سوره بلد(البلد)، آیه ۱۷ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۴
ثُمَّ كَانَ مِنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ وَتَوَاصَوْا بِالْمَرْحَمَةِ
سپس از کسانی باشد که ایمان آورده و یکدیگر را به شکیبایی و رحمت توصیه میکنند!
معنی کلمات و عبارات
«ثُمَّ»: گذشته از اینها. علاوه از اینها (نگا: ابنکثیر، المنتخب، فی ظلال القرآن، نوین). «ثُمَّ کَانَ مِنَ الَّذِینَ ...»: گذشته از اینها باید باشد از. سپس از زمره کسانی خواهد شد که (نگا: روحالبیان). معنی آیه با توجّه به بیان اخیر چنین میشود: سپس از زمره کسانی میگردد که ایمان میآورند و یکدیگر را به شکیبائی میخوانند و به مهربانی سفارش میکنند. «الْمَرْحَمَةِ»: لطف و مهربانی. شفقت و دلسوزی.
نزول
سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - تنها کسانى گام هاى بلند انفاق را برمى دارند که از زمره مؤمنان باشند. «ثمّ کان من الذین ءامنوا»
فعل «کان» یا عطف بر فعل «اقتحم» است; یعنى، «فلااقتحم العقبة و لا کان مؤمنًا» و یا عطف بر جمله «فلااقتحم العقبة»; یعنى، «فلااقتحم العقبة بعد کونه مؤمنًا...». در هر دو صورت، جمله «ثمّ کان من الذین آمنوا...» بیانگر مصداقى دیگر از مصادیق «عقبة» است; ولى شرافت افزون تر آن، سبب شده است که در ردیف «فکّ رقبة» و «إطعام» شمرده نشود; بلکه با جمله اى مستقل، بر اصل کلام عطف گرفته شود، بنابراین پیمودن «عقبة»، زمانى براى افراد محقق مى شود که از مؤمنان باشند.
۲ - مؤمنان، تنها در صورتى دشوارترین راه هاى انفاق را مى پیمایند که یکدیگر را به شکیبایى و مهرورزى سفارش کنند. «ثمّ کان من الذین ءامنوا و تواصوا بالصبر و تواصوا بالمرحمة»
«مرحمة»، مصدر میمى و به معناى «رحمت» (رقّت، مغفرت و عطوفت داشتن) است (قاموس). تکرار «تواصوا» براى تأکید بوده و ممکن است اشاره به این نکته باشد که سفارش به صبر و توصیه به محبت، دو وظیفه مستقل و در عرض هم است و با ترک یکى، زمینه دیگرى از بین نرفته و تکلیف ساقط نمى شود.
۳ - ایمان آوردن و تشویق یکدیگر به صبر و ترحّم، برتر از اقدام به آزادسازى بردگان و تغذیه یتیمان و مساکین است. «ثمّ کان من الذین»
حرف «ثمّ» براى تراخى رتبى است و دلالت دارد که آنچه بعد از آن آمده، در مرتبه اى والاتر از کارهاى قبل است.
۴ - ایمان به آیات الهى، سفارش یکدیگر به استقامت در تکالیف دشوار و اظهار محبت به بردگان، یتیمان و تنگدستان، قدردانى از نعمت هاى بینایى، گویایى و هدایت است. ألم نجعل له عینین . و لسانًا و شفتین . و هدینه النجدین ... ثمّ کان من الذین ءامنوا و تواصوا بالصبر و تواصوا بالمرحمة «الذین آمنوا» گرچه مطلق است; ولى مصداق بارز آنها - به قرینه «و الذین کفروا بآیاتنا» در آیات بعد - مؤمنان به آیات الهى است و آیات پیشین - که بعضى از تکالیف را «عقبة» نامیده بود - قرینه بر مراد از «صبر» است و سیاق آیات نشان مى دهد که مراد از «مرحمة»، ترّحم بر «رقبة»، «یتیم» و «مسکین» است. ارتباط این آیات با آیه هاى پیشین - که نعمت هاى الهى را برشمرده - گویاى برداشت یاد شده است; زیرا «بینایى و بصیرت»، زمینه ساز «ایمان» و «داشتن زبان و لب»، زمینه ساز توصیه است.
۵ - کافران، از حالت شکیبایى، مهرورزى و عطوفت، محروم بوده و از توصیه یکدیگر به آن خصلت ها خاموش اند. «الذین ءامنوا و تواصوا بالصبر و تواصوا بالمرحمة»
این آیه تعریض به کافرانى دارد که در آیات آغاز و پایان سوره، از آنان سخن به میان آمده است.
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۷ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۷–۲۰ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۷–۲۰ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۷–۲۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۷ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۷
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اهمیت تشویق به مهربانیاهمیت صبر در انفاقاهمیت مهربانی در انفاقعمل به تکلیف سختمحرومان از صبرمحرومان از مهربانیمعرضان از صبرمعرضان از مهربانیمهربانی با بردهمهربانی با مساکینمهربانی با یتیمنعمت سخناهمیت تشویق به صبرتوصیه به استقامتاهمیت تأمین مساکیناهمیت تأمین یتیماهمیت عتق بردهنعمت بیناییتوصیه به صبرنعمت هدایتانفاق مؤمنانایمان به آیات خدازمینه انفاقمحرومیت کافراناهمیت ایمانشکر نعمتفضایل مؤمنانمسؤولیت مؤمنان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۹)
- اصحاب یمین، مردمی مؤمن+۱ آیه
- اصحاب یمین سفارشکننده یکدیگر به صبر و شکیبایی+۱ آیه
- اصحاب یمین سفارشکننده یکدیگر به مهربانی+۱ آیه
- اطعام به یتیم خویشاوند در روز گرسنگی و سختی، نشات گرفته از ایمان به خدا+۴ آیه
- ایمان، سبب قرار گرفتن در زمره سعادتمندان+۱ آیه
- ایمان، موجب برخورداری از پاداشهای اخرتی+۶ آیه
- وجوب دعوت مؤمنان از یکدیگر به صبر و شکیبایی+۴ آیه
- گذشتن از گردنه قیامت با اعمال نیک، مورد سؤال خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله)برای اگاهی انسانها به اهمّیّت ان+۷ آیه
- گذشتن از گردنه قیامت با اعمال نیک، مورد سؤال خدا از پیامبر(صلی الله علیه واله) برای تنبّه و اگاهی انسانها+۷ آیه
- ایمان و توصیه یکدیگر به صبر از شرایط قرار گرفتن ازادکنندگان برده و انفاق کنندگان در روزهای سخت، در شمار اصحاب یمین+۷ آیه
- ایمان و توصیه یکدیگر به صبر و ترحّم برتر از ازادسازی برده و اطعام نیازمندان در روزهای سخت+۶ آیه
- توصیه به صبر موجب نیک بختی، یمن و برکت+۱ آیه
- توصیه و تبلیغ صبر از نشانه های اصحاب یمین+۱ آیه
- ترک توصیه به صبر از نشانه های کافران بد یمن و اهل دوزخ+۳ آیه
- توصیه به رحمت ورزیدن به فقیران، در کنار اطعام به انان، از وظایف مؤمنان+۳ آیه
- اطعام به مسکینان خاک نشین از سوی مؤمنان و توصیه به رحمت ورزیدن به انان، موجب قرار گرفتن در زمره اصحاب الیمین+۳ آیه
- توصیه به ترحّم بر فقیران، از ویژگیهای مؤمنان در معاشرت با انان+۲ آیه
- ترحّم بر فقیران در معاشرت با انان، موجب قرار گرفتن در زمره اصحاب یمین+۳ آیه
- توصیه به ترحّم بر فقیران، از ویژگیهای مؤمنان+۳ آیه
- توصیه مؤمنان به مهربانی بر فقیران، موجب قرارگرفتن انان در زمره اصحاب یمین+۳ آیه
- شکیبایی در برابر گفتههای مخالفان از اداب معاشرت+۱ آیه
- مهربانی در رفتار، از اداب معاشرت با مردم
- اصحاب یمین، از زمره مؤمنان+۱ آیه
- مهرورزی مؤمنان با یکدیگر، موجب قرار گرفتن انان در جرگه اصحاب یمین+۱ آیه
- توصیه مؤمنان، به رحمت و شفقت و مهرورزی نسبت به یکدیگر
- اصحاب یمین، توصیهکنندگان به مهربانی+۱ آیه
- اصحاب یمین، مؤمنان توصیه کننده یکدیگر به رحمت، رافت و مهرورزی+۱ آیه
- وجوب دعوت مؤمنان از یکدیگر به صبر و شکیبایی+۴ آیه
- رساندن غذا به ایتام، در هنگام قحطی، وظیفه بزرگ و سنگین برای افراد با ایمان و ثروتمند+۴ آیه