آیه ۱۱ سوره فصلت

سوره فصلت، آیه ۱۱ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۷۷

ثُمَّ اسْتَوَىٰ إِلَى السَّمَاءِ وَهِيَ دُخَانٌ فَقَالَ لَهَا وَلِلْأَرْضِ ائْتِيَا طَوْعًا أَوْ كَرْهًا قَالَتَا أَتَيْنَا طَائِعِينَ

سپس به آفرینش آسمان پرداخت، در حالی که بصورت دود بود؛ به آن و به زمین دستور داد: «به وجود آیید (و شکل گیرید)، خواه از روی اطاعت و خواه اکراه!» آنها گفتند: «ما از روی طاعت می‌آییم (و شکل می‌گیریم)!»

معنی کلمات و عبارات
«ثُمَّ»: سپس. در اینجا برای تأخیر بیانی است نه تأخیر زمانی. یعنی آفرینش آسمانها قبلاً صورت گرفته است و زمین بعد از آن (نگا: بقره / ، نازعات / - ). «إسْتَوی إِلی ...»: قصد کرد. اراده فرمود. «دُخَانٌ»: دود. چه بسا مراد گازها و بخارها باشد که علماء آن را سحابی می‌گویند. «إِئْتِیَا»: پدید آئید و شکل بگیرید. در اینجا خلق تقدیری تبدیل به خلق تکوینی می‌شود و هستی از قوّه به فعل در می‌آید. «أَتَیْنَا»: پدیدار شدیم. پیدا گشتیم. مراد سرعت در اطاعت است. «طَوْعاً أَوْ کَرْهاً»: (نگا: آل‌عمران / ، توبه / ، رعد / ).
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - خداوند، پس از آفرینش زمین به سامان دادن آسمان پرداخت. «ثمّ استوى إلى السماء» «إستواء» (مصدر «إستوى») آن گاه که با «إلى» متعدى شود، به معناى آهنگ کردن است. «ثمّ» (در «ثمّ استوى») مى تواند براى ترتیب خارجى و یا ترتیب ذکرى باشد. برداشت بالا بر اساس احتمال اول است. ۲ - آسمان، پیش از سامان یافتن و شکل گیرى به صورت توده هایى از دود بود. «ثمّ استوى إلى السماء و هى دخان» ۳ - خداوند، به آسمان و زمین فرمان داد تا - خواه یا ناخواه - در مسیر تعیین شده به حرکت در آیند و فرمان ببرند. «فقال لها و للأرض ائتیا طوعًا أو کرهًا» «طوع» به معناى رغبت و میل و «کره» به معناى بى میلى و عدم رغبت است. ۴ - آسمان و زمین فرمانبر اراده الهى، از سر میل و رغبت «قالتا أتینا طائعین» ۵ - زمین و آسمان (جهان هستى)، داراى نوعى شعور، اراده و نطق «قالتا أتینا طائعین» از واژه «قالتا» استفاده مى شود که آسمان و زمین داراى نوعى نطق اند; چنان که ازجمله «أتینا طائعین» فهمیده مى شود که آن دو، از نوعى اراده و خواست نیز برخورداراند و از مجموع اراده و نطق نوعى شعور و ادراک استفاده مى شود. ۶ - خضوع و کرنش نظام تکوین و قوانین هستى، در برابر اراده و فرمان خداوند «فقال لها ... ائتیا ... قالتا أتینا طائعین» بنابر این که گفت وگوى یاد شده در این آیه بیان حال و کنایه از تسلیم محض شدن آسمان ها و زمین و قوانین حاکم بر عالم در برابر اراده خدا باشد، مطلب بالا استفاده مى شود. ۷ - شکل گیرى نظام آسمان ها و زمین، براساس جاذبه ها و قوانین طبیعت * «قالتا أتینا طائعین» برداشت یاد شده بدان احتمال است که «طوعاً» اشاره به حرکت طبیعى و «کرهاً» حکایت از حرکت قسرى داشته باشد و آیه بیانگر حاکمیت حرکت طبیعى حلقه هاى تکوین در نظام آسمان ها و زمین باشد.
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۵)
  • وجود اسمان، به شکل دود گاز در اغاز افرینش
  • خدا، تدبیر کننده اسمانهای هفتگانه+۲ آیه
  • اسمانها، فرمانبر خدا+۲ آیه
  • اسمانها، خاضع و تسلیم در برابر خدا
  • خدا، تدبیرکننده امور اسمانها+۲ آیه
  • خدا، یگانه حاکم اسمان+۲ آیه
  • اسمانها، دارای نوعی شعور+۱ آیه
  • احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) با کافران، به افرینش اسمانها در دو روز (دو دوره) و تدبیر انها از سوی خدا، برای اثبات وجود خداوند+۲ آیه
  • احتجاج پیامبر(صلی الله علیه واله) با کافران برای اثبات توحید ربوبی، به تزیین اسمانها با ستارگان و نگاهداری انها از سوی خدا+۲ آیه
  • اسمانها، مطیع و فرمانبردار خداوند+۲ آیه
  • زمین، مطیع دستورهای خداوند
  • فرمانبری اسمان از فرمان خداوند
  • اطاعت و فرمانبری زمین از فرمان خداوند
  • اسمانها، فرمانبر و مسخّر اراده الهی+۴ آیه
  • اسمان و زمین، فرمانبر و مسخّر اراده الهی+۶ آیه
  • تعلیم روش احتجاج به محمّد(صلی الله علیه واله) از سوی خداوند+۳ آیه
  • تدبیر امور جهان به دست خدای یگانه، دلیل بر توحید ربوبی+۳ آیه
  • خلقت موجودات، از دلایل انحصار ربوبیّت به خدا+۴ آیه
  • خداوند، تدبیرکننده جهان افرینش و عوالم متعدّد ان+۶ آیه
  • خداوند، تعیینکننده مقدار و اندازه هر موجود، در جهان افرینش+۱ آیه
  • ممنوعیّت احتجاج، بدون اگاهی و از روی جهل+۳ آیه
  • خداوند افریننده اسمانها از توده دود و گاز+۱ آیه
  • دود بودن اسمان، قبل از شکل گیری ان
  • اطاعت و انقیاد زمین در برابر دستورهای خداوند
  • افرینش زمین و سامان یافتن ان، قبل از سامان یافتن اسمان+۲ آیه
  • زمین، فرمانبر امر و اراده الهی، از سر میل و رغبت
  • زمین، دارای نوعی شعور و ادراک+۳ آیه
  • اسمانها، دارای نوعی شعور و ادراک+۷ آیه
  • زمین، دارای نوعی شعور و ادراک+۸ آیه
  • سامان دادن اسمانها و افرینش ستارگان، برای تزیین و محافظت اسمان، جلوه ای از عزّت خداوند+۵ آیه
  • اداره و تدبیر امور جهان، برخاسته از اثار علم خدا+۵ آیه
  • افرینش و تدبیر اسمانها، بر اساس تقدیر خداوند+۱ آیه
  • توجه به افرینش زمین و اسمان و مراحل ان، عامل پی بردن انسان به قدرت و علم نامحدود خداوند+۳ آیه
  • احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله با کافران، به افرینش اسمانها در دو روز (دو دوره) و تدبیر انها از جانب خدا، برای اثبات یگانگی خداوند+۲ آیه
  • احتجاج پیامبر صلی الله علیه و اله با کافران برای اثبات توحید ربوبی، به تزیین اسمانها با ستارگان و نگاهداری انها به امر خدا+۲ آیه
واژه‌ها