آیه ۳۲ سوره فاطر

سوره فاطر، آیه ۳۲ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۸

ثُمَ أَوْرَثْنَا الْكِتَابَ الَّذِينَ اصْطَفَيْنَا مِنْ عِبَادِنَا فَمِنْهُمْ ظَالِمٌ لِنَفْسِهِ وَ مِنْهُمْ مُقْتَصِدٌ وَ مِنْهُمْ سَابِقٌ بِالْخَيْرَاتِ بِإِذْنِ اللَّهِ ذٰلِكَ هُوَ الْفَضْلُ الْكَبِيرُ

سپس این کتاب (آسمانی) را به گروهی از بندگان برگزیده خود به میراث دادیم؛ (امّا) از میان آنها عده‌ای بر خود ستم کردند، و عده‌ای میانه رو بودند، و گروهی به اذن خدا در نیکیها (از همه) پیشی گرفتند، و این، همان فضیلت بزرگ است!

معنی کلمات و عبارات
«ثُمَّ»: بعد از فرستادن کتابهای آسمانی پیشین. «أَوْرَثْنَا ...»: (نگا: اعراف / . «مُقْتَصِدٌ»: میانه‌رو (نگا: لقمان / ). «سَابِقٌ بِالْخَیْرَاتِ»: سبقت گیرنده بر دیگران در انجام نیکیها. سبقت گیرنده بر دیگران به سبب کارهای نیک. «إِذْن»: توفیق (نگا: بقره / انفال / ). «ذلِکَ»: به ارث رساندن قرآن به بندگان برگزیده. انتخاب امت محمّدی. سبقت در خیرات.
نزول

سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۹ رویداد)
نکات آیه
۱ - مسلمانان، ملتى ممتاز و برگزیده الهى «ثمّ أورثنا الکتب الذین اصطفینا» طبق نظر بیشتر مفسران، مقصود از «الکتاب» قرآن و مراد از «الذین اصطفینا» مسلمانان است. ۲ - قرآن، ارث و موهبت الهى براى جامعه اسلامى «ثمّ أورثنا الکتب الذین اصطفینا من عبادنا» برداشت یاد شده، از تعبیر ارث درباره اعطاى قرآن به دست مى آید; زیرا ارث چیزى است که براى آن تلاشى صورت نگرفته و در نتیجه حقى هم براى دریافت آن به وجود نیامده است. ۳ - مسلمانان در حفظ و عمل کردن به قرآن، به سه دسته ستمکار (ضایع کننده عمر)، میانه رو و پیشتاز تقسیم مى شوند. «فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرت» برداشت یاد شده، مبتنى بر این احتمال است که ضمیر جمع «منهم» به «الذین اصطفینا» بازگردد و این تقسیم بندى مربوط به مسلمانان باشد; نه «عبادنا» و عموم بندگان. ۴ - انسان ها در ارتباط با دین الهى و کتاب آسمانى، به سه دسته ستمکار، میانه رو و پیشتاز تقسیم مى شوند. «فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرت» برداشت یاد شده، براین احتمال است که ضمیر «منهم» به «عبادنا» (عموم بندگان) بازگردد; به ویژه اگر مقصود از «الکتاب» مطلق کتاب هاى آسمانى باشد، این احتمال تقویت خواهد شد. ۵ - مسلمانان در انجام کارهاى خیر، به سه دسته ستمکار، میانه رو و پیشتاز تقسیم مى شوند. «فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرت» این برداشت، براساس دیدگاه برخى از مفسران است که اظهار داشته اند: قید «بالخیرات» در «سابق بالخیرات» قرینه بر این که ظلم به نفس و یا میانه روى، در مقایسه با «خیرات» سنجیده شده است. و به قرینه آمدن این قید در «سابق بالخیرات»، از جمله هاى «ظالم لنفسه» و «منهم مقتصد» حذف شده است. ۶ - لزوم پیشه ساختن روش متعادل و بدور از افراط و تفریط در زندگى «و منهم مقتصد» هرچند مقصود از اقتصاد، تمسک به قرآن و پیروى از رهنمودهاى آن است; ولى انتخاب واژه «مقتصد» مى تواند براى رساندن این معنا باشد که اعتدال و میانه روى در امور، خود امرى پسندیده و مورد ترغیب خداوند است. ۷ - پیشتازان در انجام کارهاى خیر، از بهترین مردم و والاترین آنان در پیشگاه خداوند «و منهم سابق بالخیرت» از تقسیم بندى سه گانه مردم در تمسّک به قرآن و دین دارى (ضعیف، قوى و...) و آمدن گروه پیشتاز در انجام خیرات به عنوان آخرین و قوى ترین گروه، برداشت یاد شده به دست مى آید. ۸ - نزدیکى و دورى از قرآن، معیارى براى تعیین ارزش انسان ها و سعادت مندى آنان «ثمّ أورثنا الکتب ... فمنهم ظالم لنفسه و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرت» ۹ - پیشتازان در انجام خیرات، مهم ترین صفت مسلمانان پیرو قرآن و انسان هاى قرآنى «و منهم سابق بالخیرت» برداشت یاد شده به این خاطر است که پیشتازان در تمسک به قرآن و حافظان ارث الهى، در این آیه به عنوان پیشتازان در خیرات معرفى شده اند. ۱۰ - تمسّک به قرآن و پیروى از رهنمودهاى آن، به خیر و صلاح جامعه و ترک آن ظلم به خویشتن است. «ثمّ أورثنا الکتب ... فمنهم ظالم لنفسه» ۱۱ - تفاوت درجات دین دارى و هدایت پذیرى انسان ها، در فرهنگ قرآن «ثمّ أورثنا الکتب ... فمنهم ظالم ... و منهم سابق بالخیرت» برداشت بالا از تقسیم شدن مردم در برابر قرآن به سه گروه یاد شده به دست مى آید. ۱۲ - اذن خداوند، شرط رسیدن به مقام پیشتازى در دین دارى، زندگى قرآنى و انجام کارهاى خیر «و منهم سابق بالخیرت بإذن اللّه» ۱۳ - انتخاب مسلمانان براى وراثت قرآن و بهره مند شدن از آموزه هاى آن، فضل بزرگ خداوند به آنان است. «ثمّ أورثنا الکتب الذین اصطفینا ... ذلک هو الفضل الکبیر» برداشت یاد شده، مبتنى بر این احتمال است که «ذلک» به «اصطفاء» و «ایراث کتاب» (مستفاد از جمله «أورثنا الکتاب الذین اصطفینا») اشاره داشته باشد. ۱۴ - توفیق پیشتازى در انجام کارهاى خیر، فضل بزرگ الهى است. «و منهم مقتصد و منهم سابق بالخیرت بإذن اللّه ذلک هو الفضل الکبیر» برداشت یاد شده، مبتنى بر این است که «ذلک» اشاره به «سبق» در «سابق بالخیرات» باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۵ - «عن أبى جعفر(ع) ...یقول اللّه عزّوجلّ «ذلک هو الفضل الکبیر» یعنى القرآن...; [منبع: تأویل الأیات الظاهرة، ص ۴۷۱; بحارالأنوار، ج ۲۳، ص ۲۲۰، ح ۲۲.] از امام باقر(ع) روایت شده: ...[این که] خداوند عزّوجلّ مى فرماید: «ذلک هو الفضل الکبیر» مقصود قرآن است...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۴)
  • توفیق یافتن برخی از بندگان برای سبقت در اعمال خیر به اذن خدا
  • وجود گروهی معتدل در میان امّت اسلام
  • امامان معصوم(علیهم السلام) بندگان برگزیده خداوند+۱ آیه
  • پیشگامی امامان(علیهم السلام) در کارهای خیر
  • امامان(علیهم السلام) وارثان علم قران+۱ آیه
  • امامان از خاندان پیامبر(صلی الله علیه واله)، برگزیده خداوند
  • ورود پیشگامان در کارهای خیر، به بهشت پایدار+۱ آیه
  • برخورداری پیشگامان در کارهای خیر، از زیورالات و لباسهای ابریشم بهشتی+۱ آیه
  • برگزیدگان بنیاسراییل، وارثان تورات پس از موسی(علیه السلام)+۱ آیه
  • پیشگامان در خیر، از توفیق یافتگان
  • بهرهمندی بندگان برگزیده خدا، در بهشت، از لباس حریر، فضل بزرگ الهی برای انان+۱ آیه
  • قیامت، عرصه حزناور و اندوهگین، حتّی برای مؤمنان+۲ آیه
  • اعمال و کارهای خیر، دارای مرغوبیّت+۳ آیه
  • اعطای بهشت، به دور از رنج و سختی به بندگان برگزیده، از جانب خدا، ملاک اختصاص حمد به او+۱ آیه
  • کتابهای اسمانی، از عطایای الهی به پیامبران
  • تعالیم دینی و رسالت انبیا، فضل و بخششی از جانب خدا به انان و مردم
  • برخورداری پیامبران، از فضل و لطف خدا+۳ آیه
  • پیشتازان در اجرای کار خیر، وارثان حقیقی قران کریم
  • گروهی از بندگان برگزیده خداوند، سبقت گیرنده در کارهای خیر با اذن الهی
  • پیشتازی در کار خیر، فضل بزرگ الهی
  • سبقت در کارهای خیر، از اوصاف بندگان برگزیده الهی
  • تقسیم شدن بندگان خدا در انجام دادن کارهای خیر، به سه دسته ستمکار، میانه رو و سبقت گیرنده
  • پیشگامان در انجام دادن کارهای خیر، بهره مند از بهشت جاوید و نعمتهای ان+۱ آیه
  • سبقت گیرندگان در خیر، بهره مند از اسودگی و به دور از هرگونه حزن و اندوه در بهشت+۲ آیه
  • سبقت گیرندگان در خیر، سپاسگزار از خداوند در بهشت+۳ آیه
  • بهره مندی سبقت گیرندگان در خیر از بهشت با همه امکانات و احوال ان، نشیت گرفته از، غفران الهی+۲ آیه
  • بهره مندی سبقت گیرندگان در خیر، از بهشت و سرای پایدار و بی رنج و افسردگی، برخاسته از فضل الهی+۳ آیه
  • بهره مندی سبقت گیرندگان در خیر از بهشت، برخاسته از غفران الهی و قدردانی از کارهای نیک+۲ آیه
  • بهره مندی سبقت گیرندگان در خیر از بهشت، نشیت گرفته از ربوبیّت الهی+۱ آیه
  • اذن خداوند، منشا سبقت در کارهای خیر
  • توفیق پیشتازی و سبقت در خیر، فضل بزرگ الهی
  • اگاهی خداوند به خیر بندگان+۱ آیه
  • اراستگی نیکوکاران، به دست بندهایی از طلا، در بهشت+۱ آیه
  • اراستگی نیکوکاران، به دست بندهایی از مروارید، در بهشت+۱ آیه
  • اراستگی نیکوکاران، به دست بندهایی از طلا در بهشت+۴ آیه
  • سبقت در اجرای کارهای خیر، نمود فضل بزرگ الهی
  • سبقت در انجام دادن کارهای خیر، از مهم ترین صفات بندگان برگزیده خدا
  • باغهای بهشتی، همراه با ارامش، پاداش پیشی گیرندگان در انجام دادن کارهای خیر+۲ آیه
  • برخورداری سابقان در خیر، از سپاسگزاری خداوند+۱ آیه
  • فضل بزرگ الهی، نتیجه پیشتازی در کارهای خیر
  • پیشگامان در انجام دادن کارهای خیر، برخوردار از لباسهای ابریشمی در بهشت+۱ آیه
  • بهره مندی سابقان در خیر، از مغفرت و امرزش الهی+۱ آیه
  • اذن الهی، عامل سبقت گروهی از بندگان برگزیده او، در انجام دادن کارهای خیر
  • بندگان سبقت گیرنده در اجرای کارهای خیر، بهره مند از دست بندهای طلایی در بهشت+۱ آیه
  • مخالفت با قران و عدم پیروی از رهنمودهای ان، ظلمی به خود+۱ آیه
  • اهل بیت پیامبر(صلی الله علیه واله) بندگان برگزیده و معصوم خدا+۱ آیه
  • امامان(علیهم السلام) از وارثان علم قران+۱ آیه
  • برخورداری پیامبران، از فضل و لطف خدا+۳ آیه
  • مخالفت با قران و پیروی نکردن از رهنمودهای ان، ظلمی به خویشتن+۱ آیه
  • برگزیدگی، از موجبات مدح و ستایش الهی+۱ آیه
  • برخی مسلمانان، معتدل و مستقیم در عمل به قران
  • مسلمانان، امّت برگزیده خداوند+۱ آیه
  • فاصله گرفتن از قران و کتابهای اسمانی، از موارد ظلم به نفس
  • ترک تمسّک به قران و پیروی از رهنمودهای ان، مصداق ظلم به نفس
واژه‌ها