تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى بِآياتِنا وَ سُلْطانٍ مُبِينٍ (96) إِلى فِرْعَوْنَ وَ مَلائِهِ فَاتَّبَعُوا أَمْرَ فِرْعَوْنَ وَ ما أَمْرُ فِرْعَوْنَ بِرَشِيدٍ (97) يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَأَوْرَدَهُمُ النَّارَ وَ بِئْسَ الْوِرْدُ الْمَوْرُودُ (98) وَ أُتْبِعُوا فِي هذِهِ لَعْنَةً وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ بِئْسَ الرِّفْدُ الْمَرْفُودُ (99) ذلِکَ مِنْ أَنْباءِ الْقُرى نَقُصُّهُ عَلَيْکَ مِنْها قائِمٌ وَ حَصِيدٌ (100)
وَ ما ظَلَمْناهُمْ وَ لکِنْ ظَلَمُوا أَنْفُسَهُمْ فَما أَغْنَتْ عَنْهُمْ آلِهَتُهُمُ الَّتِي يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ شَيْ‌ءٍ لَمَّا جاءَ أَمْرُ رَبِّکَ وَ ما زادُوهُمْ غَيْرَ تَتْبِيبٍ (101) وَ کَذلِکَ أَخْذُ رَبِّکَ إِذا أَخَذَ الْقُرى وَ هِيَ ظالِمَةٌ إِنَّ أَخْذَهُ أَلِيمٌ شَدِيدٌ (102) إِنَّ فِي ذلِکَ لَآيَةً لِمَنْ خافَ عَذابَ الْآخِرَةِ ذلِکَ يَوْمٌ مَجْمُوعٌ لَهُ النَّاسُ وَ ذلِکَ يَوْمٌ مَشْهُودٌ (103)
ترجمه
و بتحقيق فرستاديم موسى را با آيتهاى خودمان و حجّتى آشکار
بسوى فرعون و اتباعش پس پيروى کردند فرمان فرعون را و نبود امر فرعون موجب هدايت
پيشرو ميشود قومش را روز قيامت پس وارد نمايد آنها را در آتش و بد است آن مورديکه ورود شده در آن
و از پى آورده شدند در اين سراى لعنت را و در روز قيامت بد است آن عطائى که عطا کرده شده است
اين از اخبار بلدها است که نقل نمائيم آنرا بر تو بعضى از آنها بر پا است و برخى درو شده
و ستم ننموديم ما آنها را ولى ستم نمودند آنها بخودشان پس کفايت ننمودند از آنها خدايا نشان که ميخواندند از غير خدا هيچ چيز چون آمد فرمان پروردگارت و نيفزودند آنها را جز هلاکت و خسارت
و اين چنين است گرفتن پروردگارت چون گرفت بلدها را با آنکه آنها ستم کار بودند همانا گرفتن او دردناک سخت است
همانا در آن هر آينه عبرت است براى آنکه بترسد از عذاب آخرت آن روزى است که جمع کرده شوند براى آن مردم و آنروزى است حاضر کرده شده.
تفسير
خداوند حضرت موسى عليه السّلام را با معجزات بسياريکه شمه‌اى از آنها در ضمن قصص راجعه بآن حضرت ذکر شد مبعوث فرمود بر فرعون و اعيان قوم او که هر يک از آن معجزات باعتبار دلالتشان بر صدق آنحضرت آيه و دليل بودند و باعتبار دلالتشان بر کذب مخالفان او حجت و سلطان و عصا در ميان آنها ممتاز بود بحجّيت واضحه که موجب سلطنت و غلبه بر خصم بود و باين اعتبار معبّر بلفظ مفرد و معنون بسلطان مبين شده است و بقدرى حب دنيا و تقليد و تعصّب در آنقوم رسوخ پيدا کرده بود که با مشاهده آن معجزات کثيره ظاهره باز متابعت نمودند امر فرعون را بکفر و اقرار بخدائى او و معلوم است که چنين امرى موجب رشد و هدايت نيست بلکه موجب غوايت و ضلالت است و در روز قيامت هر مفسد و ضالّ و مضلّى پيشرو و مقدّم و امام اتباع خود است تا خود و پيروان خود را بمنزل اصلى برساند چنانچه هر مصلح و مهتدى و هادى هم پيشرو و مقدّم و امام پيروان خود است تا بمقصد برسند مثلا ابو بکر
جلد 3 صفحه 107
و عمر و عثمان ائمّه و پيشروان اهل سنّتند تا آنها را بجايگاه خودشان برسانند و امير المؤمنين و امام حسن و امام حسين عليهم السلام ائمّه و پيشروان شيعيانند تا آنها را بمقام خودشان و اصل فرمايند و پيرو پيروان کفر و ضلال لعنت و محروميّت از رحمت احديّت است در دنيا و آخرت و اين لعنت که ملازم با عذاب است چون در مقابل عطايا و نعم اهل بهشت است بمنزله عطائى است که بدوزخيان اعطاء شده و اين اجمالى است از اخبار بلاد و اقواميکه بعذاب الهى در نتيجه طغيان گرفتار شدند که خداوند بغرض عبرت خلق براى پيغمبر خود نقل فرموده و بعضى از آن بلاد هنوز باقى است باعيان يا آثارشان مانند زراعتى که بجاى خود ايستاده و ثابت است و بعضى بکلى محو و نابود شده که اثرى هم از آن باقى نيست مانند مزرعه‌اى که درو شود و اثرى از زراعت در آن باقى نماند و العياذ باللّه تصوّر نشود خداوند بآنها ظلم نموده که در دنيا و آخرت از نعمت خود محروم و بعذاب دائم گرفتار فرموده چون آنها خودشان ظلم نمودند در باره خودشان که سرمايه ترقى و تعالى را از دست دادند و موجبات فنا و زوال و استيصال و استحقاق خلود در عذاب را براى خودشان تهيّه نمودند و بهيچ وجه پرستش خدايان باطل و تبعيّت سلاطين جور براى آنها نافع و مفيد نشد و اينها نتوانستند از پرستش و ستايش کنندگان خودشان دفاع نمايند در موقع ورود عذاب الهى و جز هلاکت و خسارت براى اتباع خودشان چيزى زياد ننمودند و کيفيّت گرفتن خداوند اهل بلاديرا که ستم نمودند بخودشان و خلق براى انتقام و تعذيب آنستکه بآنها مهلت ميدهد تا بنهايت شقاوت برسند و پس از آن غضب ميکند و از آنها انتقام ميکشد بعذاب دردناک سخت که رهائى از آن ممکن نيست چنانچه قريب باين معنى در باره هر ظالمى از پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم نقل شده با تمسّک باين آيه شريفه و در اين اخبار و قصص اقوام سابقه هالکه عبرت است براى کسيکه از عذاب آخرت مى‌ترسد چون معتقد بمعاد است و ميداند که اينها نمونه‌اى از آن عذاب عظيم است نه کسيکه بکلى غافل است و متوجّه باين معانى نيست و اين روز عذاب و آخرت و روز قيامت روزى است که خداوند خلق اوّلين و آخرين را براى جمع شدن در آنروز خلق فرموده که هر کس بکمال لايق و نتيجه عقايد و اعمال خود از خير و شرّ برسد و آنروز مشهود است که تمام مخلوقات از جنّ و انس و اهل آسمان و زمين
جلد 3 صفحه 108
آنروز را خواهند ديد و مانند آن روزى نيست و تمام انبياء و رسل شهادت بوقوع آن داده و مى‌دهند چنانچه قمّى ره فرموده و عياشى ره از يکى از صادقين عليهما السلام نقل نموده در تفسير اين آيه که آنروز قيامت است و آن روز موعود است ..