آیه ۵ سوره مریم

سوره مریم، آیه ۵ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۵

وَ إِنِّي خِفْتُ الْمَوَالِيَ مِنْ وَرَائِي وَ كَانَتِ امْرَأَتِي عَاقِراً فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيّاً

و من از بستگانم بعد از خودم بیمناکم (که حق پاسداری از آیین تو را نگاه ندارند)! و (از طرفی) همسرم نازا و عقیم است؛ تو از نزد خود جانشینی به من ببخش...

معنی کلمات و عبارات
«الْمَوَالِیَ»: ورثه (نگا: نساء / ). عصبه، یعنی خویشاوندان شخص از سوی پدر. در اینجا مراد ورثه و به ویژه عموزادگان شَرور و ناباب است. «عَاقِراً»: عقیم. نازا. «وَلِیّ»: عهده‌دار امور. مراد پسر است.
نزول
نکات آیه
۱- زکریا(ع)، نگران تصرفات نارواى آنان که پس از مرگ او زمام مسؤولیت هاى وى را به دست مى گیرند. «و إنّى خفت المولى من وراءى» «مولى» و «ولىّ» به یک معنا است; یعنى، کسى که پس از شخص، امور مربوط به او را سرپرستى کند (تاج العروس); گرچه با او خویشاوند نباشد. ۲- بستگان زکریا، در نظر وى براى تسلط بر امور مادى و اجتماعى او صلاحیت نداشتند. * «و إنّى خفت المولى من وراءى» از معانى «موالى» خویشاوندانى از قبیل پسر عمو، پسر خواهر و نظایر آنان است (تاج العروس). ۳- زکریا(ع) پیش بینى مى کرد که پس از وى دست هاى فراوانى حاصل تلاش او را به یغما برده و زحمات او را بى نتیجه خواهند ساخت. «و إنّى خفت المولى من وراءى» آنچه زکریا براى از دست رفتن یا انحراف آن پس از مرگ خود نگران بود، نبوت نبود، زیرا خداوند تنها صالحان را به مقام نبوت مى رساند، بلکه مناصب و موقعیت هاى دینى - اجتماعى او در میان مردم و یا اموالى بود که دخل و تصرف در آن به عهده او بود. وصف «یرثنى و یرث...» - در آیه بعد - احتمال دوم را ترجیح مى دهد. ۴- انبیا و رهبران الهى نسبت به دستاوردها و حاصل تلاش خویش، دوراندیش و حساس اند. «و إنّى خفت المولى من وراءى» ۵- همسر زکریا، همسرى عقیم و نازا بوده است. «و کانت امرأتى عاقرًا» «عاقراً» به مرد یا زنى گفته مى شود که از او فرزندى به عمل نمى آید (مفردات راغب). ۶- همسر زکریا، علاوه بر عقیم بودن دیرین خود در شرایط پیرى و یائسگى بود. * «و کانت امرأتى عاقرًا» فعل «کانت»، ممکن است این معنا را افاده کند که همسر زکریا براى آوردن فرزند دو مشکل داشته است; ۱- سن زیاد; ۲- عقیم بودن دیرین او از جوانى. ۷- زکریا(ع)، به رغم ناامیدى از داشتن فرزند از همسر نازایش، سالیانى دراز به زندگى مشترک خود با وى ادامه داد. «و کانت امرأتى عاقرًا» ۸- زکریا(ع)، خواستار فرزندى صالح و جانشینى از نسل خود «فهب لى من لدنک ولیًّا» مراد زکریا از «ولیّاً» - به قرینه «هب لى» و نیز «یرثنى...» در آیه بعد - فرزند بود. ۹- زکریا، طبق عوامل عادى و طبیعى، از فرزنددار شدن خود، ناامید بود. «و کانت امرأتى عاقرًا فهب لى من لدنک ولیًّا» ۱۰- لطف و رحمت خاص الهى، تنها نقطه امید زکریا دربرخوردارشدن از فرزند بود. «فهب لى من لدنک ولیًّا» ۱۱- فرزند صالح و وارث نیک، موهبتى الهى است. «فهب لى من لدنک ولیًّا» ۱۲- یأس و ناامیدى مطلق در قلب مردان الهى، حتى در نامساعدترین شرایط، راه نمى یابد. «و کانت امرأتى عاقرًا فهب لى من لدنک ولیًّا» حضرت زکریا، با وجود پیرى و فرتوتى خود و همسرش و نیز نازایى او، باز به رحمت خداوند امیدوار بوده و در طلب کوشیده است. ۱۳- اراده الهى، در بینش موحدان راستین، بر عوامل طبیعى، حاکم است. «و کانت امرأتى عاقرًا فهب لى من لدنک ولیًّا»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۱۴- «عن أبى جعفر(ع)[ فى قوله تعالى]: «و إنّى خفت الموالى» قال هم العمومة و بنو العمّ; از امام باقر(ع) روایت شده که در باره سخن خدا: «و إنّى خفت الموالى» فرمود: (مراد از) موالى عموها و پسرعموها هستند». [منبع: مجمع البیان، ج ۶، ص ۷۷۶; نورالثقلین، ج ۳- ، ص ۳۲۳، ح ۲۱.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۰)
  • اسانی افرینش خارقالعاده برای خدا+۳ آیه
  • یحیی(علیه السلام)، وارث الیعقوب(علیه السلام)+۳ آیه
  • مشروعیّت ارث در دین زکریّا(علیه السلام)+۱ آیه
  • تولّد یحیی(علیه السلام) از پدری پیر و مادری نازا، امری اعجازامیز و از ارهاصات ان حضرت+۵ آیه
  • بشارت ولادت یحیی(علیه السلام) به زکریّا(علیه السلام) پس از دعای ان حضرت+۵ آیه
  • زکریّا(علیه السلام) خواستار فرزندی ارثبرنده از پدر+۱ آیه
  • استجابت دعای پدر یحیی (زکریّا(علیه السلام)) با اعطای فرزندی پسندیده و مورد رضایت همه جانبه به وی+۲ آیه
  • اجابت دعای زکریّا(علیه السلام) با عطای پسری، از جانب خداوند به وی+۸ آیه
  • پیری و سالمندی، از موانع زاد و ولد انسانها+۵ آیه
  • زکریّا(علیه السلام) درخواستکننده فرزند از خداوند، به هنگام پیری مفرط+۲ آیه
  • حضرت زکریّا(علیه السلام)، تحت تربیت خاصّ الهی+۱۲ آیه
  • نقش مؤثّر دعا، در تربیت انسانها+۹ آیه
  • عقیم بودن و نازایی، از موانع تولیدمثل و زاد و ولد+۲ آیه
  • مشروعیّت ارث، در دین زکریّا(علیه السلام)+۱ آیه
  • مطلوب بودن دعا، برای بهره مندی از فرزندان پاک و شایسته+۷ آیه
  • مطلوب بودن دعا برای صلاح فرزندان+۴ آیه
  • درخواست زکریّا(علیه السلام) از خداوند، برای اعطای خلیفه صالح پس از وی، به دنبال خوف وی از جانشینان نااهل+۱ آیه
  • درخواست زکریّا(علیه السلام) از پروردگار، برای تعیین خلیفه پس از خود، در پی نگرانی از ان+۵ آیه
  • ترس زکریّا(علیه السلام)، از وارثان نااهل+۱ آیه
  • احساس خوف از وارثان نااهل، انگیزه درخواست فرزند صالح از خداوند، از سوی زکریّا(علیه السلام)+۱ آیه
  • اثر دعا در فرزنددار شدن انسان، حتّی در سنین سالخوردگی+۸ آیه
  • خداوند، منشا اجابت دعا+۴ آیه
  • بیان حاجت و به زبان اوردن نیازها به هنگام دعا، امری مطلوب+۳ آیه
  • دعا برای صلاح و شایستگی فرزند، حتّی قبل از انعقاد نطفه، امری ارزشمند+۱ آیه
  • دعای زکریّا(علیه السلام)، برای برخورداری از فرزند پسندیده و شایسته+۲ آیه
  • زکریّا(علیه السلام)، خواستار فرزند صالح و جانشینی از نسل خود+۴ آیه
  • بی فرزندی زکریّا(علیه السلام) و علاقه ان حضرت به داشتن وارث و جانشین، موجب دعای ان حضرت به درگاه الهی+۳ آیه
  • پیری و سالخوردگی زکریّا(علیه السلام)، زمینه ای برای دعای ان حضرت برای فرزنددار شدن+۲ آیه
  • درخواست زکریّا(علیه السلام) از خداوند، برای داشتن فرزند مورد رضایت خدا+۳ آیه
  • لطف خداوند و رحمت خاص وی، تنها امید زکریّا(علیه السلام) بر فرزنددار شدن+۴ آیه
  • نگرانی زکریّا(علیه السلام) از جانشینان و متولّیان امور، بعد از خود+۱ آیه
  • نگرانی زکریّا(علیه السلام) از سرپرستی و تولّی خویشانش بر امور، پس از مرگ او+۱ آیه
  • اظهار نگرانی زکریّا(علیه السلام) در دعای خویش نسبت به بازماندگان و وارثانش+۲ آیه
  • زکریّا(علیه السلام) خواهان وارثی برای خود و ال یعقوب، در دعا به درگاه الهی+۴ آیه
  • فرزند مورد رضایت خدا، خواسته زکریّا(علیه السلام) در دعا به درگاه الهی+۳ آیه
  • طلب نمودن زکریّا(علیه السلام) از خداوند برای توفیق کامل فرزند خویش در استفاده صحیح از میراث+۳ آیه
  • توجّه زکریّا(علیه السلام) به ارزشهای معنوی در دعا به درگاه خدا و درخواست فرزند+۳ آیه
  • استجابت دعای زکریّا(علیه السلام) در طلب وارثی صالح+۴ آیه
  • دوراندیشی زکریّا(علیه السلام) موجب نگرانی وی از اینده منصب رسالت و میراث معنوی به جا مانده از خود و ال یعقوب+۲ آیه
  • فرزند خواستن زکریّا(علیه السلام) در دعا به درگاه خداوند به هنگام پیری و سستی استخوان و سفیدی مو+۳ آیه
  • حفظ دستاوردهای خود پس از مرگ و ترس از تصرّفات ناروای جانشینان ناخلف در میراث، انگیزه زکریّا(علیه السلام) در فرزندخواهی از خداوند+۴ آیه
  • همسر زکریّا، زنی عقیم و نازا+۴ آیه
  • اجابت دعای زکریّا(علیه السلام) درباره اصلاح نازایی و شایستگی یافتن همسرش برای حمل+۵ آیه
  • همسر زکریّا، زنی عقیم و نازا+۳ آیه
  • شکوه زکریّا(علیه السلام) از پیری خویش و نداشتن پسری در جایگاه وارث خود+۴ آیه
  • همسر زکریّا، زنی عقیم و نازا، در طول سالیان دراز+۵ آیه
  • بشارت تولّد فرزندی به زکریّا(علیه السلام) از جانب خداوند، به نام یحیی(علیه السلام)+۵ آیه
  • دعا برای صلاح و شایستگی فرزند، حتی قبل از انعقاد نطفه، امری ارزشمند+۱ آیه
  • باردار شدن همسر زکریّا به صورت خارق العاده و تولّد یحیی(علیه السلام)، جلوه ای از قدرت الهی+۷ آیه
  • حاکمیّت قدرت خداوند، بر اسباب عادی و مجاری طبیعی+۷ آیه
  • نقل قصّه حضرت زکریّا(علیه السلام) برای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
  • بشارت به تولّد یحیی علیه السلام از مادری نازا، مورد شگفتی پدرش زکریّا علیه السلام+۵ آیه
  • مالکیّت یحیی علیه السلام از طریق ارث بر دارایی زکریّا علیه السلام از دعاهای ان حضرت، در پیشگاه خداوند+۱ آیه
  • بشارت تولّد و دنیا امدن یحیی علیه السلام، به زکریّا علیه السلام در پی دعای ان حضرت+۴ آیه
  • ولادت یحیی علیه السلام از مادری عقیم امری خارقالعاده+۴ آیه
  • دعای پدر یحیی علیه السلام (زکریّا علیه السلام) برای برخورداری از جانشینی صالح و وراثت از وی+۴ آیه
  • دعای پدر یحیی علیه السلام (زکریّا علیه السلام) برای برخورداری از جانشینی صالح و وراثت از وی+۴ آیه
  • استجابت دعای پدر یحیی علیه السلام (زکریّا علیه السلام)، با اعطای فرزندی پسندیده و مورد رضایت همه جانبه به وی+۱ آیه
  • یحیی علیه السلام، انسانی مورد رضایت خداوند+۲ آیه
  • یحیی علیه السلام، وارث پدرش زکریا علیه السلام+۳ آیه
واژه‌ها