آیه ۴ سوره حجرات

سوره حجرات(الحجرات)، آیه ۴ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۵

معنی کلمات و عبارات
«الْحُجُرَاتِ»: جمع حُجْرَة، اطاقها. مراد اطاقهای همسران پاک پیغمبر است که در کنار مسجد پیغمبر تهیه دیده شده بود. افرادی از بیرون پیغمبر را صدا می‌زدند که بیرون بیا.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۲ تا ۵

قومى از سفهاى بنى‌تمیم نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند و گفتند: یا محمد نزد ما بیا تا با تو حرف بزنیم. پیامبر از سوء ادب و طرز رفتار بد آن‌ها مغموم گردید و آیه ۴ نازل شد. ابن اسحق گوید: این آیات درباره طائفه تمیم یعنى عطارد بن حاجب بن زرارة که از اشراف آن طائفه بوده و نیز اقرع بن حابس و زبرقان بن بدر و عمرو بن الاهتم و قیس بن عاصم نازل گردید. اینان گروهى عظیم را تشکیل داده داخل مسجد شدند و از پشت حجرات مسکونى رسول خدا صلی الله علیه و آله بانگ زدند تا پیامبر نزد آنان بیاید این موضوع بر پیامبر گران آمد و آزرده خاطر گردید لذا با همان حالت بیرون آمد. آنان به پیامبر گفتند: نزد تو آمده ایم تا به تو فخر فروشیم بنابراین به شاعر و خطیب ما اجازه بده تا شعر گویند و سخن برانند. پیامبر اجازه داد در آن میان عطارد بن حاجب برخاست و خطبه غرّا و فصیحى اداء نمود پس از خطبه او رسول خدا صلی الله علیه و آله به ثابت بن قیس بن شماس فرمود: که برخیزد و جواب او را بدهد. ثابت برخاست و خطبه مفصلى که فصیح تر از خطبه عطارد بود، قرائت نمود پس از ثابت، زبرقان بن بدر از طائفه تمیم برخاست و چند بیت شعر خواند. پیامبر به حسان فرمود: جواب او را بدهد. حسّان که از فصحا و شعراى بزرگ عرب بود، برخاست چند بیت شعر بسیار فصیح و بلیغ در جواب زبرقان ایراد نمود. در این میان اقرع بن حابس از طائفه تمیم از جابر خاست و گفت: ایها الناس این مرد را (مقصودش پیامبر بود) که مى بینید خطیب او از خطیب ما بهتر و شاعر او از شاعر ما فصیح تر و صداى گویندگان او از صداى گویندگان ما رساتر و بلندتر بوده است. بعد از این گفت و شنود به خطیب و شاعر رسول خدا صلی الله علیه و آله جوائز نیکو بخشیدند و همگى آن طائفه به دین اسلام گرویده و مسلمان شدند. عکرمه از ابن عباس روایت کند طائفه اى که به شرح فوق نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده بودند از بنى العنبر بودند. ابن عباس گوید: این آیات درباره قومى از بنى‌العنبر که از طوائف بنى عمرو بن تمیم بودند، نازل گردید. بدین شرح که رسول خدا صلى الله علیه و آله لشگرى به فرماندهى عیینة بن حصن الفزارى براى آنان فرستاد وقتى آن‌ها دیدند که عیینة نزدیک شده عیال و فرزندان خود را گذاشتند و فرار نمودند. عیینة فرزندان ایشان را به اسیرى به مدینه آورد بعد از این قضیه پدران اسیران مزبور نزد رسول خدا صلى اللّه علیه و آله آمدند و با دادن فدیه فرزندان خود را خواستند و هنگامى وارد مدینه شدند که رسول خدا صلی الله علیه و آله در حجره خود در خواب قیلوله بود. فرزندانى که اسیر بودند چون پدران خود را دیدند به زارى افتاده و سخت گریستند و قوم مزبور با صداى بلند پیامبر را از پشت حجره صدا می‌زدند و مى گفتند: یا محمّد نزد ما بیا، از اثر فریاد آنان پیامبر از خواب برخاست، جبرئیل در آن وقت آمد و گفت: یا رسول اللّه از میان آنان شخصى را حکم قرار بده. پیامبر به آنان فرمود که سبرة بن عمرو را که بر آئین خود آن‌ها بوده، حکم قرار دهند. آن‌ها راضى شدند. سبرة گفت: چون عموى من از من بزرگتر است، حکمیت را به او واگذار می‌نمایم و این شخص اعور بن بشامه بود. پیامبر به او فرمود که حکم نماید. او گفت: نیمى از این اسراء فدیه داده و آزاد شوند و نیمى دیگر بدون دادن فدیه آزاد گردند. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بدین حکم خشنود و راضى هستم سپس این آیات نازل گردید.

کتاب ربیع الابرار از زمخشرى. تفسیر مجمع البیان. تفسیر ابوحمزه ثمالى. تفسیر کشف الاسرار.

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - اقدام برخى افراد به صدا زدن پیامبر(ص)، از وراى اتاق ها با لحنى بى ادبانه «إنّ الذین ینادونک ... أکثرهم لایعقلون» ۲ - نکوهش خداوند، نسبت به افراد دور از ادب در برخورد با پیامبر(ص) «إنّ الذین ... أکثرهم لایعقلون» ۳ - خانه پیامبر(ص)، داراى حجره هاى متعدد * «إنّ الذین ینادونک من وراء الحجرت » برداشت بالا بدان احتمال است که مراد از «الحجرات» اتاق هایى بوده که در اطراف مسجد، به پیامبر(ص) اختصاص داشته است و برخى از درون مسجد با صداى بلند آن حضرت را مى خواندند. ۴ - فراخواندن پیامبر(ص) از پشت اتاق ها، با فریاد و صداى بلند، شیوه بى خردان «إنّ الذین ینادونک ... أکثرهم لایعقلون» ۵ - روابط اجتماعى پیامبر(ص) با مؤمنان، روابطى ساده و بدون تشریفات «إنّ الذین ینادونک من وراء الحجرت » این که افرادى به خود اجازه مى دادند تا پیامبر(ص) را از وراى اتاق ها صدا بزنند و با آن حضرت بر خوردى مانند برخورد با افراد معمولى داشته باشند، پیام دار نکته یادشده است. ۶ - رعایت ادب و حرمت افراد در روابط اجتماعى، نشانگر میزان اندیشه و خرد انسان «إنّ الذین ینادونک من وراء الحجرت أکثرهم لایعقلون» از مفهوم «أکثرهم...»، استفاده مى شود که هر جا اندیشه باشد، آداب صحیحِ روابط اجتماعى نیز خواهد بود.
تفسیر (۸)
روایات و احادیث

۷ - «عن سعد بن عبداللّه انّ النبى(ص) سئل عن قوله «إنّ الذین ینادونک من وراء الحجرات أکثرهم لایعقلون» قال: هم الجفاة من بنى تمیم; [منبع: الدرّالمنثور، ج ۷، ص ۵۵۳.] از سعدبن عبداللّه روایت شده که از رسول اکرم(ص) درباره قول خدا «إنّ الذین ینادونک من وراء الحجرات أکثرهم لایعقلون» سؤال شد، فرمود: آنان جفاکاران از بنى تمیم مى باشند».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۴)
  • مخاطب قراردادن پیامبر(صلی الله علیه واله)، و سخن گفتن با او، منوط به حفظ ادب+۲ آیه
  • محدود بودن ازادی عمل در برخورد با اولیای الهی، برای رعایت احترام انان+۳ آیه
  • احترام به پیامبر(صلی الله علیه واله)، سبب امرزش و پاداش خداوند+۲ آیه
  • تعلیم ادب از سوی خدا به اعراب در معاشرت با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • سفارش خداوند به مؤمنان درباره معاشرت مؤدّبانه با پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
  • مراعات ادب، هنگام ملاقات با پیامبر(صلی الله علیه واله)، مایه خیر و جلب رحمت الهی+۱ آیه
  • رعایت ادب و نگاه داشتن حرمت افراد در روابط اجتماعی، نشانه خردمندی
  • خردمند بودن اندکی از ندادهندگان پیامبر(صلی الله علیه واله)از پشت دیوار
  • اکثریّت نداکنندگان پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) از پشت حجرههای ان حضرت، انسانهایی بیخرد
  • تعلیم ادب معاشرت با پیامبر(صلی الله علیه واله) به مؤمنان، از سوی خداوند+۴ آیه
  • رعایت ادب در چگونگی برخورد با پیامبر(صلی الله علیه واله)، از اثار تعقّل و اندیشه
  • عدم تعقّل، موجب بیادبانه صدا زدن پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • نکوهش و سرزنش خداوند، به فاقدان تفکّر و اندیشه+۱ آیه
  • فراخوانی پیامبر(صلی الله علیه واله) با صدای بلند و بیادبانه از سوی بنیتمیم، نشانه فقدان تفکّر و اندیشه انان
  • توصیه خداوند به رعایت ادب و تواضع در برابر محمّد(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
  • تفکّر و خردورزی، زمینه رعایت تواضع و ادب در برخورد با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • تواضع در برابر پیامبر(صلی الله علیه واله)، نشانه ادب و خردورزی+۱ آیه
  • رعایت تواضع و ادب در برابر محمّد(صلی الله علیه واله)، تواضع در برابر خداوند+۱ آیه
  • بیخردی، مانع فروتنی و ادب در برابر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • مؤمنان، موظّف به حفظ احترام پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۰ آیه
  • جایز نبودن صدا زدن پیامبر(صلی الله علیه واله) با لحن بی ادبانه+۱ آیه
  • خانه پیامبر(صلی الله علیه واله)، دارای حجره های متعدّد
  • ندا و صدا زدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از پشت دیوار خانه، از سوی جفاکاران بنی تمیم
  • بی خردی اکثر ندادهندگان پیامبر(صلی الله علیه واله)، از پشت دیوار
  • مراعات ادب، هنگام ملاقات با پیامبر(صلی الله علیه واله)، مایه خیر و جلب رحمت الهی+۱ آیه
  • سخن گفتن با فریاد، نشانه بی ادبی انسان+۱ آیه
  • شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۳ آیه
  • سرزنش نداکنندگان پیامبر(صلی الله علیه واله) از پشت حجره های ان حضرت به سبب بی صبریشان در ملاقات با او+۱ آیه
  • نداکنندگان پیامبر از پشت حجره های حضرت، انسانهایی بی صبر و ناشکیبا+۱ آیه
  • عدم تعقّل، از عوامل ناشکیبایی نداکنندگان پیامبر(صلی الله علیه واله) از بیرون حجره های ان حضرت+۱ آیه
  • اگاه نبودن به اداب ملاقات با پیامبر(صلی الله علیه واله) از عوامل بی صبری نداکنندگان ان حضرت از پشت حجره های وی+۳ آیه
  • نکوهش خداوند از برخی صحابه، به سبب صدا زدن پیامبر(صلی الله علیه واله)با فریاد بلند، از پشت حجره های ان حضرت
  • پرهیز از صدا زدن پیامبر(صلی الله علیه واله) با فریاد بلند، عملی ارزشمند و باعث جلب غفران و رحمت الهی+۱ آیه
  • رعایت ادب در صدا و اجتناب از داد و فریاد هنگام سخن گفتن با پیامبر(صلی الله علیه واله)، نشانه خردورزی+۱ آیه
  • صدا زدن پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) از سوی برخی افراد با فریاد بلند از ورای اتاقها با لحنی بی ادبانه
  • فراخواندن پیامبر(صلی الله علیه واله) از ورای اتاقها با فریاد و صدای بلند شیوه بی خردان و نشانه جهل+۱ آیه
  • ادب معاشرت در ملاقات با پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله)مقتضی صدا نزدن ان حضرت و انتظار کشیدن و شکیبایی برای حضور ان حضرت+۱ آیه
  • رعایت ادب در حضور پیامبراکرم(صلی الله علیه واله) و احترام به ان حضرت، نشانه خردورزان
  • رعایت ادب در برخورد با پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، از نشانه های عاقلان
  • احترام به پیامبر صلی الله علیه و اله، سبب امرزش و پاداش خداوند+۲ آیه
  • نهی خداوند، از درشتگویی و بیاحترامی به محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • بیادبی و بیاحترامی نسبت به محمّد صلی الله علیه و اله، گناهی نیازمند امرزش الهی+۲ آیه
  • بیاحترامی به محمّد صلی الله علیه و اله، شیوه بیخردان+۱ آیه
  • رعایت نکردن ادب و احترام، هنگام معاشرت با پیامبر صلی الله علیه و اله، نشانه بیخردی
  • خانه پیامبر صلی الله علیه و اله دارای حجرههای متعدّد+۱ آیه
  • ادب معاشرت در ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و اله، مقتضی صدا نزدن ان حضرت و انتظار کشیدن و شکیبا بودن تا خروج ایشان از خانه+۱ آیه
  • رعایت اداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و اله، نشانگر میزان اندیشه و خرد+۱ آیه
  • رعایت نکردن اداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و اله (فراخواندن حضرت از پشت اتاقها) نشانه بیخردی
  • بیتوجّهی و بیانضباطی برخی مسلمانان، در رعایت اداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • رعایت نکردن ادب در سخن گفتن با پیامبر صلی الله علیه و اله، نشانه بیخردی
  • فقدان روح شکیبایی، عامل رعایت نکردن ادب در گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • داشتن زندگی عادی و بدون تشریفات، سیره پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • رفتار نامناسب و دور از شان با محمّد صلی الله علیه و اله، گناهی نیازمند امرزش الهی+۱ آیه
  • صدا نزدن پیامبر صلی الله علیه و اله و انتظار کشیدن و شکیبا بودن تا خروج ایشان از خانه، از اداب لازم در معاشرت با ان حضرت+۱ آیه
  • فراخواندن محمّد صلی الله علیه و اله از پشت اتاقها با فریاد و صدای بلند، شیوه بیخردان
  • خداوند، نکوهشکننده افراد بیادب، در برخورد با محمّد صلی الله علیه و اله
  • نوید خداوند، به باز بودن راه توبه، برای مراعاتنکنندگان ادب، در محضر پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • معاشرت بی ادبانه بعضی مسلمانان صدر اسلام، در صدا زدن پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • مراعات ادب، هنگام ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و اله، مایه خیر و جلب رحمت الهی+۱ آیه
  • اکرام پیامبر صلی الله علیه و اله و داشتن حالت صبر و انتظار برای امدن پیامبر صلی الله علیه و اله از موجبات غفران الهی+۱ آیه
  • نکوهش خدا، از فاقدان تفکر و تعقل+۱ آیه
  • ملامت مؤمنان، به دلیل بی ادبی به پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • توصیه خداوند به مؤمنان، برای رعایت ادب و تواضع در برابر محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • وجوب حفظ احترام محمد صلی الله علیه و اله بر مؤمنان+۱۰ آیه
واژه‌ها