تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
إِنَّ هذَا الْقُرْآنَ يَقُصُّ عَلى بَنِي إِسْرائِيلَ أَکْثَرَ الَّذِي هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ (76) وَ إِنَّهُ لَهُدىً وَ رَحْمَةٌ لِلْمُؤْمِنِينَ (77) إِنَّ رَبَّکَ يَقْضِي بَيْنَهُمْ بِحُکْمِهِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْعَلِيمُ (78) فَتَوَکَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّکَ عَلَى الْحَقِّ الْمُبِينِ (79) إِنَّکَ لا تُسْمِعُ الْمَوْتى وَ لا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعاءَ إِذا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ (80)
وَ ما أَنْتَ بِهادِي الْعُمْيِ عَنْ ضَلالَتِهِمْ إِنْ تُسْمِعُ إِلاَّ مَنْ يُؤْمِنُ بِآياتِنا فَهُمْ مُسْلِمُونَ (81) وَ إِذا وَقَعَ الْقَوْلُ عَلَيْهِمْ أَخْرَجْنا لَهُمْ دَابَّةً مِنَ الْأَرْضِ تُکَلِّمُهُمْ أَنَّ النَّاسَ کانُوا بِآياتِنا لا يُوقِنُونَ (82)
جلد 4 صفحه 164
ترجمه
همانا اين قرآن خبر ميدهد به بنى اسرائيل بيشتر آنچه را آنها در آن اختلاف ميکنند
و همانا آن هدايت و رحمت است براى مؤمنان
همانا پروردگار تو داورى ميکند ميانشان بحکمش و او است تواناى دانا
پس توکّل کن بر خدا همانا توئى بر حق آشکار
همانا تو نميشنوانى مردگانرا و نميشنوانى به کران ندا را چون برگردند در حاليکه پشت کنندگانند
و نيستى تو راه نماينده کوران از گمراهيشان نميشنوانى مگر آنانرا که ميگروند بآيتهاى ما پس ايشان منقادانند
و چون واقع شود وعده حق بر آنان بيرون آريم براى آنها جنبنده‌اى از زمين که سخن گويد با آنها آنکه مردم بودند که بآيتهاى ما يقين پيدا نميکردند
تفسير
خداوند متعال در مقام اثبات اعجاز قرآن فرموده که بيشتر اختلافات يهود و نصارى را در معارف و احکام و غيرها قرآن بر طبق تورية و انجيل رفع و حل مينمايد در صورتى که آورنده آن مراجعه بکتب آسمانى ننموده و درس نخوانده و از کسى غير از خداوند علمى نياموخته مانند اختلاف يهود در پيغمبرى که بشارت بآن در تورية داده شده که آيا يوشع است يا غير آن و در شأن عزير و حدّ زناى محصنه و امثال اينها و اختلاف نصارى در شأن عيسى عليه السّلام که آيا پسر خدا است يا شريک او و در شأن مريم و روح القدس يا اختلاف آن دو در آنکه حضرت ابراهيم يهودى بوده يا نصرانى که خداوند بوجه احسن حقيقت اين امور را در قرآن بيان فرموده بطوريکه ملزم شدند و اين دليل واضحى است که آن کتاب خدا و آورنده‌اش پيغمبر او است چون چنين علم و احاطه‌اى براى چنين بشرى بدون وحى الهى عادتا ممکن نيست پيدا شود و آنکه موجب هدايت و مزيد رحمت و نعمت است براى اهل ايمان چون نفعش بايشان و اصل ميشود و خداوند حکم ميکند بحق و عدل و حکمت ميان بنى اسرائيل و غير آنها در قيامت و او توانا است کسى نميتواند تخلّف از حکم او کند و دانا است نميشود اشکالى بحکم او کرد و داد مظلوم را هر وقت باشد از ظالم ميستاند و حق را از باطل ممتاز
جلد 4 صفحه 165
ميفرمايد پس توکّل کن اى پيغمبر و واگذار امر خود را بخدا و از کسى بيم نداشته باش که تو بر حق واضح و آشکار مستقرّ و بر قرارى و محق احقّ بتوکّل بر حق است و ملول و متأثر مباش از آنکه نصايح و مواعظ تو در آنها مؤثر نميشود چون شيطان روح ايمان را از آنها گرفته و در گوش آنها پنبه غفلت گذارده و تو نميتوانى بمردگان و کرانى که فرار از شنيدن مواعظ ميکنند مطالب حقه را بشنوانى آواز تو بگوش آنها نميرسد و از آن بهره‌مند نميگردند با آنکه از حق معرض و رو گردانند و گوش شنوا و دل بينا ندارند و تو نميتوانى کورانى گم گشته از راه را که نميخواهند وارد در جاده شوند هدايت براه است بنمائى فقط تو ميتوانى بشنوانى حقايق را و بفهمانى رموز و دقائق را بکسانيکه گوش شنوا و دل بينا داشتند و ايمان آوردند بآيات ما پس منقاد و مطيع اوامر و نواهى تو شدند بعد از آنکه اقرار بتوحيد ما و نبوّت تو نمودند چون معرض از حق نبودند و بديده انصاف نظر کردند و تصديق نمودند و يسمع الصمّ بياء و رفع الصم و تهدى العمى نيز قرائت شده است و چون وقت موعود پاداش اعمال آنها برسد و حکم الهى بعذابشان صادر گردد بيرون ميآوريم براى آنها جنبنده مهيبى از زمين که با آنها سخن گويد يا آنها را مجروح نمايد چون تکلمهم بتخفيف لام نيز قرائت شده تا اعلام نمايد بآنها شقاوت و استحقاقشان را براى عذاب چون آنمردم بقول انبيا و اوليا اعتماد ننمودند و يقين پيدا نکردند بآيات الهى که موجبات سعادت و شقاوت آنها را مبيّن مينمود لايق و قابل آنند که حيوانى از زمين بيرون بيايد و با آنها سخن بگويد تا يقين بفساد عقايد و اعمالشان پيدا کنند و اين بمنزله پيش اگهى باشد براى حضورشان در محشر و دخولشان در جهنم و اهانت و تحقيرى از آنها در مقابل اعراضشان از ذکر و رو گرداندن از بيانات انبيا و اوليا مناسب بعمل آمده باشد آنچه ذکر شد از ظاهر آيه شريفه بنظر حقير رسيده است ولى اقوال و اخبار از عامّه و خاصه در اين باب بسيار است و چون فى نفسه مختلف و با ظاهر آيه مخالف بود و با ذوق سليم وفق نداشت حقير از نقل آنها و تحقيق در هويّت دابّة الارض و احوال آن صرف نظر نمودم و احتمال ميدهم مراد از وقوع قول حکم الهى بموت آنها باشد و مراد از دابّه حيوانيکه مولّد از ملکات و اعمال
جلد 4 صفحه 166
ناشايسته آنها است که بصورت مناسب خود با آنها سخن ميگويد که من عقايد و اعمال شمايم که بايد در عالم برزخ با شما محشور باشم و آنها را اذيت و آزار مينمايد و اللّه اعلم بحقيقة الحال و بعضى انّ النّاس بکسر همزه قرائت نموده‌اند و اينجمله را کلام دابّه دانسته‌اند که خداوند نقل بمعنى فرموده است.