آیه ۳۳ سوره ق

«مَنْ»: بدل از (کُلِّ) است. «مُنِیبٍ»: توبه‌کار. متوجه خدا و روی‌آرنده به طاعت او.

۱ - بهشت، از آن بیم دارندگان از خداوند در نهان «و أُزلفت الجنّة للمتّقین ... من خشى الرحمن بالغیب » بنابراین که «بالغیب» متعلق به «خشى» باشد، برداشت بالا به دست مى آید. ۲ - متقین، در عین اعتقاد به رحمانیت خداوند، بیمناک از مخالفت با او * «من خشى الرحمن بالغیب » از این که وصف «الرحمان» مفعول «خشى» قرار گرفته است، مى توان به مطلب فوق ره برد; زیرا در نظر ابتدایى، وصف «منتقم،قهار و...» متناسب با خشیت است و این که وصف «رحمت» به کار گرفته شده است، مى رساند که رجاى متقین آنان را به گناه نمى کشاند. ۳ - تمسّک به رحمانیت خدا و کنار نهادن خشیت، زمینه ساز انحراف و فروهشتن وظایف* «من خشى الرحمن بالغیب » از ارتباط «أوّاب حفیظ» و «خشى» و وصف «الرحمان» مطلب بالا احتمال مى رود. ۴ - بهشت پاداش آنان که با وجود محسوس نبودن خداوند، همه جا وى را در نظر داشته و از او بیم دارند. «من خشى الرحمن بالغیب » بنابر این که «بالغیب» وصف براى «رحمان» باشد، برداشت بالا قابل استفاده است. ۵ - مراقبت شدید بر ارزش ها و حدود الهى، در گرو خشیت از خداوند، حتى در نهان «أوّاب حفیظ . من خشى الرحمن بالغیب » برداشت یاد شده بنابر این نکته است که تعبیر «من خشى...» در مقام توصیف «أوّاب» و «حفیظ» باشد و علیت را برساند; یعنى، این خشیت عامل «أوّاب» و «حفیظ» بودن آنان است. ۶ - تقواپیشگان و ره جویان به بهشت، داراى قلبى خداجو و تائب «و أُزلفت الجنّة للمتّقین ... و جاء بقلب منیب » ۷ - حفظ روحیه توبه و خداجویى تا پایان عمر، شرط ره جویى به بهشت * «و أُزلفت الجنّة ... و جاء بقلب منیب » تعبیر «جاء» مى تواند اشاره به این نکته باشد که اگر کسى، برهه اى از عمر را با قلب منیب بگذراند; ولى آن را در نهایت از دست داده و نتواند آن را در صحنه قیامت به همراه آورد، برخوردار از بهشت نخواهد بود. ۸ - اهمیت حسن عاقبت * «و جاء بقلب منیب » برداشت بالا بدان احتمال است که «جاء بقلب» اشاره به پایان کار و حسن عاقبت داشته باشد. ۹ - دستیابى به «قلب منیب» در پرتو خشیت از خداوند، در آشکار و نهان «من خشى الرحمن بالغیب و جاء بقلب منیب » بنابر این که تقدم لفظى «خشى الرحمان...» بر «جاء بقلب منیب» حکایت از تقدم رتبى داشته باشد، برداشت بالا استفاده مى شود.