ذات خدا با صفات خدا+۴ آیه
  • توحید عبادی، از فرمانهای مؤکّد خداوند+۷ آیه
  • اختصاص داشتن حیات حقیقی به خداوند، دلیل انحصار عبادت برای او+۱ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۹ آیه
  • وجوب اخلاص، در دین و دینداری+۸ آیه
  • لزوم اخلاص در دعا+۲ آیه
  • وجوب توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی خداوند+۱۰ آیه
  • اختصاص همه حمدها و ستایشها به خداوند+۴ آیه
  • ربوبیّت خداوند نسبت به همه هستی، از ملاکهای استحقاق حمد و ستایش+۲ آیه
  • انحصار حیات حقیقی به خداوند+۳ آیه
  • انحصار حیات حقیقی به خدا، دلیل انحصار عبادت خالصانه به او
  • انحصار حیات به خدا، دلیل انحصار پرستش به او+۲ آیه
  • ربوبیّت خداوند، اقتضاکننده حمد و ستایش برای او+۲ آیه
  • تدبیر صاحبان عقل و جهانیان، به فرمان خداوند+۳ آیه
  • ضرورت اخلاص، در دعا و عبادت+۲ آیه
  • دعوت مردم به دعا و نیایش، از سوی خداوند+۲ آیه
  • ضرورت خالص کردن دین، برای خدا+۷ آیه
  • وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۵ آیه
  • وجوب پرستش خدای یگانه و پرهیز از پرستش غیر او+۱۰ آیه
  • باور به حیات جاودانه خداوند و یگانگی او، مقتضی اخلاص ورزیدن در عبادت
  • خداوند، فراخوان انسانها به عبادت خالصانه اش+۴ آیه
  • خداوند، فراخوان انسانها به عبادت+۴ آیه
  • اختصاص داشتن حیات حقیقی به خداوند، متقضی عبادت او
  • داشتن حیات حقیقی مستقل و جاوید، از اوصاف معبود حقیقی+۳ آیه
  • وجوب اخلاص در دعا، سؤال و درخواست از خداوند+۲ آیه
  • وجوب اخلاص در دین و پایبندی به توحید+۴ آیه
  • وجوب عقیده به توحید و اخلاص، در عبادت و بندگی+۱۰ آیه
واژه‌ها