سوره یوسف، آیه ۳۴ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۳۹
فَاسْتَجَابَ لَهُ رَبُّهُ فَصَرَفَ عَنْهُ كَيْدَهُنَّ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ
پروردگارش دعای او را اجابت کرد؛ و مکر آنان را از او بگردانید؛ چرا که او شنوا و داناست!
معنی کلمات و عبارات
«صَرَفَ عَنْهُ»: از او برگرداند. از او دور داشت. از او بگردانید.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- خداوند ، دعاى یوسف(ع) (درخواست رهایى از کید زلیخا و همپالگیهاى وى) را اجابت کرد و او را از مکر آنان مصون داشت. «فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ»
«استجابة» (مصدر استجاب) به معناى پذیرفتن درخواست است.
۲- امداد خداوند ، مایه رهایى یوسف(ع) از گناه و مکر و افسون زلیخا و زنان اشراف شد. «فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ»
۳- زلیخا و زنان اشراف ، در اثر توسل یوسف(ع) به درگاه خدا ، از او مأیوس گشته و از مکر و تزویر ، علیه او منصرف شدند. «فصرف عنه کیدهنّ»
مراد از کید زنان، تقاضاى مکرر آنان با عشوه ها و اظهار شیفتگى است. بنابراین عبارت «صرف عنه کیدهنّ» دلالت مى کند که پس از دعاى یوسف(ع)، دیگر آن مراوده ها و تقاضاها از یوسف(ع) نشد. گفتنى است که «ثم» در آیه بعد، مؤید این نکته است که یأس زنان و انصرافشان از وى، پیش از زندانى شدن او بوده است، نه اینکه زندانى شدنش، عامل قطع مراوده شده باشد.
۴- اظهار نیاز به درگاه خدا ، داراى نقشى بسزا در جلب حمایت او و برآورده شدن نیازهاى انسان «فاستجاب له ربه ... إنه هو السمیع العلیم»
۵- نقش دعا در رقم خوردن سرنوشت آدمى «إلاّ تصرف عنى کیدهنّ ... فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ»
۶- نجات یوسف(ع) از کید زلیخا و دیگر زنان ، جلوه اى از ربوبیت الهى بر آن حضرت «فاستجاب له ربه فصرف عنه کیدهنّ»
۷- اجابت دعاى بندگان ، پرتوى از ربوبیت الهى است. «فاستجاب له ربه»
۸- نقش خداوند در سلوک و رفتار انسان و سرنوشت او «إلاّ تصرف ... فصرف عنه کیدهنّ»
۹- خواست خود آدمى ، در رقم خوردن سرنوشت او از ناحیه خداوند ، نقشى بسزا دارد. «قال رب السجن أحب ... فصرف عنه کیدهنّ»
۱۰- خواست انسانها و تلاش آنان در برابر اراده خداوند ، شکست خورده و بى ثمر است. «فصرف عنه کیدهنّ»
۱۱- تنها خداوند ، سمیع (شنواى مطلق) و علیم (داناى مطلق) است. «إنه هو السمیع العلیم»
«هو» ضمیر فصل و حاکى از حصر است. «ال» در «السمیع» و «العلیم» براى استغراق صفات است و لذا آن دو صفت در برداشت ، به شنوا و داناى مطلق تفسیر شد.
۱۲- خداوند ، شنواى دعاى بندگان و اجابت کننده آن است. «فاستجاب له ربه ... إنه هو السمیع»
«سمیع» علاوه بر اینکه دلالت بر شنوایى خداوند دارد ، به قرینه «فاستجاب له ربه» حاکى از اجابت دعا نیز مى باشد.
۱۳- خداوند ، به احوال بندگان و نیازهاى آنان داناست. «فاستجاب له ربه ... إنه هو السمیع العلیم»
۱۴- خداوند ، به ترفندها و مکرهاى آدمیان و راه خنثى کردن و از میان بردن آن ، آگاه است. «فصرف عنه کیدهنّ إنه هو السمیع العلیم»
از مصداقهاى مورد نظر براى متعلق «سمیع» و «علیم»، به قرینه «کیدهنّ» ترفند زنان اشراف ، و به قرینه «صرف عنه» از میان بردن مکرهاى ایشان است.
۱۵- خداوند ، براى آگاهى به خواست بندگان نیازى به مقال و عرض حال آنان ندارد. «إنه هو السمیع العلیم»
مى توان گفت از اهداف یادآورى علم خدا پس از بیان شنوایى او ، این حقیقت است که در آگاهى خداوند به حاجت انسانها ، به درخواست کردن و به زبان جارى کردن نیازى نیست ، گرچه در اجابت آن مؤثر است.
تفسیر (۱۳)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۲–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۲–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۲–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۲–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۲–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۲–۳۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۲–۴۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۰–۳۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار دعای یوسفاجابت دعای یوسفخواسته های انسان و اراده خدازلیخا و دعای یوسفزنان اشراف مصر و دعای یوسفعوامل نجات یوسفمکر انسان هانجات از مکر زلیخانجات از مکر زنان اشراف مصرنقش خواسته های انسانیأس زلیخایأس زنان اشراف مصرنجات یوسفاجابت کننده دعاعوامل مؤثر در رفتارمجیباهمیت اراده خدازمینه حمایتهای خداحالات انسانویژگیهای علم خدازمینه اجابت دعااجابت دعاآثار امدادهای خداشنوایی خدانیازهای انسانسمیععجز انسان هاآثار دعاعوامل مؤثر در سرنوشتقصه یوسفنقش خداعلیمعلم غیب خدانشانه های ربوبیت خدااختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۱)
- عنایت ویژه خدا به حفظ ابروی یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
- استعانت یوسف(علیه السلام) از خدا، جهت مصون ماندن از انحرافات جنسی و مکر زلیخا+۲ آیه
- کمک خواستن از خدا، سبب مصون ماندن از انحرافات جنسی و حفظ عفّت و پاکدامنی+۲ آیه
- امداد خداوند به یوسف(علیه السلام)، وسیله رهایی او از گناه و افسون زلیخا و زنان مصر+۱ آیه
- یوسف(علیه السلام)، تحت تربیتهای ویژه الهی+۴ آیه
- عفّت و پاکدامنی یوسف(علیه السلام)، در عنفوان جوانی+۵ آیه
- ربوبیّت الهی، مقتضی اجابت دعا و پذیرش درخواست بندگان+۱ آیه
- نجات یوسف(علیه السلام) از کید زلیخا و دیگر زنان، جلوه ای از ربوبیّت الهی
- دعا و نیایش به درگاه خدا، راه مصون ماندن از گناه و انحرافات جنسی+۱ آیه
- ذکر ربوبیّت خداوند، از اداب دعا+۱ آیه
- خداوند، منشا اجابت دعا
- اجابت دعای یوسف(علیه السلام)، برای رهایی از مکر زلیخا و زنان اشراف و نجات از دام شهوت+۱ آیه
- ناامیدی زلیخا و زنان اشراف، بر اثر توسّل یوسف(علیه السلام) به درگاه خداوند
- در امان ماندن یوسف(علیه السلام) از شرّ زلیخا و کید او، پیامد زندانی شدن وی
- سمیع / اسماوصفات
- شکست و ناکامی حیله های خاینانه زنان دربار مصر، علیه یوسف(علیه السلام)
- استعانت از خدا، سبب مصون ماندن از انحرافات جنسی و حفظ عفّت و پاکدامنی+۲ آیه
- دعا و نیایش به درگاه خدا و استمداد از او، راهی برای مصون ماندن از انحراف جنسی+۱ آیه
- دعا و نیایش یوسف(علیه السلام) به درگاه الهی، موجب برخورداری وی از مقام عصمت+۱ آیه
- گواهی زلیخا به پاکدامنی و عصمت یوسف(علیه السلام) و امتناع از درخواست کامجویی وی+۲ آیه
- استمداد و نیایش به درگاه خداوند، راه مصونیّت و عصمت از گناه و انحرافات جنسی+۱ آیه
- اجابت دعای یوسف(علیه السلام) در حفظ عفّتش از سوی خداوند+۱ آیه
- دعاها و نیایشها، در قلمرو استماع و اگاهی خدا+۱ آیه
- علیم / اسماوصفات
- علم و اگاهی خداوند، از گناه بندگان
- نقش حیله و مکر زنان، در گناهان و انحرافات جنسی+۱ آیه
- استعانت از خدا و دعا، مانع انحراف و فرو افتادن در ورطه گناه+۱ آیه
- مُستجیبُ/ اسماوصفات
- امداد الهی، عامل نجات و بیاثر شدن نیرنگ دشمنان+۱ آیه
- دعای یوسف علیه السلام به درگاه خداوند، موجب دفع ترفندهای زنان مصری+۱ آیه
- زندان و دور بودن از محیط فساد و فحشا، موجب مصون ماندن از مکر و نیرنگ مکّاران+۱ آیه
- عنایت خاصّ خدا، برای حفظ ابروی یوسف علیه السلام+۳ آیه
- امداد خدا به یوسف علیه السلام، وسیله رهایی او از گناه و افسون زلیخا و زنان مصر+۴ آیه
- یوسف علیه السلام، تحت تربیتهای ویژه الهی+۴ آیه
- اجابت دعای یوسف علیه السلام برای رهایی از مکر زلیخا و زنان اشراف و نجات از دام شهوت+۱ آیه
- دوستی و عشق زلیخا به یوسف علیه السلام، سبب مکر و حیله او نسبت به ان حضرت+۲ آیه
- گواهی زلیخا به پاکدامنی و عصمت یوسف علیه السلام و خودداری از درخواست کامجویی وی+۲ آیه
- دعا و نیایش یوسف علیه السلام به درگاه الهی، موجب برخورداری وی از مقام عصمت+۱ آیه
- تصمیم حاکمان مصر برای زندانی کردن یوسف علیه السلام در پی مشاهده نشانههای متعدّد (گواهی کودک، پارگی پیراهن از پشت سر و فرار یوسف علیه السلام) و اثبات عفّت و بیگناهی ان حضرت+۲ آیه
- تبلیغات توحیدی یوسف علیه السلام در زندان مصر+۳ آیه
- دعای یوسف علیه السلام برای ایمنی خود از مکر زنان مصری و ارتکاب گناه+۱ آیه