آیه ۳۵ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۳۵ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۷

مَا كَانَ لِلَّهِ أَنْ يَتَّخِذَ مِنْ وَلَدٍ سُبْحَانَهُ إِذَا قَضَى أَمْراً فَإِنَّمَا يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ

هرگز برای خدا شایسته نبود که فرزندی اختیار کند! منزّه است او! هرگاه چیزی را فرمان دهد، می‌گوید: «موجود باش!» همان دم موجود می‌شود!

معنی کلمات و عبارات
«قَضَی»: اراده کرد.
نزول
نکات آیه
۱- خداوند، برتر و والاتر از آن است که براى خود فرزندى برگزیند. «ما کان للّه أن یتّخذ من ولد» تعبیر «ما کان...» در مواردى به کار مى رود که در آن سنتى پایدار یا خصوصیات ذاتى موجودى تشریح مى شود. در این آیه نیز «اتّخاذ ولد» با این تعبیر نفى شده است; یعنى چنین چیزى با خداوند هیچ تناسب ندارد. تعبیر «أن یتّخذ ...» بیان ظریفى است از این حقیقت که در همان پندار باطل هم، باز او است که برمى گزیند و برگزیده او وابسته به او و مخلوق او است. ۲- توهم فرزند بودن عیسى(ع) براى خداوند، برخاسته از تحلیل نادرست ماجراى تولد و سخن گفتن معجزنماى او بود. «ذلک عیسى ابن مریم ... ما کان للّه أن یتّخذ من ولد» نفى فرزند از خداوند پس از بیان قصه تولد عیسى(ع) مى تواند بیانگر این نکته باشد که گروهى این نوع امور معجزه آسا را دلیل فرزند خدابودن او قرار داده اند. ۳- خداوند نه عیسى(ع) و نه هیچ کس دیگر را فرزند خویش قرار نداده است. «ذلک عیسى ابن مریم ... ما کان للّه أن یتّخذ من ولد» «ولد» نکره در سیاق نفى است و افاده عموم مى کند. «من» زائده و براى تأکید است. بنابراین مفاد آیه، عمومیت همراه با تأکید است. ۴- فرزندگزینى، نشانه نقص و نیاز است. «ما کان للّه أن یتّخذ من ولد سبحنه» «سبحانه» مفعول مطلق براى فعل محذوف، مانند «سبّحوه» مى باشد; یعنى «منزه بدانید او را منزه دانستنى». کاربرد تنزیه دراین مورد نشان از آن دارد که «اتخاذ ولد» نشانه نقص و کاستى است و خداوند از آن منزه است. ۵- خداوند، منزه از هرگونه نقص و نیاز است. «ما کان للّه أن یتّخذ من ولد سبحنه» ۶- لزوم تنزیه ذات اقدس خداوند از هرگونه نقص و نیاز «سبحنه» ۷- خداوند داراى قدرت مطلق است و بر پدیدآوردن هر آنچه تقدیر کرده توانا است. «إذا قضى أمرًا فإنّما یقول له کن فیکون» ۸- آفرینش هر موجود درگرو تقدیر خدا و فرمان او به تحقق آن است. «إذا قضى أمرًا فإنّما یقول له کن فیکون» ۹- خداوند براى ایجاد چیزى، نیازمند به کارگیرى اسباب و وسایط نیست. «إذا قضى أمرًا فإنّما یقول له کن فیکون» معناى نیازمند نبودن خداوند به اسباب و وسایط این نیست که خداوند اسباب را به کار نمى گیرد، بلکه بدان معنا است که اسباب در رتبه متأخر از اراده و فرمان او قرار دارند، بنابراین اراده او محدود به هیچ وسیله اى نیست و وسایل نیز با فرمان او و به شکلى که او بخواهد عمل مى کنند. ۱۰- فرمان خداوند بر پدیدار شدن چیزى، براى تحقق یافتن آن کافى است. «إذا قضى أمرًا فإنّما یقول له کن فیکون» «إنّما» دال بر حصر است; یعنى براى تحقق یافتن موجودات، به چیزى جز فرمان الهى نیاز نیست. ۱۱- هیچ فاصله اى بین فرمان الهى بر تحقق چیزى و محقق شدن آن وجود ندارد. «یقول له کن فیکون» عطف «یکون» به وسیله «فاء» بر نبودن هیچ فصلى بین تعلق اراده الهى و تحقق مورد اراده، دلالت دارد. ۱۲- رابطه خداوند با تمامى موجودات، رابطه خالق و مخلوق است; نه رابطه پدر و فرزند. «ما کان للّه أن یتّخذ من ولد سبحنه ... یقول له کن فیکون» چنانچه پیدایش عیسى(ع) دلیل فرزندى او براى خداوند باشد - آن گونه که باطل اندیشان مى گویند - تمامى موجودات را باید فرزند خدا دانست، زیرا خداوند همه موجودات - از جمله عیسى(ع) - را با فرمان «کن» ایجاد کرده است. ۱۳- توانایى خداوند بر ایجاد هرچه بخواهد، دلیل منزه بودن او از اختیار کردن فرزند. «ما کان للّه أن یتّخذ من ولد سبحنه إذا قضى أمرًا ... فیکون» ۱۴- ماجراى تولد و سخن گفتن عیسى(ع)، نمودى از حاکمیت اراده الهى بر هستى است; نه نشان فرزندى عیسى(ع) براى خداوند. «ما کان للّه أن یتّخذ من ولد ... إذا قضى أمرًا فإنّما یقول له کن فیکون» ۱۵- حکم و قضاى الهى تخلف ناپذیر است. «إذا قضى أمرًا فإنّما یقول له کن فیکون»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۶- «قال الرضا(ع): ... ثمّ جعل الحروف بعد إحصائها و إحکام عدتها فعلاً منه کقوله -عزّوجلّ-: «کن فیکون» و کن منه صنع و ما یکون به المصنوع ; امام رضا(ع) فرمود: ... سپس خداوند حروف را پس از تکمیل و محکم کردن عدد آنها فعل خود قرار داد، مثل سخن خداوند عزّوجلّ: «کن فیکون» و کلمه «کن» از جانب خداوند، ایجاد است و آنچه با کلمه «کن» به وجود مى آید، مخلوق خداوند است». [منبع: توحید صدوق، ص ۴۳۶، ب ۶۵، ح ۱; نورالثقلین، ج ۴، ص ۳۹۷، ح ۹۹.]

احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۹)
  • احتجاج خداوند در برابر ادّعای پسر خدا بودن عیسی(علیه السلام)، به ولادت او از مریم(علیها السلام) و اعتراف خود حضرت به مرگ و حیات خویش+۲ آیه
  • اوامر تکوینی خداوند حتمی، فوری و غیر قابل تخلّف+۶ آیه
  • افرینش خارقالعاده عیسی(علیه السلام) به واسطه ملایکه با فرمان خداوند+۴ آیه
  • منزّه بودن خداوند، از داشتن فرزند+۴ آیه
  • تدبیر امور انسانها، از سوی پروردگار یگانه+۶ آیه
  • عبادت خدای یگانه، زمینهساز هدایت انسان+۴ آیه
  • بروز حقّانیّت توحید، در قیامت+۵ آیه
  • عیسی(علیه السلام) دعوتگر بنیاسراییل، به توحید و پرهیز از شرک+۱۰ آیه
  • خداوند منزّه از تناسل و تولیدمثل+۴ آیه
  • جهان افرینش در احاطه قدرت خداوند+۵ آیه
  • حرمت شرک و شریک قرار دادن برای خدا+۱ آیه
  • اعتقاد مسیحیان به فرزندی عیسی(علیه السلام) برای خداوند، مایه دریغ و حسرت انان، در قیامت+۲ آیه
  • شرک به پروردگار، سبب حسرت و تاسّف انسان+۲ آیه
  • حرمت شرک و شریک قرار دادن، برای خدا+۱ آیه
  • خلقت هر موجودی در هر زمان، وابسته به اراده خداوند+۵ آیه
  • افرینش و پیدایش موجودات، در گرو قضا و فرمان الهی+۳ آیه
  • اراده خداوند، حاکم بر عوامل طبیعی در افرینش+۵ آیه
  • فرزند داشتن خدا، از عقاید باطل مشرکان+۷ آیه
  • فرزندخوانده شدن عیسی(علیه السلام) از سوی مسیحیان، پنداری ظالمانه و ضلالتی اشکار+۲ آیه
  • افترا به خدا، از عوامل گمراهی+۲ آیه
  • اعتقاد به فرزندی عیسی(علیه السلام) برای خداوند، عامل ضلالتی اشکار+۲ آیه
  • فرزندی عیسی(علیه السلام) برای خداوند، پنداری ظالمانه و ضلالتی اشکار+۱ آیه
  • تنزیه خداوند از شریک، در باور عیسی(علیه السلام)+۵ آیه
  • توحید و ربوبیّت خداوند، سرلوحه دین عیسی(علیه السلام)+۱۱ آیه
  • دعوت بنی اسراییل به توحید ربوبی و پرستش خدا، به وسیله عیسی(علیه السلام)+۷ آیه
  • غفلت نصارا، موجب فرزند خواندن عیسی بن مریم(علیهما السلام) برای خدا+۲ آیه
  • پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) مامور بیدار کردن نصارا از خواب غفلت، در مورد حسابرسی در قیامت، درباره فرزند خدا دانستن عیسی(علیه السلام)+۳ آیه
  • منزّه بودن خداوند، از داشتن فرزند+۴ آیه
  • انتساب فرزند به خدا، از جانب مشرکان+۴ آیه
  • قدرت خدا بر ایجاد هر چیزی، بدون نیاز به کارگیری اسباب+۳ آیه
  • توانایی خداوند بر ایجاد هر چیز، مقتضی منزّه بودن او از اختیار فرزند
  • قدرت خداوند بر تحقّق هر چیز مورد اراده و مشیّت خود، مقتضی عبادت و پرستش وی از سوی انسانها+۱ آیه
  • پیدایش بی درنگ هر موجودی در صورت تعلّق اراده خداوند، جلوه ای از قدرت او+۴ آیه
  • قضای خداوند، غیرقابل تغییر و تخلّف ناپذیر در وقوع+۶ آیه
  • افرینش و خلقت موجودات، در پی امر و قضای خداوند+۶ آیه
  • بروز حقّانیّت توحید، در قیامت+۵ آیه
  • شهادت گواهانی در قیامت، بر بطلان پندار فرزندی عیسی علیه السلام برای خداوند+۱ آیه
  • فرزندخوانده شدن عیسی علیه السلام از سوی مسیحیان، نشان ضلالت اشکار ایشان+۲ آیه
  • عبادت خدای یگانه، زمینه ساز هدایت انسان+۴ آیه
واژه‌ها