سوره یوسف، آیه ۶۶ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۳
قَالَ لَنْ أُرْسِلَهُ مَعَكُمْ حَتَّىٰ تُؤْتُونِ مَوْثِقًا مِّنَ اللَّهِ لَتَأْتُنَّنِي بِهِ إِلَّا أَن يُحَاطَ بِكُمْ فَلَمَّا آتَوْهُ مَوْثِقَهُمْ قَالَ اللَّهُ عَلَىٰ مَا نَقُولُ وَكِيلٌ
گفت: «من هرگز او را با شما نخواهم فرستاد، تا پیمان مؤکّد الهی بدهید که او را حتماً نزد من خواهید آورد! مگر اینکه (بر اثر مرگ یا علّت دیگر،) قدرت از شما سلب گردد. و هنگامی که آنها پیمان استوار خود را در اختیار او گذاردند، گفت: «خداوند، نسبت به آنچه میگوییم، ناظر و نگهبان است!»
معنی کلمات و عبارات
«مَوْثِقاً»: عهد و پیمان مؤکّد. «مَوْثِقاً مِّنَ اللهِ»: عهد و پیمانی که با سوگند خوردن به خدا مؤکّد گردد. «أَن یُحَاطَ بِکُمْ»: از طرف دشمن احاطه شوید. مرگ بر شما چیره شود. «وَکِیلٌ»: حافظ. مراقب. مطلع.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- یعقوب(ع) سرانجام با مسافرت بنیامین به مصر همراه دیگر فرزندانش ، موافقت نمود. «قال لن أُرسله معکم حتى تؤتون موثقًا»
۲- یعقوب(ع) روانه ساختن بنیامین به سفر مصر را ، منوط به آن دانست که فرزندانش وثیقه اى الهى بسپارند (با خدا پیمان ببندند و به نام او سوگند یاد کنند). «لن أُرسله معکم حتى تؤتون موثقًا من الله»
«موثق» به معناى عهد و پیمان است که به دلیل «لام» قسم در «لتأتنّنى» عهد و پیمانى است همراه با سوگند. «من الله» بیانگر این است که باید سوگند به نام خدا و پیمان و عهد با او باشد. آوردن سوگند و پیمان (حتى تؤتون موثقًا) ; یعنى، سوگند یاد کردن و پیمان بستن.
۳- یعقوب در توصیه بر حفاظت از بنیامین به فرزندانش تأکید کرد که هیچ عذرى جز مغلوب شدن و ناتوان گشتن را از آنان نخواهد پذیرفت. «حتى تؤتون موثقًا من الله لتأتنّنى به إلاّ أن یحاط بکم»
۴- یعقوب(ع) ، علاقه اى وافر به بنیامین و سلامتى او داشت و جدایى و فراق او برایش رنج آور بود. «لتأتنّنى به»
جمله هاى «إنا له لحافظون» و «فالله خیر حافظاً» در آیات پیشین دلالت بر آن داشت که یعقوب(ع) خواهان نرسیدن گزند و آسیب به بنیامین بود و جمله «لتأتنّنى به» (او را نزد من آورید) حاکى است که دورى او نیز بر آن حضرت مشکل بود و خواهان حضور وى نزد خویش بود.
۵- یعقوب(ع) از فرزندانش انتظار نداشت با به خطر انداختن خویش در حفظ بنیامین و باز گرداندن او تلاش کنند. «إلاّ أن یحاط بکم»
احاطة که ظاهراً مصدر «یحاط» است به معناى گرفتن پیرامون چیزى از همه جوانب آن است و در آیه شریفه کنایه از مغلوب شدن و بسته شدن همه راهها و چاره هاست.
۶- یعقوب(ع) از فرزندانش خواست صورت ناتوانى و عذر را ، در سوگندشان بر محافظت از بنیامین و باز گرداندن او استثنا کنند. «لتأتنّنى به إلاّ أن یحاط بکم»
ظاهر این است که عبارت «إلاّ أن یحاط بکم» استثنا از قسم - که مفاد «لتأتنّنى به» است - مى باشد. بر این اساس یعقوب(ع) به فرزندانش توصیه کرد که در اجراى صیغه سوگند مورد عذر و ناتوانى را استثنا کنند و چنین بگویند: «والله لنأتینک به إلاّ أن یحاط بنا» (به خدا سوگند بنیامین را به تو باز مى گردانیم مگر مغلوب شویم و همه راهها و چاره ها بر ما بسته شود).
۷- هنگام سوگند یاد کردن و پیمان بستن با خدا، شایسته است صورت ناتوانى از پایبند بودن به پیمان و سوگند استثنا شود. «لتأتنّنى به إلاّ أن یحاط بکم»
۸- وفا نکردن به عهد و قسم در صورت استثناى موارد عذر و ناتوانى ، پیامدى (عقوبت ، کفاره و ...) نخواهد داشت. «لتأتنّنى به إلاّ أن یحاط بکم ... قال الله على ما نقول وکیل»
۹- استطاعت شرط لزوم وفا به عهد ، قسم و تکالیف الهى است. «إلاّ أن یحاط بکم»
۱۰- سوگند به نام خدا و پیمان بستن با او ، داراى جایگاهى ویژه در آیین یعقوب(ع) و در نزد خاندان او «حتى تؤتون موثقًا من الله ... إلاّ أن یحاط بکم»
۱۱- مشروعیت سوگند به خدا و پیمان بستن با او در ادیان گذشته و لزوم پایبندى به آنها «حتى تؤتون موثقًا»
۱۲- لزوم پایبندى به عهد و قسم و عمل به مقتضاى آن «حتى تؤتون موثقًا من الله لتأتنّنى به»
۱۳- فرزندان یعقوب سوگند یاد کردند و با خدا پیمان بستند که در حد استطاعت، از بنیامین مراقبت کنند و او را به نزد پدر باز گردانند. «حتى تؤتون موثقًا ... فلما ءاتوه موثقهم»
۱۴- یعقوب(ع) خداوند را وکیل خویش بر میثاق و تعهد فرزندان قرار داد. «قال الله على ما نقول وکیل»
۱۵- یعقوب(ع) فرزندانش را به مجازاتهاى الهى در صورت شکستن سوگند و پیمانشان ، هشدار داد. «قال الله على ما نقول وکیل»
سیاق آیه دلالت دارد که غرض یعقوب(ع) از وکیل قرار دادن خداوند و توجه دادن فرزندانش به وکالت او ، هشدار دادن آنان به مجازات الهى است.
۱۶- شکستن سوگند و وفا نکردن به پیمانهاى الهى ، گناه و موجب عقوبت از ناحیه خداوند است. «الله على ما نقول وکیل»
۱۷- یعقوب(ع) براى واداشتن فرزندانش به پایبندى به سوگند و پیمانشان ، آنان را متوجه نظارت و شهادت خدا کرد. «الله على ما نقول وکیل»
از جمله «الله ...» در صورتى که آن را جمله اى خبرى بدانیم ، برداشت فوق استفاده مى شود.
۱۸- ضرورت توکل بر خداوند «الله على ما نقول وکیل»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۸–۸۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۳–۸۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۳–۹۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۶۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۶۶ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۶۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۶۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۶۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۶۳–۶۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۶۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
استثناء در سوگندانتظارات یعقوباهمیت سوگند به خداتهدید به کیفرهای خداذکر گواهی خدارضایت به مسافرت بنیامینسوگند در آل یعقوبسوگند در دین یعقوبشرایط رضایت یعقوبشرایط وفای به سوگندشرایط وفای به عهدعجز در وفای به سوگندعجز در وفای به عهدعهد در ادیانعوامل رنج یعقوبمحدوده مسؤولیت برادران یوسفهشدار به برادران یوسفهشدارهای یعقوبوثیقه برادران یوسفوکیل یعقوبکیفر حنث سوگندگناه حنث سوگندوکالت خداروش برخورد یعقوبیعقوب و خواسته های برادران یوسفرضایت یعقوبیعقوب و عهد برادران یوسفسوگند در ادیانخواسته های یعقوببرادران یوسف و مسافرت بنیامینسوگند برادران یوسفیعقوب و فراق بنیامینمحبت یعقوب به بنیامینمحافظت از بنیامیناهمیت وفای به سوگندگناه عهدشکنیکیفر عهدشکنیذکر نظارت خداعهد برادران یوسفیعقوب و مسافرت بنیامینتوصیه های یعقوببرادران یوسف و بنیامیناحکام عهدیعقوب و برادران یوسفعهد با خدااهمیت وفای به عهدتعالیم ادیانقصه یعقوباهمیت توکل بر خداسوگند به خدااحکام سوگندقدرت در تکلیفموجبات کیفرقصه یوسف
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۵)
- نگران شدن یعقوب(علیه السلام) از جدایی فرزندش بنیامین+۱ آیه
- تعهّد یعقوب(علیه السلام) از فرزندان، برای حفاظت و بازگرداندن بنیامین از سفر به مصر
- پیمان فرزندان یعقوب(علیه السلام) با وی، برای بازگرداندن بنیامین از مصر+۱ آیه
- موافقت یعقوب(علیه السلام) با درخواست فرزندان در بردن بنیامین به مصر، پس از حصول اطمینان از بازگرداندن وی
- علاقه شدید یعقوب(علیه السلام)، به فرزندش بنیامین+۲ آیه
- علاقه شدید یعقوب(علیه السلام)، به فرزندش بنیامین+۲ آیه
- توکّل یعقوب(علیه السلام) بر خداوند، به هنگام میثاق و تعهّد فرزندانش+۱ آیه
- وجوب وفا به عهد و پیمان، در دین یعقوب(علیه السلام)+۱ آیه
- سفر مجدّد برادران یوسف با برادر خود بنیامین، به مصر+۲ آیه
- پیمان گرفتن یعقوب(علیه السلام) از فرزندان، برای حفاظت و بازگرداندن بنیامین، از سفر به مصر
- پذیرفته نشدن هیچ عذری ـ جز ناتوانی ـ از فرزندان یعقوب، در تامین امنیّت و حفاظت بنیامین، در توصیه یعقوب(علیه السلام)برای فرستادن او به همراه انان
- توجّه به نظارت الهی بر عهد و پیمانهای ادمی، مانع پیمان شکنی وی+۱ آیه
- عهد و پیمان فرزندان یعقوب با ان حضرت، مبنی بر مراقبت از بنیامین و بازگرداندن ان به پیش وی+۱ آیه
- عهد و پیمان فرزندان یعقوب با وی، برای مراقبت از برادر خود و بازگرداندن او نزد پدر+۱ آیه
- عهد فرزندان یعقوب با پدر، مبنی بر بازگرداندن بنیامین از سفر مصر+۲ آیه
- حکم وجوب وفای به عهد، از قوانین حکمت امیز الهی+۱ آیه
- توجّه به نظارت دایمی خداوند، زمینه پایبندی به عهدها و پیمانها+۱ آیه
- عجز از وفای به عهد، عامل برداشته شدن تکلیف ان
- قدرت، شرط تکالیف برخاسته از عهد و پیمان میان انسانها
- سوگند به نام خدا و پیمان بستن با او، دارای جایگاهی ویژه، در ایین یعقوب(علیه السلام) و در نزد خاندان او+۲ آیه
- عقوبت نشدن انسان به علّت وفا نکردن به عهد و قسم، در صورت وجود عذر
- قدرت و استطاعت، شرط لزوم وفای به قسم
- مشروعیّت سوگند به خدا، در ادیان گذشته و لزوم پایبندی به ان در ایین یعقوب(علیه السلام)
- یاداوری نظارت الهی از سوی یعقوب(علیه السلام) برای واداشتن فرزندانش به پایبندی به قسم و پیمان شان
- عدم وجوب وفا به قسم، در موارد عذر و ناتوانی
- موافقت یعقوب(علیه السلام) با رفتن بنیامین با کاروان برادران خود به مصر+۱ آیه
- عمل به کفالت تا اخرین حدّ ممکن، لازم در شریعت یعقوب(علیه السلام)
- یعقوب(علیه السلام) خواستار وثیقه و عهد الهی از سوی فرزندانش، برای بازگرداندن و کفالت بنیامین+۲ آیه
- یعقوب(علیه السلام) وکیل قرار دهنده خدا بر تعهّد کفالت بنیامین، از جانب فرزندان وی+۲ آیه
- کفالت و متعهّد شدن فرزندان یعقوب برای باز گرداندن بنیامین به پدر+۲ آیه
- گواه گرفته شدن خداوند از سوی یعقوب علیه السلام، بر معاهده با فرزندان خود برای بازگرداندن بنیامین
- وجوب وفا به عهد و پیمان، در دین یعقوب علیه السلام
- بی اعتمادی یعقوب علیه السلام به فرزندانش، درباره با همراهی بنیامین در سفر به مصر+۱ آیه
- سوگند به نام خدا و پیمان بستن با او، دارای جایگاهی ویژه در ایین یعقوب علیه السلام
- درخواست وثیقه یعقوب علیه السلام از فرزندان خویش، در مورد بردن بنیامین به مصر
- عهد و قسم فرزندان نزد یعقوب علیه السلام برای حفظ بنیامین
- گواه گرفته شدن خدا به وسیله یعقوب علیه السلام بر معاهده با فرزندان، در مورد بردن بنیامین به مصر
- توکّل یعقوب علیه السلام بر خداوند، در فرستادن بنیامین با برادرانش به مصر+۲ آیه
- توکل یعقوب علیه السلام در معاهده با فرزندان خویش، برای بازگرداندن بنیامین+۱ آیه
- ورود مجدد برادران یوسف برای تهیّه اذوقه به مصر، با به همراه بردن بنیامین+۲ آیه
- تعهّد برادران یوسف با پدر، برای حفاظت از بنیامین، در سفر به مصر+۳ آیه
- ناتوانی برادران یوسف در عمل به تعهّد با پدر خویش، در باز گرداندن بنیامین از مصر+۳ آیه
- سوگند برادران یوسف، مبنی بر بازگرداندن بنیامین به پدر
- سوگند یاد کردن برادران برای بازگرداندن بنیامین، در صورت توانایی، شرط یعقوب علیه السلام برای فرستادن بنیامین
- نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۲ آیه