آیه ۳ سوره بقره

سوره بقره(البقرة)، آیه ۳ · جزء ۱ · صفحه ۲

الَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِ وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنفِقُونَ

(پرهیزکاران) کسانی هستند که به غیب [=آنچه از حس پوشیده و پنهان است‌] ایمان می‌آورند؛ و نماز را برپا می‌دارند؛ و از تمام نعمتها و مواهبی که به آنان روزی داده‌ایم، انفاق می‌کنند.

معنی کلمات و عبارات
«الْغَیْبِ»: آن چیزهائی که پوشیده و نهان از حواسّ و فراتر از دائره دانش انسان است و خدا و رسول بدان خبر داده‌اند. از قبیل: فرشتگان، جنّ، رستاخیز، بهشت، دوزخ، چگونگی حساب و کتاب در آخرت. آنچه فراتر از دائره دانش و خرد و روح انسان است «الصَّلاة»: نماز.
نزول

سال ۷ بعثت(دوره مکی) · این آیه در مدینه بر پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله نازل گردیده است. بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۲، ۳ و ۴

«شیخ طوسی» گوید: عده‌ اى گويند: اين آيات براى مؤمنين عرب نازل شده و مقصود آن ساير مؤمنين اهل کتاب که بعد ایمان آورده اند نمى باشد و دليل آن‌ را آيه چهارم گفته ‌اند و گويند عرب قبل از اين که قرآن بر رسول اکرم صلى الله عليه و آله نازل شود. داراى کتاب نبوده است و البته چنين موضوعى درست نيست زيرا مي‌توان گفت آيه سوم براى تمام مؤمنين نازل شده و آيه چهارم به قوم مخصوصى از مؤمنين مزبور اختصاص داشته باشد زيرا تخصيص آيه چهارم مستلزم تخصيص آيه سوم نخواهد بود.

طبرسی، مجمع البيان في تفسير القرآن، ج ‌۱، ص ۱۱۱. محمدباقر محقق،‌ نمونه بينات در شأن نزول آيات از نظر شیخ طوسی و ساير مفسرين خاصه و عامه، ص ۱. طبرى و فريابى از مفسرين عامه نيز از مجاهد نقل نمايند كه چهار آيه اول درباره مؤمنين نازل گرديده است.

در آن زمان چه می‌گذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - ایمان به غیب (خدا و ...)، اقامه نماز و انفاق از صفات اهل تقواست. «هدًى للمتقین. الذین یؤمنون ... ینفقون» «غیب» به معناى پنهان و ناپیداست و چون ایمان به آن ارزشهاى دینى شمرده شده، مقصود از «غیب» هر پنهان و نهانى نیست، بلکه مراد از آن، به مناسبت فرازهاى بعد، خدا و فرشتگان و مانند آنهاست. ۲ - ایمان به غیب (خدا و ...)، اقامه نماز و انفاق، وظایفى ضرورى بر عهده بندگان «الذین یؤمنون بالغیب ... ینفقون » ۳ - محدود ندانستن هستى به محسوسات، اساسى ترین اصل در جهان بینى ادیان الهى «الذین یؤمنون بالغیب» از نکته هایى که مى تواند به کارگیرى «الغیب» را به جاى «اللّه» توجیه کند، این است که در گام نخست به انسانها یادآورى شود که هستى منحصر به محسوسات نیست. ۴ - نماز و انفاق از ارکان عملى دین و داراى اهمیّتى خاص در میان سایر تکالیف «و یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون» ۵ - امکانات و داراییهاى انسان، رزقى است عطا شده از جانب خدا «و مما رزقنهم ینفقون» ۶ - باور به خدادادى بودن امکانات و داراییها، زمینه ساز پیدایش روحیه انفاق گرى در انسان «و مما رزقنهم ینفقون» از هدفهاى یادآورى این حقیقت (خدادادى بودن داراییها)، در بیان لزوم انفاق، تسهیل امر انفاق و ایجاد روحیه انفاق گرى در انسانهاست. ۷ - انفاق محدود به امکانات و داراییهاى خاصى نیست. «و مما رزقنهم ینفقون» برداشت فوق با توجّه به کلمه «ما» (آنچه) - که افاده معناى شمول و عموم دارد - استفاده شده است. ۸ - انفاق نکردن همه داراییها، توصیه خداوند به انفاق کنندگان «و مما رزقنهم ینفقون» برداشت فوق بر این اساس است که «من» در «مما» (من ما) به معناى «بعض» باشد. بنابراین «مما رزقناهم ...»; یعنى تقوا پیشگان بخشى از داراییهایشان را انفاق مى کنند. ۹ - نماز و انفاق باید برنامه همیشگى انسان باشد، نه مقطعى و موقت «یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون» برداشت فوق با توجّه به فعلهاى مضارع (یقیمون و ینفقون) - که حکایت از تجدد و استمرار دارد - استفاده شده است. ۱۰ - نماز اگر برنامه زندگى نباشد و بدان اهتمام نشود، آدمى را به مرحله تقوا نخواهد رساند. «هدًى للمتقین. الذین ... یقیمون الصلوة» ۱۱ - انفاقهاى مقطعى موجب قرار گرفتن آدمى در زمره متقیان، نخواهد شد. «هدًى للمتقین ... و مما رزقنهم ینفقون» ۱۲ - تلاش براى رفع نیاز نیازمندان، وظیفه اى بر عهده همگان و یکى از نشانه هاى تقواست. «هدًى للمتقین ... و مما رزقنهم ینفقون» ۱۳ - اسلام در بردارنده احکام فردى و اجتماعى «یقیمون الصلوة و مما رزقنهم ینفقون» ۱۴ - ایمان بدون عمل و عمل منهاى ایمان، آدمى را به مرحله تقوا نخواهد رساند. «هدًى للمتقین. الذین یؤمنون ... ینفقون» ۱۵ - تربیت انسانهاى مؤمن به غیب، پایبند به نماز و انفاق گر، از اهداف قرآن «ذلک الکتب ... هدًى للمتقین. الذین یؤمنون ... و مما رزقنهم ینفقون»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۶ - «عن ابى عبداللّه (ع) فى قول اللّه عز و جل «الذین یؤمنون بالغیب» قال: من أقر بقیام القائم انه حق; [منبع: کمال الدین، ج ۲، ص ۳۴۰، ح ۱۹; نورالثقلین، ج ۱، ص۳۱، ح ۱۱.] از امام صادق (ع) درباره «الذین یؤمنون بالغیب» روایت شده که فرمود: آنان کسانى هستند که به حقانیت قیام قائم اقرار دارند». ۱۷ - «عن ابى عبداللّه (ع) [فى قوله] ... «و مما رزقناهم ینفقون» قال: مما علمناهم ینبؤن و مما علمناهم من القرآن یتلون; [منبع: معانى الأخبار، ص ۲۳، ح ۲; بحارالأنوار، ج ۲، ص ۱۷، ح ۳۸.] از امام صادق (ع) [درباره سخن خداوند که مى فرماید: ]«و مما رزقناهم ینفقون» روایت شده که فرمود: یعنى، از آن چه مابه آنان تعلیم داده ایم خبر مى دهند (آن را نشر مى نمایند) و از آن چه ما از قرآن به آنها آموخته ایم تلاوت مى کنند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
  • تصدیق غیب و ایمان به ان از ارکان اساسی اسلام
  • امور اقتصادی و معیشتی مردم، دارای جایگاهی مهمّ در حدّ مسایل اعتقادی و عبادی+۹ آیه
  • انفاق، دستمایهای برای وصول به فلاح و رستگاری+۲ آیه
  • انفاق، از زمینههای راهیابی به هدایت پروردگار+۱ آیه
  • انفاق از اموال حلال و مشروع، مورد توصیه و فرمان خدا+۶ آیه
  • تشویق علما به نشر و دانش قرانی خود
  • پرهیزکاران، انفاق کننده بخشی از دارایی خود در راه خدا+۱ آیه
  • انفاقِ بخشی از داراییها ازسوی مؤمنان در راه خدا به صورت مستمرّ+۴ آیه
  • تداوم و استمرار انفاق امری ارزشمند+۴ آیه
  • تقواپیشگی زمینه انفاق انفاقگران+۳ آیه
  • توجّه به خدادادیبودن داراییها و امکانات، زمینهساز انفاق انسان+۶ آیه
  • محدودبودن انفاقِ شایسته به اموال حلال و مشروع+۶ آیه
  • محدود نبودن انفاق به امکانات و داراییهای خاص+۷ آیه
  • تعلیم دانش و تلاوت قران از مصادیق انفاق
  • ایمان به غیب از صفات اهل تقوا+۱ آیه
  • ایمان به غیب، از عوامل رستگاری+۱ آیه
  • ایمان به غیب، از عوامل هدایت انسان به راه حق+۱ آیه
  • برپا داشتن نماز، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۶ آیه
  • برپایی نماز، از اوصاف تقواپیشگان+۲ آیه
  • انفاق مال در راه خدا، از اوصاف متّقین+۸ آیه
  • ایمان به غیب، از ویژگیهای تقواپیشگان+۱ آیه
  • استحباب انفاق به دیگران، از مال خویش+۱۱ آیه
  • وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۷ آیه
  • انفاق از اموال حلال و مشروع، مورد توصیه و فرمان خدا+۶ آیه
  • زمان رجعت، از مصادیق غیب و خارج از حیطه علم بشر
  • توصیه و فرمان خدا به انفاق از اموال حلال و مشروع+۶ آیه
  • انفاق متّقین، از روزیهای خدادادی خود+۱ آیه
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۶ آیه
  • رستگاری، از انِ انفاق کنندگان با تقوا+۵ آیه
  • ایمان اورندگان، سزاوار رستگاری+۲ آیه
  • رستگاری، زیبنده برپاکنندگان نماز+۶ آیه
  • بهره مندی از رستگاری، مشروط به داشتن روحیّه انفاق+۴ آیه
  • ایمان به غیب، شرط رسیدن به رستگاری+۱ آیه
  • رسیدن به رستگاری، در گرو برپایی نماز+۳ آیه
  • ایمان به غیب، از صفات اهل تقوا+۱ آیه
  • ایمان به غیب، از عوامل رستگاری+۱ آیه
  • ایمان به غیب، از عوامل هدایت انسان به راه حق+۲ آیه
  • ایمان به قیامت، از صفات بارز متّقین+۱ آیه
  • ایمان به قیامت، سبب هدایت پذیری از خدا+۱ آیه
  • ایمان به قیامت، از اسباب رستگاری و سعادت انسان+۱ آیه
  • انفاق مال، در راه خدا، از صفات متّقین+۸ آیه
  • اموال و داراییها، رزقی از جانب خدا و عطای او به انسانها+۶ آیه
  • رستگاری مؤمنان، در صورت اقامه نماز+۴ آیه
  • متقین، از مؤمنان به غیب+۱ آیه
  • مؤمنان، بهرهمند از هدایت الهی+۱ آیه
  • اقامه نماز، عامل قرار گرفتن انسان، در زمره تقوا پیشگان+۲ آیه
  • نقش نماز، در انفاق مالی نسبت به دیگران+۳ آیه
  • اقامه نماز، از عوامل تقواپیشگی+۳ آیه
  • برپایی نماز، مایه فلاح و رستگاری ادمی+۵ آیه
  • اقامه نماز، از عوامل هدایت انسان و راه یافتن وی به صراط مستقیم+۳ آیه
  • ضرورت انجام دادن نماز، با رعایت تمامی حدود و احکام ان
  • نماز، از تکالیف مهمّ و مورد ترغیب خداوند+۲ آیه
  • بهپاداشتن نماز، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۶ آیه
  • تقدیم تشریع نماز بر زکات
  • ضرورت مداومت بر برپایی نماز و اجتناب از ترک ان
  • وجوب فراهم ساختن اسباب رستگاری+۷ آیه
  • اقامه نماز، از اثار و پیامدهای هدایت+۶ آیه
  • یقین به قیامت، از اثار هدایت+۱ آیه
  • انفاق از اموال و رزق و روزیهای خدادادی، از پیامدهای هدایت یافتگی+۱ آیه
  • ایمان به غیب، زمینهای برای هدایت+۱ آیه
  • متّقین، از اهل انفاق و مردمانی هدایتیافته+۲ آیه
  • زکات دهندگان، مردمانی هدایت یافته+۳ آیه
  • نماز گزاران، از جمله هدایت یافتگان+۵ آیه
واژه‌ها