آیه ۷ سوره اعلی

سوره اعلی(الأعلى)، آیه ۷ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۱

معنی کلمات و عبارات
«إِلاّ مَا شَآءَ اللهُ»: این استثناء بدان خاطر است که مردمان بدانند حاکمیّت اراده و گستره قدرت خدا نامحدود است و هر کاری را که بخواهد می‌تواند بکند، نه این که چیزی از قرآن از دل پاک پیغمبر فراموش گردد و زدوده شود (نگا: اسراء / ، هود / .
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - عارض شدن فراموشى آیات قرآن بر پیامبر(ص)، تنها در صورتى امکان پذیر است که خداوند بخواهد. «فلاتنسى . إلاّ ما شاء اللّه» ۲ - حاکمیت مشیت خداوند، بر توانمندى هاى همه انسان ها حتى پیامبر(ص) «فلاتنسى . إلاّ ما شاء اللّه» مفاد استثنا در «إلاّ ماشاء اللّه» الزاماً این نیست که خداوند براى پیامبر(ص) فراموشى آیات را اراده خواهد کرد; بلکه مى توان گفت: این استثنا را فرموده است تا این نکته را بفهماند که مصونیت پیامبر(ص) از فراموشى; همواره معلّق بر خواست خداوند است و آن حضرت از خود استقلالى ندارد. ۳ - اراده و مشیّت الهى، نافذ و تخلف ناپذیر است. «إلاّ ما شاء اللّه» ۴ - هیچ یک از وعده هاى خداوند، او را بر کارى مجبور نساخته و مشیت او را مقهور خود نمى سازد. «فلاتنسى . إلاّ ما شاء اللّه» جمله «فلاتنسى» وعده خداوند به پیامبر(ص) است که قرآن از خاطر او محو نخواهد شد و استثناى «إلاّ ما شاء اللّه» - در صورتى که مراد استثناى حقیقى نباشد - بیانگر این نکته است که حتى پس از این وعده نیز اختیار، از خداوند سلب نمى شود و مشیت او هم چنان حاکم است. ۵ - امکان تعلّق مشیت الهى بر آگاه نساختن پیامبر(ص)، از برخى معارف و یا محو آن از حافظه آن حضرت(ص) «سنقرئک فلاتنسى . إلاّ ما شاء اللّه» استثنا، ممکن است به «سنقرئک» نیز مربوط باشد و مى تواند تنها به «فلاتنسى» ارتباط داشته باشد. برداشت یاد شده ناظر به احتمال نخست است. ۶ - بقا و زوال علوم اعطایى خداوند به بشر، حتى دریافت وحى به وسیله پیامبر(ص)، منوط به مشیت خدا است. «سنقرئک فلاتنسى . إلاّ ما شاء اللّه» ۷ - خداوند، به تمام آنچه آشکار است و یا همواره مستور مى ماند، آگاه است. «إنّه یعلم الجهر و ما یخفى» فعل مضارع در «مایخفى» - به قرینه آن با کلمه «الجهر» - دلالت بر تجدد و استمرار خفا دارد و مى رساند که مراد از «مایخفى»، چیزهایى است که مخفى شدن اقتضاى طبیعت آن باشد. ۸ - قرائت کامل قرآن بر پیامبر(ص) و بقاى آن در حافظه آن حضرت، نویدى متکى بر علم خداوند «سنقرئک فلاتنسى ... إنّه یعلم الجهر و ما یخفى» ۹ - آگاهى خداوند از آشکار و نهان، پشتوانه نفوذ مشیت خداوند در پیدایش و زوال آموخته هاى انسان «سنقرئک فلاتنسى . إلاّ ما شاء اللّه إنّه یعلم الجهر و ما یخفى» ۱۰ - مشیت هاى خداوند، گزاف و ناپسند نبوده و متکى به علم همه جانبه او است. «إلاّ ما شاء اللّه إنّه یعلم الجهر و ما یخفى» ۱۱ - علم خداوند به آشکار و نهان، توجیه کننده مشیت او درباره محو یا ابقاى معارف در ذهن پیامبر(ص) «فلاتنسى . إلاّ ما شاء اللّه إنّه یعلم الجهر و ما یخفى» جمله «إنّه یعلم...»، تعلیل براى «شاء اللّه» و بیانگر این است که اگر خداوند براى پیامبر(ص)، نسیان آیه اى را بخواهد و آن را از صفحه خاطر آن حضرت محو سازد; دلیلى عالمانه داشته و بر پایه علم مطلق خود به هر نهان و آشکار، چنین اراده اى کرده است.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰)
  • علم گسترده الهی، تضمین کننده تحقّق اراده و مشیّت او+۳ آیه
  • اگاهی خداوند، به امور نفسانی و اسرار نهان انسانها+۶ آیه
  • علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۶ آیه
  • فراموشی بعضی از قران از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)در صورت تعلّق مشیّت خداوند+۱ آیه
  • اگاهی و علم خداوند به اشکار و نهان، توجیه کننده مشیّت او درباره فراموشی قران با حفظ ان در ذهن پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • امکان تعلّق مشیّت الهی بر اگاه نساختن پیامبراکرم صلی الله علیه و اله از برخی معارف و یا محو ان از حافظه ایشان+۱ آیه
  • فراموشی بعضی از انچه قرایت شده بر محمّد صلی الله علیه و اله، منوط به مشیت الهی+۱ آیه
  • امتنان الهی بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به سبب مصونیّت از فراموشی قران+۱ آیه
  • بقا و زوال وحی در وجود پیامبر صلی الله علیه و اله منوط به مشیّت خداوند+۳ آیه
  • تعلّق مشیّت الهی به فراموش نکردن وحی از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله برخاسته از علم خداوند به نهان و اشکار+۱ آیه
واژه‌ها