۱- خداوند، درپى ورود همگان به دوزخ، تقواپیشگان را از آن نجات مى دهد. «و إن منکم إلاّ واردها ... ثمّ ننجّى الذین اتقوا»
۲- تقوا، مایه نجات یافتن آدمى، از دوزخ «ثمّ ننجّى الذین اتقوا»
۳- خداوند، ستم پیشگان را در جهنم، به صورت زانو بر زمین زده، رها خواهد ساخت. «و نذر الظلمین فیها جثیًّا»
«جثىّ»; یعنى، بر زانونشستگان، این گونه نشستن، نمودى از دلهره و حقارت و ناتوانى است.
۴- ستم کاران در حضیض ذلت و زبونى، گرفتار دوزخ خواهند شد. «و نذر الظلمین فیها جثیًّا»
کاربرد فعل «نذر» در مواردى است که چیزى را به جهت بى اهمیتى و فرومایگى آن رها کنند. این مفهوم و نیز حالت نیم خیزبودن ظالمان، جملگى حکایت از ذلت، زبونى و سرگردانى آنان در دوزخ دارد.
۵- ترک تقوا، ظلم است و ظلم نشانه بى تقوایى. «ثمّ ننجّى الذین اتقوا و نذر الظلمین»
در این آیه، مردم به دودسته تقسم شده اند: متقى یا ظالم. براین اساس شخص بى تقوا از ظالمان است و ظلم نیز نشانه بى تقوایى خواهد بود.
۶- استکبار و گردن فرازى در برابر حقایق و معارف الهى، ظلم است. «على الرحمن عتیًّا ... و نذر الظلمین فیها»
در آیات پیشین سخن از احضار مستکبران و تعیین اولویت هاى آنان براى ورود به جهنم بود. مقتضاى ارتباط این آیه با آیات گذشته، آن است که از جمله ظالمان مطرح شده در این آیه، مستکبران و عصیان گران هستند که آیات قبل در باره آنان سخن گفته بود.
۷- منکران معاد، در زمره ستم کاراند. «و یقول الإنسن ... و نذر الظلمین فیها جثیًّا»
موضوع اصلى بحث در این چند آیه، انکار معاد و پى امدهاى آن بود. در این آیه نیز، از منکران معاد به عنوان «ظالم» یاد شده است.
۸- ظلم، موجب استحقاق دوزخ است. «و نذر الظلمین فیها جثیًّا»
تکیه بر عنوان «ظلم» براى باقى ماندگان در دوزخ، از نقش ظلم در استحقاق آن کیفر حکایت دارد.
۹- دوزخ، گذرگاهى براى تقواپیشگان و اقامت گاهى براى ستم کاران است. «ثمّ ننجّى الذین اتقوا و نذر الظلمین فیها»
۱۰- لزوم کسب تقوا و پرهیز از ظلم «ثمّ ننجّى الذین اتقوا و نذر الظلمین فیها»
۱۱- تقوا، موجب نجات از جهنم و پایدارى بر ظلم، موجب بقاى در آن «ثمّ ننجّى الذین اتقوا و نذر الظلمین فیها»
«اتقوا» فعل و نشان دهنده حدوث است; ولى «ظالمین» اسم و دال کننده بر ثبوت است بنابرگفته برخى از مفسران، این تفاوت به جهت بیان رحمت گسترده الهى است که اگر کسى فعل تقوا به او منتسب گردد، نجات مى یابد; ولى تا کسى به وصف ظلم متصف نگردد و عنوان «ظالم» بر او صدق نکند، در دوزخ ماندگار نخواهد بود.
۱۲- باید از انکار معاد و سرکشى در برابر خداوند، پرهیز کرد. «أوَلا یذکر الإنسن ... أیّهم أشدّ على الرحمن عتیًّا ... ثمّ ننجّى الذین اتقوا»
در این مجموعه آیات، آنچه مطرح است مسائل عقیدتى و فکرى، به خصوص در زمینه معاد است. احتمالاً مقصود از «تقوا» در «اتقوا» - به قرینه آیات قبل - همان باور به معاد و پرهیز از خیره سرى و گردن کشى در برابر خداوند باشد.
۱۳- «عن رسول اللّه(ص) قال: یردّ الناس النار ثمّ یصدرون بأعمالهم فأولهم کلمع البرق، ثمّ کمرّ الریح، ثمّ کحضر الفرس، ثمّ کالراکب، ثمّ کشد الرجل، ثمّ کمشیة ; از رسول خدا(ص) روایت شده که فرمود: مردم وارد آتش مى شوند، آن گاه به میزان اعمالشان از آن خارج مى گردند، پس اولین گروه به سرعت تابش برق و گروه بعدى به سرعت وزش باد و گروه بعد مانند دویدن اسب و گروه دیگر مانند سواره و گروهى مانند دویدن مرد و دسته اى مانند راه رفتن مرد [از آتش خارج مى شوند]». [منبع: مجمع البیان، ج ۶، ص ۸۱۲; نورالثقلین، ج ۳- ، ص ۳۵۳، ح ۱۳۱.]
المیزان در تفسیر این آیه به آیهٔ مقابل استناد کرده است
… ه براى رساندن شدت عذاب در آتش هم استعمال شده. از آن جمله، خداى تعالى فرموده: «فَأورَدَهُمُ النَّار: ايشان را به آتش وارد کرد». و نيز فرموده: «وَ بِئسَ الوِردُ المَورُود: و چه بد مقصدى است براى قاصدان». و نيز فرموده: «إلَى جَهَنَّم وِرداً». «أنتُم لَهَا وَارِدُونَ وَ مَا وَرَدُوهً»، و «وَارد» به کسى مى گويند که پيشاپيش کاروان مى رود، تا براى آنان آب پيدا کند. همچنان که فرمود: «فَأرسَلُوا وَارِدَهُم: مأمور آب خود را فرستادند». اين بو …