آیه ۲۲ سوره بقره

سوره بقره(البقرة)، آیه ۲۲ · جزء ۱ · صفحه ۴

الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِرَاشًا وَالسَّمَاءَ بِنَاءً وَأَنزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقًا لَّكُمْ فَلَا تَجْعَلُوا لِلَّهِ أَندَادًا وَأَنتُمْ تَعْلَمُونَ

آن کس که زمین را بستر شما، و آسمان [= جو زمین‌] را همچون سقفی بالای سر شما قرار داد؛ و از آسمان آبی فرو فرستاد؛ و به وسیله آن، میوه‌ها را پرورش داد؛ تا روزی شما باشد. بنابر این، برای خدا همتایانی قرار ندهید، در حالی که می‌دانید (هیچ یک از آنها، نه شما را آفریده‌اند، و نه شما را روزی می‌دهند).

معنی کلمات و عبارات
«فِرَاشاً»: فرش. گستردنی. «أَندَاداً»: جمع نِدّ، انبازها، همتاها. همگونها.
نزول

سال ۲۱ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - زمین همانند بسترى گسترده، شایسته براى زندگانى انسانهاست. «جعل لکم الأرض فرشاً» کلمه «جعل» مى تواند به معناى «صیر» (تبدیل کرد) باشد و مى تواند به معناى «خلق» (آفرید) هم باشد. کلمه «فراشاً» به معناى بستر گسترده است و اطلاق آن بر زمین از باب تشبیه مى باشد; یعنى: جعل الأرض کالفراش. ۲ - آفرینش زمین به گونه اى مناسب براى زندگانى، پرتوى از ربوبیت خداوند است. «اعبدوا ربکم ... الذى جعل لکم الأرض فرشاً» «الذى جعل ...» صفت دوم براى «ربکم» در آیه قبل است. ۳ - زمین در ابتداى پیدایشش قابل سکونت و زندگانى انسان نبوده است. «الذى جعل لکم الأرض فرشاً» برداشت فوق بر این اساس است که: «جعل» به معناى «صیر» باشد; یعنى، خدا زمین را به گونه اى که قابل زندگانى باشد مبدل ساخت. این معنا حکایت از آن دارد که زمین در بدو پیدایش، چنین وضعیتى را دارا نبود. ۴ - همه انسانها داراى حق بهره گیرى از مواهب طبیعى و نعمتهاى الهى هستند. «فأخرج به من الثمرت رزقاً لکم» ۵ - همه انسانها، داراى حق تصرف در گستره زمین هستند. «الذى جعل لکم الأرض فرشاً» ۶ - خداوند، آسمان را در جهت منافع انسانها برافراشته ساخت. «الذى جعل لکم ... السماء بناء» کلمه «بناء» در لغت عرب معنایى دارد که شامل: ساختمان، خیمه، چادر و مانند اینها مى شود. اطلاق «بناء» بر آسمان از باب تشبیه است; یعنى: جعل لکم السماء کالبناء. ۷ - خداوند، نازل کننده باران از ابرها «و أنزل من السماء ماء» «سماء» به هر چیزى که در جهت بالا قرار گرفته باشد گفته مى شود. تکرار کلمه «السماء» در آیه، حکایت از آن دارد که مراد از آن در هر فراز، مصداقى خاص از معناى ذکر شده است; در جمله نخست چون در مقابل «الأرض» قرار گرفته به معناى آسمان است و در جمله دوم به قرینه «ماء» مى توان گفت که مقصود از آن «ابر» مى باشد. ۸ - خداوند، به وجود آورنده روزى و فراهم آورنده اسباب معیشت براى انسانهاست. «فأخرج به من الثمرت رزقاً لکم» ۹ - آبهاى نازل شده از ابرها، سببى اساسى براى پیدایش روزى انسانها «فأخرج به من الثمرت رزقاً لکم» ۱۰ - خداوند، به وسیله آبهاى نازل شده از آسمان، درختان رابه ثمر مى رساند. «و أنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرت رزقاً لکم» «ثمرة» - که مفرد «ثمرات» است - به میوه درختان گفته مى شود. «من» در «من الثمرات» مى تواند به معناى بعض باشد، در این صورت «من الثمرات» مفعول براى «اخرج» است; یعنى: فأخرج به بعض الثمرات لیکون رزقاً لکم. همچنین مى تواند «من» بیانیه باشد دراین صورت «رزقاً» مفعول براى «اخرج» خواهد بود; یعنى: اخرج به رزقاً لکم و هى الثمرات. ۱۱ - میوه درختان از مواهب الهى و رزق و روزى انسانهاست. «فأخرج به من الثمرت رزقاً لکم» ۱۲ - آفرینش آسمان، نزول باران، به ثمر رسیدن میوه ها و پیدایش روزى براى انسانها، جلوه هایى از ربوبیت خداوند است. «اعبدوا ربکم ... الذى جعل لکم ... رزقاً لکم» ۱۳ - توجّه و باور به خدادادى بودن نعمتها، بر انگیزنده انسانها به پرستش خداوند است. «اعبدوا ربکم الذى ... أنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرت» از اینکه خداوند براى ایجاد روحیه پرستش در بندگان، آنان را متوجّه نعمتهاى الهى مى کند، برداشت فوق بدست مى آید. ۱۴ - تحقق افعال الهى در طبیعت از طریق اسباب و علل طبیعى «فأخرج به من الثمرت رزقاً لکم» ۱۵ - حاکمیت خداوند بر اسباب و علل طبیعى «أنزل من السماء ماء فأخرج به» ۱۶ - همتا و همسانى براى خداوند نیست. «فلا تجعلوا للّه أنداداً» «ند» (مفرد أنداد) به معناى مثل و نظیر است. ۱۷ - ضرورت پرهیز از توهّم بودن همتا و همانند براى خداوند «فلا تجعلوا للّه أنداداً» ۱۸ - اندیشه در آفریدگارى خداوند و ایجاد مواهب طبیعى، عقیده توحیدى را در پى دارد. «الذى خلقکم ... الذى جعل لکم الأرض ... فلا تجعلوا للّه أنداداً» تفریع جمله «لا تجعلوا ...» به وسیله «فاء» بر حقایق بیان شده در این آیه و آیه قبل، بیانگر این است که: توجّه به آنها، گرایش دهنده آدمى به توحید ربوبى است; یعنى، حال که معلوم شد خداوند خالق شماست و همو آفریننده زمین و ... است معقول نیست مثل و مانندى براى او فرض کنید. ۱۹ - آفرینش جهان برنامه ریزى شده و هدف دار «الذى جعل ... فأخرج به من الثمرت رزقاً لکم» آیه شریفه، زمین، باران و عوامل دیگر را براى تأمین هدفى خاص معرفى مى کند. وقتى سلسله امورى براى تأمین هدفى به کار گرفته مى شوند، در اصطلاح به آن، برنامه گفته مى شود که الزاماً با هدف دارى عجین است. ۲۰ - برانگیختن مردم به مطالعه در طبیعت و آفرینش آن، راهى براى گرایش دادن آنان به توحید «الذى جعل لکم الأرض فرشاً ... فلا تجعلوا للّه أنداداً» ۲۱ - براى خدا شریک و همتا پنداشتن، با علم و اندیشه صحیح ناسازگار است. «فلا تجعلوا للّه أنداداً و أنتم تعلمون» ۲۲ - پندار وجود همانند براى خدا، برخاسته از جهل و نادانى است. «فلا تجعلوا للّه أنداداً و أنتم تعلمون»
تفسیر (۱۳)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۹)
  • خداوند، نازل کننده اب باران از اسمان+۴ آیه
  • اب، از عوامل ابادانی زمین+۴ آیه
  • نقش اب در تغذیه انسان+۳ آیه
  • نقش اب در پیدایش میوههای گوناگون+۲ آیه
  • اسمان و زمین، تامین کننده روزی و معاش انسانها+۴ آیه
  • خداوند، بنا کننده اسمانها+۱ آیه
  • خداوند، افریننده اسمان به صورت بنا و سقف زمین+۱ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمانها+۷ آیه
  • اسمان، سقفی محفوظ برای اهل زمین+۲ آیه
  • اسمان، مبدء نزول باران+۴ آیه
  • افرینش اسمانها، ایه خدا+۴ آیه
  • برافراشتن اسمانها، از ایات خدا+۲ آیه
  • ابرهای حامل باران، از ایههای خدا+۴ آیه
  • فرو فرستادن باران از اسمان، از ایات الهی+۴ آیه
  • تامین روزی انسانها از سوی خدا، ایه الهی+۴ آیه
  • گستردگی زمین، از نشانههای خدا+۳ آیه
  • پدیدار شدن محصولات کشاورزی ، در پی بارش باران، از ایات خدا+۲ آیه
  • خداوند، نازلکننده باران از ابرها+۱ آیه
  • ریزش اب از ابرها بر اثر وزش باد و انتقال انها
  • باران و نقش ان در طبیعت و زندگی انسان از ایات خدا+۷ آیه
  • نزول باران، جلوهای از رزّاقیت خداوند+۳ آیه
  • ابرها، وسیله لازم برای نزول باران+۲ آیه
  • باران، زمینهساز به ثمر رسیدن درختان و پیدایش انواع میوهها و محصولات+۲ آیه
  • باران، نازل شده از اسمان، تامینکننده روزی انسانها+۳ آیه
  • اسمان، همانند سقفی برافراشته+۵ آیه
  • شایستگی زمین برای زندگانی، همچون بستر+۱ آیه
  • اسمان، مانند سقفی برافراشته شده+۵ آیه
  • شایستگی زمین برای زندگانی، همچون بستر+۱ آیه
  • منزّه بودن خداوند، از داشتن همتا و مثل
  • تامین روزی انسانها از سوی خدای یگانه، نشانهای از ربوبیّت بیهمتای وی+۳ آیه
  • تدبیر انسان در مراحل مختلف از سوی خدا، دلیل توحید ربوبی+۴ آیه
  • ارامش زمین و امادگی ان برای زندگی انسان، دلیل توحید ربوبی+۳ آیه
  • افرینش اسمان و زمین، از دلایل توحید ربوبی+۷ آیه
  • خلقت انسانها از جانب خدا، از دلایل و نشانههای ربوبیّت یگانه او+۱ آیه
  • افرینش اسمان و زمین، از دلایل توحید ربوبی+۷ آیه
  • افرینش موجودات، از دلایل توحید ربوبی+۷ آیه
  • رویش گیاهان و درختان با نزول باران، دلیل تدبیر خدای یگانه+۲ آیه
  • خداوند، دارای هویّت و ذاتی یگانه و بدون همتا+۱ آیه
  • توحید عبادی، از فرمانهای مؤکّد خداوند+۳ آیه
  • توحید عبادی، زمینه تقوا+۱ آیه
  • تامین رزق انسانها از سوی خدا، دلیل انحصار عبادت برای خدای یگانه+۲ آیه
  • توحید عملی و عبادی، مبتنی بر توحید نظری+۱ آیه
  • دعوت شدن انسانها به توحید، از جانب خداوند+۱ آیه
  • نفی توحید ربوبی و عبادی، از ناحیه مشرکان عصر بعثت+۱ آیه
  • اعتقاد مردم به وجود خداوند، در عصر جاهلیّت
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۶ آیه
  • شرک، زاییده جهل+۱ آیه
  • لزوم اجتناب، از پرستش بتها
  • حرمت شرک و شریک قرار دادن برای خدا+۱ آیه
  • استفاده از طبیعت، حقّ همه انسانها+۳ آیه
  • طهارت و پاکی اب باران
  • مباح بودن استفاده از طبیعت، برای انسان+۴ آیه
  • حرمت بت پرستی+۲ آیه
  • معذور بودن جاهل (قاصر)
  • مباح بودن استفاده و سکونت، از تمام نقاط زمین+۴ آیه
  • پاک بودن زمین
  • حرمت شرک و شریک قرار دادن، برای خدا+۲ آیه
  • مکلّف بودن کافران به عبادت پروردگار+۱ آیه
  • میوه ها، از مصادیق رزق الهی به بندگان+۱ آیه
  • اسمان، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسانها+۴ آیه
  • ابهای نازل شده از ابرها، از منابع رزق انسان برای انسانها+۱ آیه
  • زمین، از منابع تامین کننده رزق و روزی انسان+۴ آیه
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۷ آیه
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی اعطای رزق به بندگان+۱ آیه
  • خداوند، تامین کننده رزق انسانها، با میوه ها و محصولات کشاورزی+۱ آیه
  • افریده شدن زمین به صورت بستری گسترده و ارام برای اسایش انسانها+۵ آیه
  • قابل سکونت بودن زمین، از لوازم اسایش+۶ آیه
  • حلال بودن استفاده از زمین و منافع ان، برای انسانها+۷ آیه
  • زمین، مانند بستری ارام برای زندگی+۱ آیه
  • خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۵ آیه
  • نقش اسمان، در تامین روزی و معاش انسانها بر روی زمین+۴ آیه
  • خداوند، قراردهنده زمین، در جهت منافع انسان+۵ آیه
  • زمین، بستری ارام برای زندگانی بشر، به امر خداوند+۶ آیه
  • زمین، قرارگاه و محلّ اسایش انسان+۲ آیه
  • تامین روزی انسان، از فواید زمین+۶ آیه
  • افرینش زمین در راستای منافع و مصالح ادمیان، از نعمتهای خدا+۶ آیه
  • اباحه و حلال بودن استفاده از زمین و منافع ان، برای انسانها+۷ آیه
  • تشبیه شدن اسمان به سقف زمین+۵ آیه
  • اسمان سقفی محفوظ برای اهل زمین+۲ آیه
  • قرار دادن اسمان به صورت سقف زمین، از سوی خداوند+۱ آیه
  • اسمان همچون سقف زمین، افریده خداوند+۱ آیه
  • شرکورزی برخی اشخاص، به رغم شناخت خدا
  • اعتقاد مشرکان جاهلی به شریک و همتا داشتن خداوند+۱ آیه
  • شریک گرفتن برای خدا، مورد نهی او
  • توجّه به خدادادی بودن نعمتها، برانگیزنده انسان به عبادت خدا+۱ آیه
  • منافات داشتن شرک، با علم و اگاهی
  • استعداد و قابلیّت زمین، برای ابادانی و عمران+۲ آیه
  • اب، از عوامل عمران و ابادانی+۴ آیه
  • خداوند، منشا ابادانی زمین+۶ آیه
  • ربوبیّت خدا، منشا ابادانی+۱ آیه
  • فارش / اسماوصفات+۱ آیه
  • تشبیه زمین به فرش، از جهت مساعد بودن ان برای زندگانی انسان+۳ آیه
  • مُخْرج/ اسما و صفات+۳ آیه
  • میوهها، از ایات خداوند+۲ آیه
  • خداوند، افریننده میوهجات در زمین+۲ آیه
  • به ثمر رسیدن میوهها، جلوهای از ربوبیّت خداوند+۱ آیه
  • رویش میوهها، دلیل و نشانه توحید خداوند+۱ آیه
  • میوهها، موهبتی از جانب خدا و رزقی برای انسانها
  • میوهها، نمودی از نعمت و لطف الهی بر بندگان خداوند+۲ آیه
واژه‌ها