سوره مریم، آیه ۶۸ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۱۰
فَوَرَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَالشَّيَاطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا
سوگند به پروردگارت که همه آنها را همراه با شیاطین در قیامت جمع میکنیم؛ سپس همه را -در حالی که به زانو درآمدهاند- گرداگرد جهنم حاضر میسازیم.
معنی کلمات و عبارات
«الشَّیَاطِینَ»: مراد شیاطین قرین و همدم ایشان در دنیا است که آنان را وسوسه میکردند و یا معبودشان بودند. «جِثِیّاً»: جمع جاثی، به زانو درآمدگان. بر زانو نشستن ایشان، بر اثر ضعف و زبونی آنان، و یا برای اهانت بدیشان است. این واژه حال بوده و تصویری از بیچارگی و ناتوانی کافران است.
نزول
سال ۶ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند با سوگند به ربوبیت خویش، بر ختمى بودن احضار منکران معاد و شیاطین به گردآورى آنان در قیامت تأکید کرده است. «فوربّک لنحشرنّهم والشیطین»
ضمیر مفعولى در «لنحشرنّهم» به «انسان» در آیه قبل بازمى گردد و مراد منکران معاد است که زنده شدن دوباره را بعید شمرده بودند. «حشر»; یعنى، جمع کردن و برخى آن را جمع کردنى که افراد را به محل اجتماع سوق دهند، معنا نموده اند (مصباح).
۲- منکران معاد، با شیاطین در صحنه قیامت، همراه و هم دوش خواهند بود. «لنحشرنّهم والشیطین ثمّ لنحضرنّهم»
واو در «والشیاطین« مى تواند عاطفه و یا به معناى «مع» باشد. در هر دو صورت برداشت یاد شده به دست مى آید.
۳- شیطان، ترویج کننده کفر و انکار معاد «و یقول الإنس(ن ... لنحشرنّهم والشیطین»
یادکردن از شیطان در این آیه به عنوان همراه و هم دوش کافران در صحنه قیامت، گویاى نقش شیطان در کفرورزى ها و سردمدارى او در این صحنه ها است.
۴-نزدیکى ها و جدایى ها در صحنه قیامت، بر اساسا سنخیت هاى فکرى و عملى خواهد بود. «لنحشرنّهم والشیطین ثمّ لنحضرنّهم»
پیوستن منکران معاد به صف شیاطین در قیامت، به جهت سنخیتى است که در این از نظر فکرى و عملى، در بین این دو طائفه به وجود آمده است. ذکر شیاطین در این آیه، براى بیان همین سنخیت و نتیجه اى است که از آن در صحنه قیامت بروز مى کند.
۵- برانگیختن منکران معاد و مجازات آنها، پرتویى از ربوبیت خداوند است. «فوربّک لنحشرنّهم ... حول جهنّم»
۶- خداوند به پیامبر(ص) عنایت و لطف خاص داشته و او در قبال انکارکنندگان معاد، دلجویى کرده است. «فوربّک لنحشرنّهم والشیطین»
ضمیر «فوربّک» خطاب به پیامبر(ص) است. عنایت به آن حضرت هنگام قسم خوردن خداوند به نام مقدس خویش، نوعى اظهار لطف و دلجویى از پیامبر(ص) در قبال خیره سرى هاى کافران است.
۷- خداوند، شیاطین و منکران معاد را در قیامت، خوار و ذلیل، بر زانونشسته و به صورت نیم خیز در اطراف جهنم احضار خواهد کرد. «ثمّ لنحضرنّهم حول جهنّم جثیًّا»
«جثیّا» (جمع «جاثى») حال است و «جاثى» به کسى گفته مى شود که براى مخاصمه و محاکمه بر زانو نشسته است (لسان العرب). احضار منکران معاد و شیاطین، در حالى که بر زانوان خود راه مى روند و یا بر زانو گرداگرد جهنم نشسته اند، براى اهانت و تحقیر آنان است. برخى «جثىّ» را جمع «جثوة» دانسته اند که به معناى انبوه خاک و سنگ است. بر حسب این معنا مراد احضار هر فرقه و گروه به صورت متراکم است.
۸- کافران و شیاطین، در اطراف جهنم و در گروه هایى فشرده و متراکم، احضار خواهند شد. «ثمّ لنحضرنّهم حول جهنّم جثیًّا»
«جثىّ» ممکن است از «جثوة» به معناى سنگ و خاک متراکم و مجتمع باشد.
۹- گردآوردن خفّت بار کافران و شیاطین در اطراف جهنم، مرحله اى پس از حشر است. «لنحشرنّهم ... ثمّ لنحضرنّهم حول جهنّم جثیًّا»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۸–۷۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۶–۷۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۶۸ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۶۸ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۶۸ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۶۸ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۶۸ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶۶–۷۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۶۸
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار اخروی بینشتجمع اخروی شیاطینتجمع اخروی کافرانحتمیت حشر شیاطینحتمیت حشر مکذبان معادحشر شیاطینحشر مکذبان معادذلت اخروی شیاطینروابط در قیامتشیاطین اطراف جهنممبلغان تکذیب معادموجبات روابط اخرویمکذبان معاد اطراف جهنمکافران اطراف جهنمکیفیت حشر شیاطینکیفیت حشر مکذبان معادکیفیت حشر کافرانشیاطین در قیامتحشر کافرانمبلغان کفرذلت اخروی مکذبان معادلجاجت مکذبان معادسوگند به ربوبیت خداکیفر مکذبان معادقطع روابط در قیامتمکذبان معاد در قیامتذلت اخروی کافراننقش شیطانآثار اخروی عملدلداری به محمدسوگندهای قرآنمشمولان لطف خدانشانه های ربوبیت خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
- محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۴ آیه
- تقوا، مایه نجات ادمی از عذاب دوزخ+۴ آیه
- اجتماع همگان در اطراف جهنّم و اشراف انها بر دوزخ+۱ آیه
- اجتماع ذلّتبار جهنّمیان، در اطراف جهنّم
- تفاوت جهنّمیان در عذاب، به نسبت عصیان انان در برابر خدا+۲ آیه
- گرد اوردن ذلّتبار کافران و شیاطین، در اطراف جهنّم
- پیروی از شیطان، مایه گرفتاری به اتش دوزخ+۴ آیه
- تمرّد و سرکشی در برابر خدای رحمان، درپیدارنده عذاب دوزخ+۱ آیه
- ظلم، از موجبات گرفتاری به اتش دوزخ+۱ آیه
- نجات متّقین از جهنّم+۱ آیه
- حتمی بودن ورود همگان به جهنّم و نجات یافتن اهل تقوا از ان+۲ آیه
- روز حشر، حتمی و به دور از شک و تردید
- حشر و حاضر شدن تمام انسانها نزد پروردگار، هنگام رستاخیز+۳ آیه
- سوگند خداوند، درباره حشر شیاطین به همراه منکران رستاخیز، در قیامت+۱ آیه
- حضور ذلّتبار شیاطین و منکران معاد، در اطراف جهنّم، پس از حشر انان+۱ آیه
- سوگند خدا به ربوبیّت خویش، درباره همراهی منکران معاد با شیاطین، هنگام حشر انان در قیامت+۱ آیه
- خداوند، محشورکننده انسانها در قیامت+۲ آیه
- ربوبیّت الهی، مقتضای حشر انسانها در پیشگاه پروردگار+۳ آیه
- گرد امدن انسانها در قیامت، مقتضای ربوبیّت خداوند+۱ آیه
- گرداوری گناهکاران و شیاطین در اطراف جهنّم، اقتضای ربوبیّت خدا
- تاکید خداوند با سوگند به ربوبیّت خود، بر احضار و گرداوری گناهکاران و شیاطین، در اطراف دوزخ
- کثرت شیاطین، در جهان هستی+۲ آیه
- شیطان، موجودی مختار و دارای تکلیف+۷ آیه
- سوگند خداوند به ربوبیّت خود، جهت احضار خفّت بار شیاطین در اطراف دوزخ، برای حسابرسی انان
- احضار ذلّت بار شیاطین در قیامت، به امر خداوند، برای افکنده شدن در دوزخ+۱ آیه
- دسته بندی مختلف انسانها و شیاطین در صحنه قیامت، بر اساس مسلکها و عقیده های انان+۱ آیه
- تکذیب معاد، عملی ظالمانه و تکذیبگران معاد، مردمی ستم پیشه+۳ آیه
- تقواپیشگی موجب نجات از عذاب جهنّم+۴ آیه
- تقواپیشگان از نجات یافتگان از عذاب جهنّم+۴ آیه
- علم گسترده خداوند، به جهنّمیان+۱ آیه
- قسم خدا به ربوبیّت خویش، درباره اگاهی دقیق از مستحقّ عذاب بودن مجرمان+۱ آیه
- قسم خداوند به ربوبیّت خویش، درباره حتمی بودن احضار منکران معاد و شیاطین و گرداوری انان، در قیامت+۱ آیه
- قسم خدا به ربوبیّت خود، بر تحقّق حتمی طبقه بندی عاصیان، در قیامت+۱ آیه
- ورود همه انسانهای مشرک به جهنّم، قضای قطعی خداوند+۲ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۲ آیه
- / 5. ضمیر خطاب همراه با قَسَم+۱ آیه
- معاد، امری جسمانی و روحانی+۱ آیه
- وعده خداوند به منکران معاد، مبنی بر حشر انان همراه با شیاطین+۱ آیه