آیه ۵۶ سوره هود

سوره هود، آیه ۵۶ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۸

إِنِّي تَوَكَّلْتُ عَلَى اللَّهِ رَبِّي وَرَبِّكُم مَّا مِن دَابَّةٍ إِلَّا هُوَ آخِذٌ بِنَاصِيَتِهَا إِنَّ رَبِّي عَلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ

I trust God who is my Lord as well as yours. It is God who controls the destiny of all living creatures. It is my Lord who knows the right path.

معنی کلمات و عبارات
«آخِذٌ بِنَاصِیَتِهَا»: موی پیشانی او را در دست دارد. مراد این است که بر آن تسلّط کامل دارد و به هر سو که بخواهد می‌برد و از هرچه بخواهد باز می‌دارد. «إِنَّ رَبِّی ...»: مراد این است که کارهای خدا بر طریق عدل ساری و در راه حق جاری می‌شود.
نزول

سال ۹ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- قوم عاد ، درصدد آزار و اذیت هود(ع) و از میان برداشتن او بودند. «فکیدونى جمیعًا ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ربى و ربکم» ۲- هود(ع) به خاطر توکلش بر خداوند ، مطمئن به محفوظ ماندن از دسیسه ها و توطئه هاى قوم عاد بود. «فکیدونى جمیعًا ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله» جمله «إنى توکلت...» بیان علت براى معناى کنایى «فکیدونى جمیاً...» است و آن معناى کنایى ، عجز و ناتوانى قوم عاد بر ضربه زدن به هود(ع) مى باشد. ۳- خداوند ، پروردگار و مالک همه انسانها و مدبر امور ایشان است. «على الله ربى و ربکم» ۴- شناخت خداوند و ربوبیت فراگیرش ، موجب توکل کردن بر او و نهراسیدن از دشمنان دین «ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ربى و ربکم» توصیف خداوند به ربوبیت (ربى و ربکم) ، پس از بیان توکل بر او ، مى رساند که: خداوند رب همگان است ، شایسته و بایسته این است که بر او توکل شود. ۵- هود(ع) مصمم به ابلاغ رسالتهاى الهى و تحمل هر گونه گزند و آزار در طریق آن بود. «فکیدونى جمیعًا ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ربى و ربکم» ۶- مبلغان دین ، باید با توکل بر خدا و وانهادن امور خویش به خداوند ، از مخالفان دین نهراسند و وظیفه خویش را قاطعانه به انجام رسانند. «فکیدونى جمیعًا ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ربى و ربکم» ۷- باور به حاکمیت خداوند بر موجودات و توجه به ربوبیت او بر انسانها ، ایجاد کننده روحیه توکل در آنان است. «إنى توکلت على الله ربى و ربکم ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصیتها» ۸- همه موجودات زنده ، تحت فرمان و حاکمیت خداوند هستند. «ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصیتها» «ناصیة» به قسمت جلوى سر گفته مى شود و گاهى به موهاى جلوى سر نیز به اعتبار رستنگاهش ، اطلاق مى گردد. گرفتن جلوى سر و یا موهاى آن ، کنایه از تسلط و حاکمیت مى باشد. ۹- هیچ جنبنده اى - چه انسان و چه حیوان - بدون خواست خداوند ، توانا بر ضرر رسانى به دیگرى نیست. «ثم لاتنظرون. إنى توکلت على الله ... ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصیتها» مقصود از بیان سلطه خداوند بر همه جانداران ، به دلیل وقوع آن پس از مبارزه طلبى هود(ع) و توکل بر خداوند ، این معناست که: همه چیز مقهور خواست خداوند است و بدون رخصت او ، هیچ جاندارى - چه رسد به بتهاى بى جان - توانا بر ضرر رسانى نیست. ۱۰- ربوبیت فراگیر خداوند ، سیطره او بر همه جنبندگان و ضرورت توکل بر او ، از تعالیم حضرت هود(ع) «إنى توکلت على الله ربى و ربکم ما من دابّة إلاّ هو ءاخذ بناصیتها» ۱۱- افعال خداوند و تدبیرات او ، به تمامى براساس حکمت و بر طریق صواب است. «إن ربى على صرط مستقیم» بر صراط مستقیم بودن شخص ، به معناى راستى و درستى کارهاى اوست. ۱۲- حمایت خداوند از پیامبران در برابر دشمنان آنان ، مقتضاى ربوبیت او و پایه قرار دادن افعالش بر حکمت و صواب است. «إنى توکلت على الله ربى و ربکم ... إن ربى على صرط مستقیم» «إنى توکلت ...» متضمن حمایت خداوند از هود پیامبر مى باشد و جمله «إن ربى ...» تعلیل براى این معناست. بنابراین راستى و درستى کارهاى خداوند ، اقتضا مى کند که هود(ع) را در برابر دشمنانش ، حمایت کند. ۱۳- خداوند ، حامى و پشتیبان مؤمنان و توکل کنندگان بر او «إنى توکلت على الله ... إن ربى على صرط مستقیم»
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۱۴- «عن على ابن أبى طالب(ع) فى قوله «إن ربى على صراط مستقیم» یعنى انه على حق یجزى بالإحسان إحساناً و بالسّىء سیّئاً و یعفو عمن یشاء و یغفر سبحانه و تعالى; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۲، ص ۱۵۱، ح ۴۲; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۷۴، ح ۱۵۰.] از على(ع) درباره قول خداى تعالى «إن ربى على صراط مستقیم» روایت شده که معناى آیه این است: پروردگار بر طریق حق است، نیکى را به نیکى و بدى را به بدى پاداش مى دهد و او - که منزه و بلند مرتبه است - از هر کس بخواهد مى گذرد و او را مى آمرزد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
  • خداوند اخذ و مسلط بر همه جنبندگان
  • توجه و باور به اخذ بودن خداوند (سلطه و قدرت الهی) موجب توکل بر خداوند
  • اعتقاد به اخذیت و سلطه خداوند بر تمامی جنبندگان عامل نهراسیدن هود(علیه السلام) از مکر مخالفان+۳ آیه
  • رفتار عادلانه و حکیمانه خداوند به جنبندگان عالم در عین اخِذیت و قدرت بیپایان
  • اخذ
  • گرفتن موی پیشانی جنبندگان، کنایه از قدرت و تسلّط خداوند
  • توکّل و اعتماد پیامبران به خداوند، در رسالت تبلیغی خویش+۲ آیه
  • تربیت انسانها، از جانب خداوند+۲ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۷ آیه
  • حاکمیّت بلامنازع خدای یگانه، بر تمام موجودات
  • توکّل، مایه پایداری و استقامت انسان، در برابر مخالفتها و سختیها+۹ آیه
  • توکّل، کفایتکننده انسان از توطیهها و مکر دشمنان+۴ آیه
  • توکّل به خدا، مایه شهامت و شجاعت در برابر دشمن+۶ آیه
  • اطمینان هود(علیه السلام) به محفوظ ماندنش از توطیههای قوم عاد، به دلیل توکّلش بر خداوند+۲ آیه
  • توجّه به حاکمیّت انحصاری خداوند بر هستی، زمینه توکّل بر او+۱ آیه
  • اعتقاد به ربوبیّت خداوند، زمینه توکّل و اتّکا بر او+۲ آیه
  • توکّل به خداوند، امری مطلوب در تبلیغ و اجرای رسالتهای الهی+۸ آیه
  • لزوم توکّل به خدا در برابر توطیه دشمنان+۵ آیه
  • توکّل به خدا، امری شایسته و لازم در مبارزه با شرک و بتپرستی+۷ آیه
  • همه حیوانات، تحت فرمان و حاکمیّت خداوند
  • تسلّط و سیطره خداوند بر حیوانات، از تعالیم هود(علیه السلام)+۲ آیه
  • توانایی ضرررسانی جنبنده ای به جنبنده دیگر، منوط به خواست خداوند
  • ربوبیّت خداوند، مقتضی توکّل به او+۱ آیه
  • گرفتن موی پیشانی جنبندگان، کنایه از قدرت و تسلّط خداوند
  • شجاعت هود(علیه السلام)، در اعلام انزجار از معبودهای قومش و امادگی برای پیامدهای ان+۳ آیه
  • توکّل بر خدا، از عوامل شجاعت و پایداری در برابر دشمن+۳ آیه
  • تشبیه دین حق، به صراط مستقیم
  • تنها راه خدا، صراط مستقیم و بدون هیچ انحراف+۱ آیه
  • توطیه قوم عاد، برای مبارزه و دشمنی با هود(علیه السلام)+۱ آیه
  • اطمینان هود(علیه السلام) به محفوظ ماندن از توطیه های قوم عاد+۲ آیه
  • اعلام توکّل هود(علیه السلام) بر خدا، در برابر مکرهای قوم عاد+۱ آیه
  • استعانت هود علیه السلام از خدا، در برابر تکذیبگران قوم خویش+۲ آیه
  • هود علیه السلام مصمّم به ابلاغ رسالتهای الهی و تحمل هر گونه گزند و ازار در طریق ان+۲ آیه
  • بیان ربوبیّت خدا برای قوم خود، در راس تعالیم و تبلیغات هود علیه السلام+۱ آیه
  • سلطه و حاکمیّت خداوند بر هستی، از پیامهای هود علیه السلام، برای قوم خویش+۱ آیه
  • بیان صفات خدا از قبیل سیطره او بر همه جنبندگان، از تعالیم او به قومش+۱ آیه
  • تهدید شدن قوم عاد به عذاب، از سوی هود علیه السلام+۵ آیه
  • هود علیه السلام، شخصیتی مؤمن و معتقد به خدا و صفات او+۳ آیه
  • هود علیه السلام، انسانی متوکل بر پروردگار+۱ آیه
  • هود علیه السلام به سبب توکّلش بر خدا، مطمینّ به محفوظ ماندن از دسیسههای قوم عاد+۲ آیه
واژه‌ها