سوره نمل(النمل)، آیه ۸۰ · جزء ۲۰ · صفحه ۳۸۴
إِنَّكَ لَا تُسْمِعُ الْمَوْتَىٰ وَلَا تُسْمِعُ الصُّمَّ الدُّعَاءَ إِذَا وَلَّوْا مُدْبِرِينَ
مسلّماً تو نمیتوانی سخنت را به گوش مردگان برسانی، و نمیتوانی کران را هنگامی که روی برمیگردانند و پشت میکنند فراخوانی!
معنی کلمات و عبارات
«لا تُسْمِعُ»: نمیشنوانی. شنوا نمیگردانی. پذیرا نمیگردانی. (نگا: انفال / ، فاطر / ). «الْمَوْتی»: مردگان. مراد کافران و مشرکانی است که تعصّب و لجاجت و استمرار بر گناه، فکر و اندیشه آنان را به خود مشغول داشته است و گوش ایشان را از شنیدن ادلّه و پذیرش حق انداخته است و آن را به مرده دلانی تبدیل ساخته است (انعام / . «الصُّمَّ»: کران. مراد افرادی است که پنبه غفلت گوش ایشان را آگنده است، و اباطیل ایشان را از حقائق گریزان کرده است. «الدُّعَآءَ»: نداء (نگا: انبیاء / ). «وَلَّوْا»: (نگا: اسراء / ، نمل / ). «مُدْبِرِینَ»: (نگا: توبه / ، انبیاء / ). «وَلَّوْا مُدْبِرِینَ»: کسانی که بسیار رویگردان و گریزانند.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - تأثیرناپذیرى برخى از انسان ها در برابر پیام انبیا، على رغم روشنى و اصالت آن «إنّک على الحقّ المبین . إنّک لاتسمع الموتى ... إذا ولّوا مدبرین»
آیه فوق بدین معنا است که: اى پیامبر! با این که تو بر حقى - آن هم حقى بس روشن و انکارناپذیر - اما در عین حال نباید توقع داشته باشى که سخنانت در دل همگان تأثیر کند.
۲ - بى اثر بودن قرآن در برخى از انسان ها، معلول بیمارى خود آنان است، نه ابهام و نارسایى پیام الهى. «إنّک على الحقّ المبین . إنّک لاتسمع الموتى ... إذا ولّوا مدبرین»
پس از این که خداوند حقانیت پیامبر(ص) و قرآن را بیان فرمود، این سؤال مطرح مى شود که پس چرا برخى این سخن حق را نمى پذیرند؟ قرآن پاسخ مى دهد: که مشکل از ناحیه حق نیست; بلکه مشکل از ناحیه خود آنان است.
۳ - لزوم وانهادن امر کافران به خدا، پس از احراز تأثیرناپذیرى آنان در قبال حق «فتوکّل على اللّه إنّک على الحقّ المبین . إنّک لاتسمع الموتى ... إذا ولّوا مدبرین»
آیه یاد شده، داراى این پیام است که: چون آنها مرده اند و سخن در مرده بى تأثیر است; پس بیش از این تلاش مکن و نگران مباش و کار خود را با ایشان به خدا واگذار.
۴ - حق شنوى و حق پذیرى، نشانى از حیات جان و سلامت روان انسان در بینش الهى «إنّک لاتسمع الموتى ... إذا ولّوا مدبرین»
خداوند، کافران حق ناپذیر را هم مرده خوانده است و هم ناشنوا، این نشان مى دهد کسانى که حق را به جان مى پذیرند و سخن حق را به گوش دل مى شنوند، نه مرده اند و نه ناشنوا.
۵ - مصمم بودن بر حق ناپذیرى، مانع از شناخت حق با همه روشنى آن «إنّک على الحقّ المبین ... و لاتسمع الصمّ الدعا إذا ولّوا مدبرین»
قید «إذا ولّوا مدبرین» بیانگر روحیه عناد و حق ستیزى است; یعنى، آن جا که عناد ریشه بدواند، سخن حق بى تأثیر است.
۶ - پیامبر(ص)، نگران کوتاهى خویش در تبلیغ و رساندن پیام وحى به همگان «إنّک لاتسمع الموتى ... إذا ولّوا مدبرین»
احتمال مى رود که این آیه از آن جهت آمده باشد که پیامبر(ص) نگران ایفاى رسالت خویش بوده است. خداوند براى رفع این نگرانى، مى فرماید: صداى تو رسا و تلاش تو کافى است; ولى آنان مرده و ناشنوایند.
۷ - کافران حق ناپذیر، چونان مردگانى ناشنوا و غیرقابل تفهیم «إنّک لاتسمع الموتى»
۸ - کفرپیشگان روى گردان از دلایل آشکار، همچون ناشنوایان روى برتافته از راهنماى خویش «و لاتسمع الصمّ الدعا إذا ولّوا مدبرین»
۹ - کافر متعصب، فاقد ارزش ها و ملاک هاى حیات انسانى «إنّک لاتسمع الموتى ... إذا ولّوا مدبرین»
تعبیر «إذا ولّوا مدبرین» بیانگر تعصب است و مرده و ناشنوا خواندن آنان، نشانگر فقدان همه ارزش ها و معیارهاى حیات انسانى است.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
حق پذیری موحداننشانه های سلامتیبی ارزشی کافرانختم قلب حق ناپذیرانتشبیه به کرانوضوح حقتشبیه به مردگانوضوح تعالیم انبیاتشبیه کافرانآثار بیماری قلباعراض از کافرانهدایت ناپذیری کافراناعراض کافراننگرانی محمدعوامل حق ناپذیریآثار حق پذیریموانع شناختآثار لجاجتوضوح قرآنآثار حق ناپذیریتبلیغ محمدتشبیهات قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۸)
- ایمان به ایات قران، زمینهساز درک و فهم درست+۲ آیه
- ایمان به ایات الهی، نشاندهنده برخورداری از درک درست+۲ آیه
- ایمان به ایات الهی، زمینهساز پذیرش حق+۲ آیه
- درک درست، عامل ایمان به ایات الهی+۲ آیه
- توکّل به خداوند، امری مطلوب در تبلیغ و اجرای رسالتهای الهی+۳ آیه
- توکّل به خدا، امری شایسته و لازم در مبارزه با شرک و بتپرستی+۳ آیه
- بهره مندی مؤمنان، از حیات معنوی و حقیقی+۷ آیه
- کافران، محروم از حیات واقعی و معنوی+۵ آیه
- ایمان، مایه حیات معنوی ادمی+۶ آیه
- حق پذیری، عامل حیات معنوی+۵ آیه
- ایمان به ایات الهی، زمینه شناخت و بهره جستن از شنوایی و بینایی+۳ آیه
- افراد کر و ناشنوا، محروم از شناخت حقایق در حوزه شنیداری
- مردگان، فاقد توانایی برای شناخت حقایق+۲ آیه
- اعراض از حق، مانع شناخت ان+۲ آیه
- جهل و نااگاهی، از موانع شناخت حقایق+۲ آیه
- کری باطنی و حق ناشنوایی، مانع معرفت به حقایق+۴ آیه
- کوردلی، از موانع شناخت حقایق+۷ آیه
- استفاده از شنوایی برای درک و پذیرش رسالت پیامبر(صلی الله علیه واله)، مایه حیات معنوی برای جان و روان+۲ آیه
- حق ناپذیران جاهل، همانند مردگان، محروم از بهره گرفتن به وسیله شنوایی خود، پس از شنیدن دعوت پیامبر(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- حق ناشنوایان، محروم از شناخت و درک پیامهای پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) با استفاده از شنوایی+۴ آیه
- ایمان به قران و ایات ان، زمینه ای برای حق شنوی+۲ آیه
- ایمان به ایات قران، زمینه ساز درک و فهم درست+۱ آیه
- کوری قلب، موجب محرومیت از فهم حقایق و شناخت معارف الهی+۳ آیه
- کافران، مردمی هدایت ناپذیر+۷ آیه
- محرومیّت کافران، از حیات واقعی+۴ آیه
- روحیّه لجاج و عناد مکذّبان ایات الهی، مانع بهرهوری از هدایت و رحمت قران+۲ آیه
- لجاجت مکذّبان ایات الهی، موجب گرفتاری انها به عذاب الهی
- ناتوانی پیامبر صلی الله علیه و اله نسبت به هدایت افراد فاقد ابزار هدایت+۷ آیه
- توکّل محمّد صلی الله علیه و اله بر خدا در دعوت و تبلیغ خود، سفارش خدا به او+۳ آیه
- توکّل محمّد صلی الله علیه و اله بر خدا، در مبارزه با شرک، امری شایسته و لازم+۳ آیه
- «تُسمِعُ»+۵ آیه
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۵ آیه
- دلداری و تسلّای خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، نسبت به رویگردانی کافران از دعوت او+۳ آیه
- تسلّا و دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر تکذیب و مخالفتهای مشرکان+۳ آیه
- کافران حقناپذیر، ناشنوا و غیر قابل تفهیم چونان مردگان+۲ آیه
- مردگان فاقد شنوایی+۱ آیه
- کور دلی و حق ناپذیری، عامل هدایت ناپذیری و مانع تاثیر تلاشهای هدایتگران+۶ آیه
- اهتمام و تلاش پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت کوردلان حقگریز، کاری بیثمر+۵ آیه