سوره یوسف، آیه ۷۹ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۴۵
قَالَ مَعَاذَ اللَّهِ أَن نَّأْخُذَ إِلَّا مَن وَجَدْنَا مَتَاعَنَا عِندَهُ إِنَّا إِذًا لَّظَالِمُونَ
گفت: «پناه بر خدا که ما غیر از آن کس که متاع خود را نزد او یافتهایم بگیریم؛ در آن صورت، از ظالمان خواهیم بود!»
معنی کلمات و عبارات
«مَعَاذَ اللهِ»: پناه بر خدا. واژه (مَعاذ) مصدر میمی و مفعول مطلق فعل محذوفی است و به مفعول خود اضافه شده است. تقدیر چنین میشود: نعُوذُ بِاللهِ مَعاذاً.
نزول
سال ۱۱ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱- یوسف(ع) پیشنهاد فرزندان یعقوب (بازداشت یکى از آنان به جاى بنیامین) را نپذیرفت. «فخذ أحدنا مکانه ... قال معاذ الله أن نأخذ إلاّ من وجدنا»
«معاذ» مصدر میمى و مفعول مطلق براى فعل محذوف است (نعوذ بالله معاذاً). عبارت «أن نأخذ» به تقدیر «من» و متعلق به «معاذ الله» مى باشد. بنابراین جمله «معاذ الله أن نأخذ ...» ; یعنى، به خدا پناه مى بریم پناه آوردنى از اینکه بگیریم (بازداشت کنیم) مگر کسى را که متاع خویش را نزد او یافتیم.
۲- داوطلب شدن بى گناهان براى مجازات شدن به جاى مجرمان ، مجوز کیفر دادن آنان نیست. «فخذ أحدنا مکانه ... معاذ الله أن نأخذ إلاّ من وجدنا متعنا عنده»
۳- قوانین جزایى مصر در زمان یوسف ، کیفر بى گناهان را به جاى مجرمان هر چند داوطلبانه باشد ، مجاز نمى شمرد.* «معاذ الله أن نأخذ إلاّ من وجدنا متعنا عنده»
برداشت فوق را مى توان از به کارگیرى ضمیرهاى متکلم مع الغیر به جاى ضمیر متکلم وحده استفاده کرد ; یعنى، یوسف(ع) با جمله «بازداشت نمى کنیم» به جاى «بازداشت نمى کنم» اشاره به این معنا مى کند که قوانین مصر چنین اجازه اى به من نمى دهد که بى گناه را به جاى گنهکار بازداشت کنم، هر چند او خود داوطلب باشد.
۴- لزوم پرهیز حاکمان از مجازات بى گناهان به جاى گنه کاران «قال معاذ الله أن نأخذ إلاّ من وجدنا متعنا عنده»
۵- اجتناب یوسف(ع) از نسبت دادن دزدى به بنیامین «أن نأخذ إلاّ من وجدنا متعنا عنده»
آوردن عبارت «إلاّ من وجدنا متعنا عنده» (مگر کسى که متاع خویش را نزد او یافتیم) به جاى «إلاّ من سرق متعنا» (مگر کسى که متاع ما را سرقت کرده باشد) گویاى اجتناب یوسف از نسبت دادن سرقت به بنیامین است.
۶- لزوم پرهیز از دروغ حتى مصلحت آمیز آن ، در صورتى که توریه امکان پذیر است. «معاذ الله أن نأخذ إلاّ من وجدنا متعنا عنده»
یوسف(ع) با اینکه مى دانست متهم کردن بنیامین به دزدى داراى مصالحى است ; ولى در بیان آن از دروغ گفتن امتناع کرد و با توریه آن مصلحت را تدارک نمود.
۷- بیان حقیقت و واقعیت به گونه اى که مخاطب خلاف آن را بفهمد (توریه) ، امرى مجاز و مشروع است. «أن نأخذ إلاّ من وجدنا متعنا عنده»
وجود جام شاهى در اثاثیه بنیامین واقعیت داشت و مطلبى درست بود ; ولى یوسف(ع) آن را در شرایطى و به گونه اى بیان کرد که فرزندان یعقوب از آن سرقت بنیامین را نتیجه مى گرفتند. این گونه بیان را توریه مى نامند.
۸- استعاذه یوسف(ع) به خداوند از روا داشتن ظلم و ستم «قال معاذ الله ... إنا إذًا لظلمون»
۹- لزوم پناه بردن به خداوند ، براى دور ماندن از گناه و ستمگرى «قال معاذ الله ... إنا إذًا لظلمون»
۱۰- یوسف(ع) و کارگزارانش به هنگام اقتدار و حکومت در مصر ، از هر گونه ظلم و ستم اجتناب مى کردند. «قال معاذ الله ان ... إنا إذًا لظلمون»
مقصود یوسف از ضمیرهاى متکلم مع الغیر «نا» و «نحن» در حقایقى که مطرح کرد (أن نأخذ ... إنا إذًا لظالمون) خود او و کارگزارانش مى باشد.
۱۱- ضرورت پرهیز حاکمان از ظلم و ستم «قال معاذ الله ... إنا إذًا لظلمون»
۱۲- مجازات بى گناهان به جاى مجرمان ، گناه و از مصادیق ظلم است. «قال معاذ الله ... إنا إذًا لظلمون»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۵۸–۸۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۳–۸۲ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۶۳–۹۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۷۹ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۷۹ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۷۹ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۷۹ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۷۹ - تفسیر روان جاوید
آیات ۷۷–۸۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۷۹
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اجتناب از کیفر بی گناهاناحکام توریهاستعاذه از ظلماستعاذه از گناهاقتدار حکومت مصر باستاناهمیت اجتناب از دروغجواز توریهحاکمان و ظلمظلم کیفر بی گناهانموارد توریهکارگزاران یوسف و ظلمکیفر بی گناهانگناه کیفر بی گناهانیوسف و اتهام به بنیامینیوسف و ظلمیوسف و پیشنهاد برادراناستعاذه یوسفاحکام کیفریدروغ مصلحتیقوانین کیفری در مصر باستانبرادران یوسف و نجات بنیامینویژگیهای مجازاتاهمیت اجتناب از ظلممسؤولیت حاکمانشخصی بودن مجازاتاهمیت استعاذه به خداموارد گناهقصه یوسفموارد ظلم
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- لزوم پناه بردن به خدا، برای دور ماندن از ستم
- استعاذه یوسف(علیه السلام) به خدا از روا داشتن ستم
- اجتناب یوسف(علیه السلام) از نسبت دزدی به بنیامین+۱ آیه
- ممانعت یوسف(علیه السلام) از بازگشت بنیامین، همراه برادران به مصر+۱ آیه
- اجتناب یوسف(علیه السلام) از نسبت دزدی به بنیامین+۱ آیه
- مجاز نبودن کیفر بیگناهان، به جای مجرمان، طبق نظام حقوقی مصر باستان، در دوران یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
- جواز توریه در دین یوسف(علیه السلام)
- جواز بیان حقیقت و واقعیّت، با عبارات دو پهلو (توریه)+۲ آیه
- اجتناب حاکمان شایسته، از ستمگری+۱ آیه
- اجتناب از ظلم، از شرایط حاکمان+۱ آیه
- اجتناب یوسف(علیه السلام) و کارگزارانش، هنگام اقتدار و حکومت در مصر، از هرگونه ظلم و ستم+۲ آیه
- لزوم پرهیز حاکمان از مجازات بی گناهان، به جای گناهکاران+۱ آیه
- جواز بیان حقیقت و واقعیّت، با عبارات دو پهلو (توریه)+۲ آیه
- لزوم پناه بردن به خداوند، برای دور ماندن از ظلم
- مجازات بی گناهان به جای مجرمان، گناه و از مصادیق ظلم+۱ آیه
- بازداشت افراد بی گناه، مصداق ظلم و عملی قبیح، از نظر همگان
- ظلم و ستم، عملی قبیح، از نظر عقل و عقلا
- پیمانه پادشاه، از جمله کالاها و متاعها، در حکومت یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
- مجاز نبودن کیفر بی گناهان به جای مجرمان در نظام مصر باستان در دوران یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
- مجازات بی گناهان به جای گناهکاران، گناه و ناروا+۱ آیه
- استعاذه یوسف علیه السلام به خدا از روا داشتن ستم در برابر درخواست برادران، مبنی بر نگهداشتن یکی از انان به جای بنیامین+۱ آیه
- ردّ درخواست برادران برای ازادسازی بنیامین، از سوی یوسف علیه السلام
- پرهیز از مجازات بیگناه به جای مجرم، از تعالیم یوسف علیه السلام
- سخن یوسف علیه السلام، با برادران خود از روی توریه، امری مشروع در نظر وی+۲ آیه
- نقش مدیریت یوسف علیه السلام در انتقال و هجرت خاندانش، از کنعان به مصر+۱۲ آیه
- معاشرت نیکوی یوسف علیه السلام با برادران خود در قبل و بعد از عذرخواهی انان از وی+۳ آیه
- نقشه یوسف علیه السلام برای اوردن بنیامین به مصر+۱۲ آیه
- اجتناب یوسف علیه السلام از گناه و ظلم+۱ آیه