آیه ۷ سوره هود

سوره هود، آیه ۷ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۲۲

وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلاً وَ لَئِنْ قُلْتَ إِنَّكُمْ مَبْعُوثُونَ مِنْ بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هٰذَا إِلاَّ سِحْرٌ مُبِينٌ

او کسی است که آسمانها و زمین را در شش روز [= شش دوران‌] آفرید؛ و عرش (حکومت) او، بر آب قرار داشت؛ (بخاطر این آفرید) تا شما را بیازماید که کدامیک عملتان بهتر است! و اگر (به آنها) بگویی: «شما بعد از مرگ، برانگیخته می‌شوید! «، مسلّماً» کافران می‌گویند: «این سحری آشکار است!»

معنی کلمات و عبارات
«سِتَّةِ أیَّامٍ»: شش دوره (نگا: اعراف / ، یونس / . «عَرْش»: قوام کار. تخت سلطنت که مراد تصرّف و قدرت است. موجود ناشناخته‌ای که فراتر از درک و علم انسانها است (نگا: اعراف / ، توبه / یونس / . مجموعه جهان هستی، چرا که تخت قدرت یزدان محیط بر همه جهان است. «الْمَآءِ»: آب. شاید مراد موادّ مذاب و آبگونه‌ای باشد که در آغاز جهان، به صورت گازهای فوق العاده فشرده در پهنه کائنات پراکنده بوده است (نگا: انبیاء / ، فصّلت / ). «مَبْعُوثُونَ»: برانگیختگان. زنده‌شدگان. «سِحْر»: جادو. در اینجا مراد سخن عاری از حقیقت و گفتار بی‌اساس، و به تعبیر دیگر، حُقّه و کلک است.
نزول

سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- خداوند ، آفریننده آسمانها و زمین است. «هو الذى خلق السموت و الأرض» ۲- آفرینش آسمانها و زمین ، تدریجى بوده و در شش روز (شش دوره) به انجام رسیده است. «خلق السموت و الأرض فى ستة أیام» مراد از «أیام» در آیه شریفه ، معناى متعارف آن (روزها یا شبانه روزها) نیست; بلکه مقصود ، دوره ها و مرحله هاست; زیرا روز به معناى متعارف آن ، پس از خلقت زمین قابل فرض است. ۳- جهان آفرینش ، داراى آسمانهایى متعدد «هو الذى خلق السموت» ۴- پیش از آفرینش آسمانها و زمین ، هستى منحصر به آب بود. «و کان عرشه على الماء» «عرش» به معناى تخت پادشاه مى باشد و در آیه، کنایه از سیطره و حکومت است و جمله «وکان عرشه على الماء» به دلیل وجود «کان» به این معناست که: خداوند، آسمانها و زمین را آفرید در حالى که پیش از آن، بر آبها سیطره وحکومت داشت. این معنا مى رساند که آب، پیش از آسمانها و زمین تشکیل دهنده هستى بوده است. ۵- آب ماده اصلى براى آفرینش آسمانها و زمین* «خلق السموت و الأرض فى ستة أیام و کان عرشه على الماء» برداشت فوق، مقتضاى ارتباط میان دو جمله «خلق السموات ...» و «کان عرشه على الماء» است; یعنى، بیان این معنا که: پیش از آفرینش آسمانها و زمین، هستى منحصر به آب بود و خداوند بر آنها حاکمیت داشت، مى تواند به این نکته اشاره داشته باشد که خداوند، آن آبهاى پیشین یا قسمتى از آنها را به آسمان و زمین تبدیل کرد. ۶- خداوند حاکم و فرمانرواى هستى «و کان عرشه على الماء» ۷- خداوند ، انسانها را مورد آزمون قرار مى دهد. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» ۸- پدید آمدن نیکوکارترین انسانها (انسانهاى کامل) هدف از آزمون آدمیان از ناحیه خداوند است. «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» بلاء (مصدر یبلوا) به معناى آزمودن است و از آن جا که آزمونهاى الهى براى آگاهى یافتن نیست، مى توان گفت مقصود از آن، بروز امرى است که به عنوان هدف از آزمون مطرح است. بنابراین معناى «لیبلوکم ...» چنین مى شود: تا شما را بیازماید و هدف از آزمون این است که بهترین و کاملترینها در صحنه وجود، پدید آیند و ظاهر شوند. ۹- پدید آمدن نیکوکارترین انسانها (انسانهاى کامل) از هدفهاى آفرینش آسمانها و زمین است. «خلق السموت و الأرض ... لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» «لیبلوکم» متعلق به «خلق السموات ...» است و بیانگر هدف آفرینش مى باشد. ۱۰- انسانها ، پس از مرگ براى حضور در صحنه قیامت ، زنده شده و برانگیخته خواهند شد. «و لئن قلت إنکم مبعوثون من بعد الموت» ۱۱- توجه دادن انسانها به حیات پس از مرگ و برپایى قیامت ، از رسالتهاى پیامبر(ص) «و لئن قلت إنکم مبعوثون من بعد الموت» ۱۲- کفرپیشگان ، قیامت را امرى گزاف و طرح آن را از سوى پیامبر(ص) چون سحر ، نیرنگى روشن قلمداد مى کردند. «إن هذا إلاّ سحر مبین» «هذا» به گفتار پیامبر(ص) مبنى بر زنده شدن مردگان و برپایى قیامت اشاره دارد. اطلاق «سحر» بر این گفتار و ادعا، از باب تشبیه است و وجه شبه آن بطلان و نیرنگ مى باشد; یعنى، این سخن ظاهرى فریبنده و باطنى پوچ و بى اساس دارد و در بطلان و نیرنگ بازى، همانند سحر است. ۱۳- آزمون انسانها از ناحیه خداوند ، در پرتو معاد و برپایى قیامت ، توجیه پذیر است. «خلق السموت و الأرض ... لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً و لئن قلت إنکم مبعوثون» طرح مسأله قیامت ، پس از بیان آزمودن انسانها ، حاوى این نکته است که بدون برپایى قیامت ، آزمون انسانها و مشخص شدن نیکوکاران از غیرشان ، ثمره و نتیجه مطلوب را نخواهد داشت.
تفسیر (۱۲)
روایات و احادیث

۱۴- «عن الرضا(ع) قال: إن الله تبارک و تعالى ... خلق السموات و الأرض فى ستة أیام ... لیظهر للملائکة ما یخلقه منها شیئاً بعد شىء فیستدل بحدوث ما یحدث على الله تعالى مرّة بعد مرّة ... و أما قوله عزوجل: «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» فإنه خلقهم لیبلوهم بتکلیف طاعته و عبادته، لا على سبیل الإمتحان والتجربة لأنه لم یزل علیماً بکلّ شىء ...; [منبع: عیون اخبارالرضا، ج ۱، ص ۱۳۴، ح ۳۳; نورالثقلین، ج ۲، ص ۳۳۶، ح ۱۰.] از امام رضا(ع) روایت شده است که فرمود: همانا خداى تبارک و تعالى ... آسمانها و زمین را در شش روز آفرید ... تا آنچه را مى آفریند براى ملائکه یکى پس از دیگرى آشکار کند، که به وسیله حدوث پدیده ها تازه به تازه بر وجود خدا استدلال شود ... و اما قول خداى عزوجل «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً»; یعنى، خدا انسانها را آفرید تا آنان را به وسیله تکلیف به طاعت و عبادت خود آزمایش کند. البته نه براى امتحان و کشف مجهول; زیرا از ازل به همه چیز آگاه بوده و هست ...». ۱۵- «قال رسول الله(ص): إن الله قدّر مقادیر الخلایق قبل أن یخلق السموات و الأرض بخمسین ألف سنة و کان عرشه على الماء; [منبع: الدرالمنثور ، ج ۴ ، ص ۴۰۳.] از رسول خدا(ص) روایت شده است که فرمود: خداوند پنجاه هزار سال قبل از خلقت آسمانها و زمین ، مقدرات مخلوقات را تعیین کرد در حالى که عرش خدا بر آب بود». ۱۶- «عن محمد بن مسلم قال: قال لى أبوجعفر(ع): کان کل شىء ماءاً و کان عرشه على الماء ، فأمر الله عز ذکره الماء فاضطرم ناراً ثم أمر النار فخمدت فارتفعت من خمودها دخان فخلق الله عزوجل السموات من ذلک الدخان و خلق الله عزوجل الأرض من الرّماد ...; [منبع: کافى، ج ۸، ص ۱۵۳، ح ۱۴۲; تفسیربرهان، ج ۲، ص ۲۰۷، ح ۴.] محمدبن مسلم گوید: امام باقر(ع) به من فرمود: همه چیز آب بود و عرش خدا بر آب قرار داشت; پس خداى عزّ ذکره به آب امر کرد، پس آن آب آتشى برافروخته شد، سپس آتش را امر کرد خاموش شود و خاموش شد، پس بر اثر خاموشى آتش دودى از آن برخاست; آن گاه خداوند آسمانها را از آن دود آفرید و زمین را از خاکستر آفرید ...». ۱۷- «عن على بن الحسین(ع) قال: إن الله عزوجل خلق العرش ... من أنوار مختلفة فمن ذلک النور نور أخضر ... و نور أصفر ... و نور أحمر ... و نور أبیض...; [منبع: توحید صدوق، ص ۳۲۶، ح ۱، ب ۵۱; تفسیر برهان، ج ۲، ص ۲۰۸، ح ۷.] از امام سجاد(ع) روایت شده است که فرمود: ... همانا خداى عزوجل عرش را ... از نورهاى گوناگون خلق کرد که از این نورها نور سبز بود ... و نور زرد ... و نور سرخ ... و نور سفید ...». ۱۸- «عن على(ع) ... خلق [الله] عرشه من نوره و جعله على الماء ... و ذلک قوله: «و کان عرشه على الماء ...»; [منبع: بحارالأنوار ، ج ۴۰ ، ص ۱۹۵ ، ح ۸۰.] از امام على(ع) روایت شده است که فرمود: ... [خداوند] عرش خود را از نور خویش آفرید و آن را بر آب قرار داد ... و این است قول خدا که مى فرماید: «و کان عرشه على الماء ...». ۱۹- «عن أبى عبدالله(ع) قال: العرش فى وجه هو جملة الخلق ... و فى وجه آخر العرش هو العلم الذى إطلع الله علیه أنبیاءه و رسله و حججه ...; [منبع: معانى الأخبار، ص ۲۹، ح ۱; بحارالأنوار، ج ۵۵، ص ۲۸، ح ۴۷.] از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: عرش در یک وجه همه خلق است ... و در وجه دیگر عرش علمى است که خداوند پیامبران و رسولان و حجت هاى خود را از آن آگاه کرده است ...». ۲۰- «از رسول خدا(ص) روایت شده است که فرمود: ... قول الله تعالى «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» یعنى أیّکم أزهد فى الدنیا; [منبع: مکارم الأخلاق ، ص ۴۴۷; بحارالأنوار ، ج ۷۴ ، ص ۹۳ ، ح ۱.] سخن خداى تعالى «تا شما را بیازماید که کدام یک عملتان بهتر است»; یعنى، کدام یک از شما در دنیا زاهدتر است». ۲۱- «عن النبى(ص) انه تلا هذه الأیة «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» قال: أیّکم أحسن عقلاً ، و أورع عن محارم الله و أسرع فى طاعة الله; [منبع: تفسیرطبرى، جزء ۱۲، ص ۵; مجمع البیان، ج ۱۰- ، ص ۴۸۴.] از پیامبراکرم(ص) روایت شده است که این آیه را تلاوت کرد (لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً) و فرمود: [تا شما را آزمایش کند که] کدام یک عقلش نیکوتر و از حرامهاى خدا پرهیزکارتر و در طاعت خدا پرشتاب تر است». ۲۲- «عن أبى عبدالله(ع) فى قول الله عزوجل «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» قال: لیس یعنى أکثر عملاً و لکن أصوبکم عملاً ...; [منبع: کافى ، ج ۲ ، ص ۱۶ ، ح ۴; نورالثقلین ، ج ۲-  ، ص ۳۴۰ ، ح ۲۲.] از امام صادق(ع) روایت شده است که درباره قول خداى عزوجل «لیبلوکم أیّکم أحسن عملاً» فرمود: مقصود بیشتر عمل کردن نیست، بلکه صحیح تر عمل کردن شماست ...». ۲۳- «از أمیرالمؤمنین(ع) روایت شده است که فرمود: «...إن الله تعالى قد کشف الخلق کشفة لا انه جهل ما أخفوه من مصون أسرارهم و مکنون ضمائرهم و لکن لیبلوهم أیّهم أحسن عملاً فیکون الثواب جزاء و العقاب بواء; [منبع: نهج البلاغه، خطبه ۱۴۴; نورالثقلین، ج ۲- ، ص ۳۴۰، ح ۲۳.] همانا خداوند به تمام تحولات مخلوقاتش علم پیدا کرد، نه بدین معنا که جاهل باشد به آنچه که مخلوقاتش مخفى مى کنند از اسرار نگه داشته شده و ضمیرهاى پنهان; بلکه [به خاطر ]آنکه آنان را بیازماید تا آنکه ثوابى که به آنها داده مى شود، پاداش [عمل] و عذاب معادل [عمل ]آنان باشد».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۱)
  • استیلای حکومت و سلطنت الهی بر اب «به صورت مادّه حیات»
  • وجود اب، پیش از افرینش اسمانها و زمین
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۲ آیه
  • خدا، پدید اورنده اسمانها+۱۱ آیه
  • تدریجی بودن خلقت اسمانها+۷ آیه
  • خلقت اسمانها، در شش مرحله+۶ آیه
  • امتحان انسانها برای ظهور نیکوکارترین انها، فلسفه خلقت اسمانها و زمین
  • افرینش اسمانها، ایه خدا+۵ آیه
  • افرینش تدریجی اسمانها از ایات خدا+۷ آیه
  • افرینش زمین، از ایات خدا+۷ آیه
  • افرینش تدریجی زمین از ایات خدا+۵ آیه
  • درخواست تمسخرامیز کافران، مبنی بر فرارسیدن عذاب خود+۱ آیه
  • استهزای عذاب اخرتی از سوی کافران+۱ آیه
  • استهزای معاد، از سوی منکران معاد+۱ آیه
  • افرینش اسمانها و زمین در شش دوره از سوی خداوند+۶ آیه
  • همگانی بودن ازمایش و امتحانهای الهی+۲ آیه
  • ازمایش انسانها، هدف از افرینش انها
  • ازمایش انسانها از سنّتهای الهی+۳ آیه
  • مشخص شدن نیکوکاران، از اهداف امتحان انسانها از سوی خداوند+۲ آیه
  • افرینش طبیعت (اسمانها و زمین) برای ازمایش انسان
  • استهزاکنندگان پیامبر(صلی الله علیه واله)، مورد تهدید خداوند به عذاب+۱ آیه
  • هشدار کافران به عذاب سخت، از سوی خداوند+۱ آیه
  • خداوند، افریننده جهان، بدون الگویی از پیش+۹ آیه
  • حرمت استهزای معاد+۱ آیه
  • مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۳ آیه
  • وجود اب، پیش از خلقت زمین
  • وجود اب، پیش از خلقت زمین
  • خداوند، خالق و پدیداورنده زمین+۱۰ آیه
  • خلقت مدّت دار و تدریجی زمین، از ایات خدا+۶ آیه
  • امتحان انسانها برای ظهور نیکوکارترین انها، فلسفه خلقت زمین
  • ازمودن انسانها، در پرتو زهد در دنیا
  • تهمت سحر به پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) و سخنان او، از سوی کافران عصر ان حضرت
  • سحر قلمداد شدن خبر پیامبر(صلی الله علیه واله) مبنی بر برپایی قیامت، از سوی کافران
  • کفر کافران، عامل متّهم کردن پیامبر(صلی الله علیه واله) به سحر
  • سحر، پدیده ای شناخته شده در عصر بعثت
  • صبر از عوامل موفقیّت در ازمایشهای الهی+۵ آیه
  • شکیباسازی و توانمند کردن روحیّه مردم فلسفه ازمایش انان از سوی خداوند+۵ آیه
  • تاخیر عذاب از کفّار، مورد اعتراض و استهزای انان+۱ آیه
  • قطعی بودن نزول عذاب بر کفّار حتّی در صورت تاخیر ان+۱ آیه
  • کفر از اسباب گرفتاری به عذاب الهی+۱ آیه
  • استیلای حکومت و سلطنت الهی بر اب، به صورت مادّه حیات
  • استیلای خداوند بر عرش، پس از خلقت زمین+۳ آیه
  • استیلای خداوند بر عرش پس از خلقت اسمانها+۵ آیه
  • اطلاق عرش بر همه خلق
  • واقع شدن عرش خداوند بر اب، قبل از خلقت اسمانها و زمین
  • خلقت عرش، از نور خداوند
  • خلقت عرش، از نورهای سبز، زرد، قرمز و سفید، به فرمان خدا
  • امتحان شدن انسانها با اعمال خویش+۲ آیه
  • عمل انسانها، دارای درجات و مراتب متفاوت+۳ آیه
  • تحقّق یافتن نیکوترین عمل از سوی انسان، فلسفه افرینش جهان و نظام مرگ و حیات، از جانب خداوند+۲ آیه
  • خلقت اسمان از سوی خدا، در مدّت مقدّر و معیّن+۵ آیه
  • استهزای قیامت، از ناحیه منکران ان+۱ آیه
  • کافران، منکر برپایی قیامت و معاد+۱ آیه
  • نازل شدن گنج بر پیامبر(صلی الله علیه واله) از پیشنهادها و درخواستهای نا به جای مشرکان از ان حضرت
  • دلهره لوط علیه السلام به جهت احتمال دستدرازی قومش به مهمانان وی
  • مُبتلی/ اسما و صفات+۳ آیه
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱ آیه
  • کفر به سخنان محمّد صلی الله علیه و اله درباره مبعوث شدن مردگان، موجب عذاب الهی در اخرت+۱ آیه
  • استبعاد و انکار معاد، از سوی کافران مشرک
  • تکذیب پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی کافران به سبب مطرح کردن قیامت و پیشنهادهای نابجای انها، باعث پدید امدن خطر عدم ابلاغ کامل وحی از سوی انحضرت
  • استهزای وعده عذاب الهی از سوی کافران+۱ آیه
واژه‌ها