آیه ۲۳ سوره نجم

سوره نجم(النجم)، آیه ۲۳ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۲۶

إِنْ هِيَ إِلَّا أَسْمَاءٌ سَمَّيْتُمُوهَا أَنتُمْ وَآبَاؤُكُم مَّا أَنزَلَ اللَّهُ بِهَا مِن سُلْطَانٍ إِن يَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَمَا تَهْوَى الْأَنفُسُ وَلَقَدْ جَاءَهُم مِّن رَّبِّهِمُ الْهُدَىٰ

اینها فقط نامهایی است که شما و پدرانتان بر آنها گذاشته‌اید (نامهایی بی‌محتوا و اسمهایی بی مسمّا)، و هرگز خداوند دلیل و حجتی بر آن نازل نکرده؛ آنان فقط از گمانهای بی‌اساس و هوای نفس پیروی می‌کنند در حالی که هدایت از سوی پروردگارشان برای آنها آمده است!

معنی کلمات و عبارات
«إِنْ هِیَ إِلاّ أَسْمَآءٌ»: بتها جز اسمهای بی‌مسمی نبوده و کمترین اثری از الوهیت در آنها موجود نمی‌باشد، و معبودهای موهومی و زائیده پندار نفسهای بیمارند، و لذا پرستش را نشایند.
نزول

سال ۱۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱ رویداد)
نکات آیه
۱ - خدایان دروغین مشرکان، پوچ و بى بهره از هر گونه هویت واقعى «إن هى إلاّ أسماء سمّیتموها» ۲ - شرک و بت پرستى، داراى پیشینه تاریخى در میان مردم عرب جاهلى «سمّیتموها أنتم و ءاباؤکم» ۳ - تأثیر عقاید و باورهاى خرافى نیاکان، در گرایش هاى انحرافى آیندگان * «سمّیتموها أنتم و ءاباؤکم» برداشت یاد شده بدان احتمال که ذکر «آباؤکم» اشاره به این داشته باشد که مشرکان، تحت تأثیر عقاید خرافى نیاکان خویش، به بت پرستى گرویدند. ۴ - شرک و بت پرستى، برخاسته از خیال پردازى و موهوم گرایى بشر و فاقد هر گونه پشتوانه منطقى «سمّیتموها أنتم و ءاباؤکم ما أنزل اللّه بها من سلطن» از تأکید خداوند بر این که بت ها، جز نام هاى ساخته و پرداخته بشر، چیزى نیستند; مى توان به دست آورد که خیال پردازى و موهوم گرایى انسان، او را به وادى شرک کشانیده است. ۵ - عجز و ناتوانى مشرکان، از ارائه هرگونه دلیل و سند الهى، بر خداوندگارى معبودهاى خویش «ما أنزل اللّه بها من سلطن» «سلطان»، به معناى حجت و دلیل است. ۶ - ارزشمندى باورها و عقاید انسانى، در گرو ریشه داشتن آن در وحى و معارف الهى است. «ما أنزل اللّه بها من سلطن» خداوند، در مقام تخطئه مشرکان، این نکته را گوشزد مى کند که باورهاى آنان از سر چشمه علم و حکمت الهى نشأت نگرفته است. در نتیجه از مفهوم آیه شریفه مى توان نتیجه گرفت که ارزشمندى عقاید انسانى، وابسته به سرچشمه گرفتن آن از علوم الهى است. ۷ - یقین و برهان، تنها شالوده مطمئن براى دستیابى به عقاید و باورها «ما أنزل اللّه بها من سلطن إن یتّبعون إلاّ الظنّ» از تخطئه مشرکان در مبتنى ساختن عقاید و باورهایشان بر حدس و گمان - و نه یقین و برهان - مطلب بالا استفاده مى شود. ۸ - شرک و باورهاى خرافى مشرکان، برخاسته از هوا و هوس و اغراض آلوده آنان «إن یتّبعون إلاّ الظنّ و ما تهوى الأنفس» ۹ - مشرکان، مردمى خودبین، هواپرست و منفعت طلب «ألکم الذّکر و له الأُنثى ... إن یتّبعون إلاّ الظنّ و ما تهوى الأنفس» با توجه بدین نکته که حتى شرک مشرکان، برخاسته از هواپرستى و منفعت خواهى آنان است، مطلب بالا استفاده مى شود. گفتنى است که در آیه «ألکم الذّکر...»، نمودى از این خودبینى ارائه شده است. ۱۰ - هواپرستى، انگیزه اصلى بى توجهى انسان به دلیل و برهان، در تحصیل معارف   ما أنزل اللّه بها من سلطن إن یتّبعون إلاّ الظنّ و ما تهوى الأنفس با توجه به ارتباط بین صدر آیه شریفه با «و ما تهوى الأنفس» - که علت بى توجهى مشرکان به یقین و برهان را بازگو مى کند - مطلب یاد شده استفاده مى شود. ۱۱ - تأثیر منش و شخصیت آدمى، در شکل گیرى معارف و باورهاى وى «إن هى إلاّ أسماء سمّیتموها ... إن یتّبعون إلاّ الظنّ و ما تهوى الأنفس» معرفى کردن روحیه هواپرستانه مشرکان به عنوان عامل اصلى گرایش آنان به شرک، مى تواند نشانگر این باشد که صفات شخصیتى انسان، در باورها و معارف وى تأثیر به سزایى دارد. ۱۲ - مشرکان، گرفتار هواپرستى و پیروى از حدس و گمان، به رغم تجلى انوار هدایت الهى در حق ایشان «إن یتّبعون إلاّ الظنّ و ما تهوى الأنفس و لقد جاءهم من ربّهم الهدى» ۱۳ - نکوهش مضاعف هواپرستى و پیروى از حدس و گمان، در شرایط وضوح و تجلى حقیقت «إن یتّبعون ... و لقد جاءهم من ربّهم الهدى» ضمیمه شدن ذیل آیه شریفه، مى تواند بیانگر این باشد که هواپرستى و متابعت مشرکان از حدس و گمان در شرایط وضوح حقیقت، داراى زشتى فزون ترى است. ۱۴ - خداوند، خواهان هدایت تمامى انسان ها، در راستاى تعالى و رشد آنان «و لقد جاءهم من ربّهم الهدى» ذکر «ربّ» و اضافه آن به «هم» - که به مشرکان بازمى گردد - مشعر به مطلب بالا است. ۱۵ - وحى و رسالت، برنامه کامل هدایت و در راستاى رشد و تعالى بشر «و لقد جاءهم من ربّهم الهدى» بنابراین که «الهدى» اشاره به وحى و رسالت باشد، برداشت بالا به دست مى آید. ۱۶ - انسان ها، فاقد هر عذر و بهانه، در پیشگاه پروردگار خویش پس از آمدن وحى «إن هى إلاّ أسماء سمّیتموها... و لقد جاءهم من ربّهم الهدى»
تفسیر (۸)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۶)
  • احتجاج خدا در برابر مشرکان به نداشتن هیچ دلیلی بر پیروی از گمان و هواهای نفسانی خود در پرستش بتها+۴ آیه
  • دعوت از عقل و وجدان برای داوری، با طرح پرسش، از شیوههای احتجاج+۷ آیه
  • پیروی از گمان (در معارف دین) امری ناروا و مورد سرزنش خداوند+۵ آیه
  • پیروی مشرکان از گمان خود در شرک و بتپرستی+۴ آیه
  • اطاعت از گمان، سبب انحراف از توحید و گرایش به شرک+۶ آیه
  • ممنوع بودن پیروی از گمان (در معارف دینی)+۳ آیه
  • نفس ادمی، دارای خواستهها و تمایلات
  • بتپرستی، ایین مشرکان عصر بعثت+۳ آیه
  • بیمنطقی و دلیل نداشتن بتپرستی، دلیل بطلان ان+۵ آیه
  • درک نادرست از ربوبیّت خدا بر جهان هستی، زمینه شرک و بتپرستی+۳ آیه
  • اطاعت از هوای نفس، خاستگاه شرک و بتپرستی+۵ آیه
  • بتها معبودانی پوچ و بیحقیقت+۵ آیه
  • بتهای لات و عزّی و منات، دختران خداوند در پندار باطل مشرکان عصر جاهلیّت+۴ آیه
  • نامگذاری بتها و پرستش انها از سوی بتپرستان، بدون حجّت و برهان الهی+۴ آیه
  • مشرکان، فاقد هرگونه دلیل و برهان برای اثبات شرک خود+۵ آیه
  • براهین، افاضاتی از ناحیه خدا بر قلب و اندیشه انسانها+۵ آیه
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱۰ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۲ آیه
  • بتهای لات و عزّی و منات، دختران خداوند در پندار باطل مشرکان عصر جاهلیّت+۴ آیه
  • جهل به اوصاف و ویژگیهای معبود راستین، از عوامل گرایش به بتپرستی+۴ آیه
  • حرمت پیروی از گمان، در معارف+۱ آیه
  • حرمت بت پرستی+۸ آیه
  • حرمت پیروی از گمان، در امور اعتقادی+۹ آیه
  • ربوبیّت الهی، مقتضی هدایت و بیرون اوردن بندگان از گمراهی+۱ آیه
  • دفاع پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از توحید، با مبارزه علیه شرک و بت پرستی+۳ آیه
  • ممنوع بودن پیروی از گمان، در معارف دینی+۴ آیه
  • تقلید از پدران در دین، بر پایه ظن و گمان+۱ آیه
  • شرکورزی، ایینی فاقد پشتوانه علمی و منطقی+۸ آیه
  • تقلید کورکورانه از پدران، موجب شرکورزی به خدا+۴ آیه
  • شرکورزی، زاییده جهل و نااگاهی انسان+۱۱ آیه
  • شرکورزی، برخاسته از گمان و خیالهای واهی+۸ آیه
  • هواپرستی، منشا گرایش به شرک+۵ آیه
  • مبارزه اسلام و قران، با عقاید و مظاهر شرک الود+۳ آیه
  • پیروی مشرکان، از گمان خود، در شرک و بت پرستی+۶ آیه
  • مشرکان، افرادی سطحی نگر و دارای بینشی محدود+۳ آیه
  • دعوت شدن مشرکان به توحید+۴ آیه
  • مشرکان، گرفتار عُجب و خودبینی، بر اثر هواپرستی و باورهای خرافی+۱ آیه
  • عجز و ناتوانی مشرکان، از ارایه هرگونه دلیل و شاهدی بر راستی شرک خویش+۸ آیه
  • هدایت ناپذیری برخی مشرکان+۲ آیه
  • سطحی بودن شناختهای مبتنی بر حدس و گمان و تخیّل+۶ آیه
  • حرمت پیروی از ظن و گمان، در امور اعتقادی+۷ آیه
  • نکوهش خداوند از پیروی ظن و گمان، هنگام وضوح و تجلّی حقیقت
  • پیروی از ظن و گمان مانع از تاثیرپذیری از انوار هدایت الهی
  • بت عزّی، در ظنّ و گمان مشرکان عصر جاهلی، از دختران خداوند+۳ آیه
  • دختر خدا دانستن بت عزّی از جانب مشرکان، به رغم بیان حقیقت از سوی خداوند نشیت گرفته از گمان و هواپرستی انان+۳ آیه
  • بت لات، در گمان مشرکان عصر جاهلی، از دختران خداوند+۲ آیه
  • دختر خدا دانستن بت لات از ناحیه مشرکان، به رغم بیان حقیقت از سوی خداوند، نشیت گرفته از حدس و گمان انان+۲ آیه
  • بت منات، در ظن و گمان مشرکان عصر جاهلی، از دختران خداوند+۳ آیه
  • پیروی از ظنّ و گمان نسبت به منات، با وضوح حقیقت، امری شایسته سرزنش+۳ آیه
  • بتهای لات، عزّی و منات، دختران خداوند، در پندار باطل مردم عصر جاهلیّت+۴ آیه
  • تبعیّت مشرکان از گمان و خیالهای واهی، مایه شرکورزی انان+۸ آیه
  • بت عزّی در ظنّ و گمان مشرکان عصر جاهلی، از دختران خداوند+۳ آیه
  • دختر خدا دانستن بت عزّی از جانب مشرکان، به رغم بیان حقیقت از سوی خداوند، نشیت گرفته از گمان و هواپرستی انان+۳ آیه
  • بت لات در گمان مشرکان عصر جاهلی، از دختران خداوند+۳ آیه
  • دختر خدا دانستن بت لات از ناحیه مشرکان، به رغم بیان حقیقت از سوی خداوند، نشیت گرفته از حدس و گمان انان+۳ آیه
  • بت منات در ظنّ و گمان مشرکان عصر جاهلی، از دختران خداوند+۳ آیه
  • مشرکان، پرستشگر معبودانی اعتباری و متکی به خدایانی پوچ و واهی+۲ آیه
  • مشرکان عرب در جاهلیّت، مورد توبیخ خداوند، به سبب اعتقاد به وجود دخترانی برای خداوند+۲ آیه
  • خداوند، منزّه از اعتقادات شرک الود عرب جاهلی+۲ آیه
  • سرزنش خداوند، از مشرکان مکّه، به علّت پرستش عزّی، بدون هیچ برهان و پشتوانه علمی+۱ آیه
  • فراخوانی خداوند، از مشرکان، برای اندیشه و تامّل درباره پوچی پرستش عزّی+۱ آیه
  • عجز و ناتوانی مشرکان، از ارایه هرگونه دلیل و سند الهی بر خداوندگاری عزّی+۱ آیه
  • پیروی مشرکان، از گمان و هواپرستی، انگیزه اصلی انان، در پرستش عزّی+۱ آیه
  • نامگذاری بتها به اسمهای مؤنّث، همچون عزّی، برخاسته از اعتقاد عرب جاهلی+۲ آیه
  • عجز و ناتوانی مشرکان، از ارایه هرگونه دلیل بر خداوندگاری معبودهای خود، چون لات+۱ آیه
  • هدایت و راهنمایی انسانها، مسیولیّتی الهی برعهده پیامبر صلی الله علیه و اله
  • بت پرستی و عبادت غیر خدا، از عوامل استحقاق نکوهش+۳ آیه
  • سرزنش مشرکان به جهت پرستش بتهای لات، عزّی و منات، بدون هیچ مبنا و برهانی+۲ آیه
  • جدال مشرکان با پیامبر صلی الله علیه و اله درباره مشاهدات وحیانی او، مورد پرسش نکوهشامیز خدا
  • هواپرستی مشرکان، انگیزه انان در پرستش منات+۲ آیه
  • عجز و ناتوانی مشرکان جاهلی، از ارایه هرگونه دلیل بر خداوندگاری منات+۲ آیه
  • منات، نماد شرک، و فاقد هرگونه خاصیّت و کارایی+۲ آیه
  • نامگذاری بتها، به الوهیّت بدون حجّت و دلیل+۴ آیه
  • نامگذاری بتها در عصر جاهلیّت از سوی مشرکان ان عصر به نام دختران خدا، بدون هیچ حجّت و برهان+۲ آیه
  • نامگذاری بتها در عصر جاهلیّت به نام دختران خدا، برخاسته از گمان و هوای نفس مشرکان ان عصر+۲ آیه
  • نامگذاری فرشتگان به نام دختران خدا، فاقد پشتوانه علمی، و برخاسته از ظنّ و گمان+۴ آیه
  • هواپرستی عامل بیتوجّهی به دلیل و برهان در تحصیل معارف
  • هواپرستی عامل شریک قرار دادن برای خداوند+۳ آیه
  • هواپرستی مشرکان عامل نسبت دادن فرزند دختر به خداوند+۱ آیه
  • هواپرستی عامل گریز از هدایتهای الهی و اصرار بر شرک و بتپرستی+۱ آیه
  • مشرکان، گرفتار هواپرستی و پیروی از حدس و گمان به رغم دسترسی به هدایتهای الهی
  • اطاعت برخی از انسانها از نفس امّاره+۲ آیه
  • دعوت پیامبران به اگاهی و خردمندی، در مقابل سنّتگرایی مشرکان و ایین تقلیدی انان از نیاکان خود+۳ آیه
  • اعتقاد مشرکان و نیاکانشان به شرک، برخاسته از وهم و خیال، و بدون دلیل و برهان
  • وحی، وسیلهای برای هدایت بشر+۱ آیه
  • هدایت انسانها، به دست خدا و در اختیار او+۱ آیه
واژه‌ها