آیه ۴۰ سوره یس

سوره یس، آیه ۴۰ · جزء ۲۳ · صفحه ۴۴۲

لَا الشَّمْسُ يَنبَغِي لَهَا أَن تُدْرِكَ الْقَمَرَ وَلَا اللَّيْلُ سَابِقُ النَّهَارِ وَكُلٌّ فِي فَلَكٍ يَسْبَحُونَ

Matahari tidak akan melenceng dari tata aturannya sehingga mendahului bulan dan masuk dalam peredarannya. Demikian pula malam, tidak akan mendahului siang dan menghalangi kemunculannya. Akan tetapi siang dan malam itu selalu silih berganti. Baik matahari, bulan dan lainnya senantiasa beredar dalam garis edarnya dan tidak pernah melenceng(1). (1) Ayat-ayat suci ini mengisyaratkan suatu fakta ilmiah yang baru ditemukan oleh para astronom di awal abad ke-17 M. Sebagai salah satu bintang, matahari--sebagaimana halnya bintang-bintang lainnya--memiliki gerak edarnya sendiri. Keistimewaan yang ada pada matahari adalah, pertama, posisinya sebagai bintang yang dekat dengan bumi dan, kedua, ia memiliki sekumpulan planet yang, karena gaya tarik gravitasi matahari, bergerak mengelilingi matahari dalam bentuk oval. Singkatnya, baik matahari, bumi, bulan dan seluruh planet serta benda-benda langit lainnya bergerak di ruang angkasa luar dengan kecepatan dan arah tertentu. Di sisi lain, matahari dengan tata suryanya berada dalam suatu nebula besar yang disebut dengan Bimasakti. Dalam penemuan modern, dijelaskan bahwa seluruh planet yang berada di Bimasakti itu beredar mengelilingi satu pusat dengan kecepatan yang sesuai dengan kedekatan atau kejauhannya ke pusat. Dijelaskan pula bahwa matahari, bumi dan planet-planet itu beredar dengan kecepatan dan arah tertentu. Kecepatan edarnya itu bisa mencapai sekitar 700 kilometer per detik dan peredarannya mengitari pusat membutuhkan waktu sekitar 200 juta tahun cahaya. Demikianlah, ayat suci ini menegaskan suatu penemuan ilmiah yang belum ditemukan kecuali pada awal abad ini, bahwa matahari senantiasa bergerak pada garis edarnya. Karenanya, matahari tidak dapat mendahului bulan, karena keduanya beredar dalam suatu gerak linier yang tidak mungkin dapat bertemu. Sebagaimana malam pun tidak dapat mendahului siang, kecuali jika bumi berputar pada porosnya dari timur ke barat, tidak seperti seharusnya, bergerak dari barat ke timur. Bulan saat mengelilingi bumi, dan bumi saat mengelilingi matahari harus melewati kumpulan bintang-bintang yang kemudian memunculkan posisi-posisi (manâzil) bulan. Maka kita saksikan pada seperempat pertama dan kedua, bulan terlihat seperti tandan yang tua.

معنی کلمات و عبارات
«یَنبَغِی لَهَا»: آن را سزد. سزاوار آن است. «أَن تُدْرِکَ»: برسد. ملحق شود. «یَسْبَحُونَ»: شناورند. مراد حرکت آرام خورشید و ماه بر حسب ظاهر و مطابق حسّ بینائی ما، و یا حرکت هر یک در فلک مربوط است که متوازی یکدیگرند.
نزول
نکات آیه
۱ - هر یک از خورشید و ماه - در قرارگاه ویژه خود - دور از هم در حرکتند و هرگز با هم تلاقى نخواهند کرد. «لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر و لا الّیل سابق النهار» مقصود از نرسیدن خورشید به ماه (لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر)، به قرینه آیات پیشین - که درباره حرکت خورشید و ماه به سوى قرارگاه ویژه خود بود - این است که آن دو کره در دو مسیر مجزا در حرکت بوده و به دور از هم قرار دارند و هرگز باهم تلاقى نخواهند کرد. ۲ - توالى شب و روز و نظام حاکم بر آنها، تا قیامت باقى خواهد بود. «و لا الّیل سابق النهار» مقصود از پیشى نگرفتن شب از روز (و لا اللیل سابق النهار)، پیشى گرفتن از نظر سیر و حرکت نیست; بلکه مراد مسخر خدا بودن ماه و خورشید و بقاى نظم موجود بر روز و شب و نیز تغییرناپذیرى حرکت ماه و خورشید است. ۳ - خورشید و ماه، در مدارى به سرعت و شتابان در حرکت اند. «لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر ... و کلّ فى فلک یسبحون» «سبح» (مصدر «یسبحون») به معناى حرکت سریع در آب و هوا است (مفردات راغب) و مقصود از «فلک» مدار حرکت ماه و خورشید و ستارگان است. ۴ - تمامى ستارگان به سرعت در مدارى در حرکت اند. «و کلّ فى فلک یسبحون» مضاف الیه «کلّ» در تقدیر است و تنوین آن عوض از آن شىء مقدر مى باشد. جمع آمدن «یسبحون» قرینه است بر این که مقصود، خورشید و ماه نیست; بلکه «کواکب» (ستارگان) مى باشد. ۵ - توالى شب و روز و پدیدار شدن نور و تاریکى در زندگى، از نعمت هاى الهى براى بشر است. «لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر ... و کلّ فى فلک یسبحون» برداشت یاد شده از آن جا است که آیه شریفه، در مقام امتنان و برشمردن نعمت هاى الهى براى بشر است. ۶ - توالى شب و روز و نور و تاریکى در زندگى انسان، جلوه قدرت و تدبیر خداوند است. «و ءایة لهم الّیل ... لا الشمس ینبغى لها أن تدرک القمر و لا الّیل سابق النهار ... و کلّ فى فلک یسبحون» برداشت یاد شده از آن جا است که آیه شریفه در سلسله آیاتى قرار دارد که درصدد بیان نشانه هاى قدرت و تدبیر خداوند است; چنان که در آیه ۳۷ نیز به آن تصریح شده است.
تفسیر (۹)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۱)
  • گردش منظّم و دقیق خورشید، از ایات الهی+۳ آیه
  • امد و رفت شب و روز، از ایههای خدا+۱۳ آیه
  • گردش دایم ماه در مداری مشخّص، نشانه خدا+۸ آیه
  • نظاممند بودن حرکت خورشید و ماه و حرکت ان در مدارهای خود، دلیلی بر توحید ربوبی+۸ آیه
  • گردش منظّم خورشید، وسیلهای برای محاسبه زمان و اندازهگیری ان+۴ آیه
  • گردش ماه، وسیلهای مطمین برای محاسبه و اندازهگیری زمان+۴ آیه
  • دور بودن مسیر حرکت خورشید و ماه و مسیر مجزای ان، دو دلیل بر عدم تلاقی ان دو با هم
  • حرکت خورشید در مدار خود، با سرعت و شتابان
  • تخلّف خورشید از حرکت شتابان و معیّن شده، امری ناممکن
  • گردش خورشید، در مدار معیّن+۲ آیه
  • توالی روز و شب، دارای نظمی ثابت و پایدار
  • نظم ثابت و پایداری در توالی روز و شب، نشانی از تدبیر و قدرت خداوند+۱ آیه
  • گردش منظّم و دقیق شب و روز، نشانه حرکت زمین+۱۳ آیه
  • سبقت نگرفتن شب بر روز، از ایات الهی+۱ آیه
  • گردش شب و روز، دارای نظم و قانون خاصّ خود+۳ آیه
  • نظم و حساب در حرکت خورشید، ماه و جهان، براساس علم و اگاهی خدا+۴ آیه
  • حرکتِ شتابان و دقیق خورشید، در مدار و فلک خود+۴ آیه
  • حرکت شتابان و دقیق خورشید در فلک و مدار خود، از ایات خدا+۶ آیه
  • تصادم نکردن خورشید، در حرکت فلکی خود با ماه
  • حرکت شتابان ستارگان، در مدارهای مخصوص خود+۱ آیه
  • حرکت شتابان ستارگان در مدارهای مخصوص خود، از ایات خدا+۲ آیه
  • حرکت افلاک و ستارگان، در مدارهای خود و تصادم نکردن انها با یکدیگر+۱ آیه
  • حرکت هر یک از شب و روز، در مدار و فلک خود+۱ آیه
  • سبقت نگرفتن شب از روز، در حرکت فلکی خود
  • حرکتِ شتابان و دقیق ماه، در مدار و فلک خود+۴ آیه
  • حرکت منظّم و دقیق ماه، در مدار خود، از ایات خدا+۳ آیه
  • برخورد نکردن ماه و خورشید با یکدیگر، در حرکت فلکی خود+۲ آیه
  • حرکت قانونمند خورشید، بر اساس اندازه تقدیر خداوند+۶ آیه
  • حرکت قانونمند ماه، بر اساس حساب تعیین شده و تقدیر الهی+۸ آیه
  • عدم تلاقی ماه و خورشید، در حرکت مستمرّ در مدار خود
  • ماه دارای مدار ویژه، برای حرکت و گردش
واژه‌ها