آیه ۵ سوره حجرات

سوره حجرات(الحجرات)، آیه ۵ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۶

وَلَوْ أَنَّهُمْ صَبَرُوا حَتَّىٰ تَخْرُجَ إِلَيْهِمْ لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَّحِيمٌ

اگر آنها صبر می‌کردند تا خود به سراغشان آیی، برای آنان بهتر بود؛ و خداوند آمرزنده و رحیم است!

معنی کلمات و عبارات
«وَاللهُ غَفُورٌ رَّحِیمٌ»: این بخش به مرتکبان چنین اعمالی نوید می‌دهد که اگر توبه کنند مشمول مرحمت و مغفرت خدا واقع می‌شوند.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

شأن نزول: شأن نزول آیات ۲ تا ۵

قومى از سفهاى بنى‌تمیم نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمدند و گفتند: یا محمد نزد ما بیا تا با تو حرف بزنیم. پیامبر از سوء ادب و طرز رفتار بد آن‌ها مغموم گردید و آیه ۴ نازل شد. ابن اسحق گوید: این آیات درباره طائفه تمیم یعنى عطارد بن حاجب بن زرارة که از اشراف آن طائفه بوده و نیز اقرع بن حابس و زبرقان بن بدر و عمرو بن الاهتم و قیس بن عاصم نازل گردید. اینان گروهى عظیم را تشکیل داده داخل مسجد شدند و از پشت حجرات مسکونى رسول خدا صلی الله علیه و آله بانگ زدند تا پیامبر نزد آنان بیاید این موضوع بر پیامبر گران آمد و آزرده خاطر گردید لذا با همان حالت بیرون آمد. آنان به پیامبر گفتند: نزد تو آمده ایم تا به تو فخر فروشیم بنابراین به شاعر و خطیب ما اجازه بده تا شعر گویند و سخن برانند. پیامبر اجازه داد در آن میان عطارد بن حاجب برخاست و خطبه غرّا و فصیحى اداء نمود پس از خطبه او رسول خدا صلی الله علیه و آله به ثابت بن قیس بن شماس فرمود: که برخیزد و جواب او را بدهد. ثابت برخاست و خطبه مفصلى که فصیح تر از خطبه عطارد بود، قرائت نمود پس از ثابت، زبرقان بن بدر از طائفه تمیم برخاست و چند بیت شعر خواند. پیامبر به حسان فرمود: جواب او را بدهد. حسّان که از فصحا و شعراى بزرگ عرب بود، برخاست چند بیت شعر بسیار فصیح و بلیغ در جواب زبرقان ایراد نمود. در این میان اقرع بن حابس از طائفه تمیم از جابر خاست و گفت: ایها الناس این مرد را (مقصودش پیامبر بود) که مى بینید خطیب او از خطیب ما بهتر و شاعر او از شاعر ما فصیح تر و صداى گویندگان او از صداى گویندگان ما رساتر و بلندتر بوده است. بعد از این گفت و شنود به خطیب و شاعر رسول خدا صلی الله علیه و آله جوائز نیکو بخشیدند و همگى آن طائفه به دین اسلام گرویده و مسلمان شدند. عکرمه از ابن عباس روایت کند طائفه اى که به شرح فوق نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله آمده بودند از بنى العنبر بودند. ابن عباس گوید: این آیات درباره قومى از بنى‌العنبر که از طوائف بنى عمرو بن تمیم بودند، نازل گردید. بدین شرح که رسول خدا صلى الله علیه و آله لشگرى به فرماندهى عیینة بن حصن الفزارى براى آنان فرستاد وقتى آن‌ها دیدند که عیینة نزدیک شده عیال و فرزندان خود را گذاشتند و فرار نمودند. عیینة فرزندان ایشان را به اسیرى به مدینه آورد بعد از این قضیه پدران اسیران مزبور نزد رسول خدا صلى اللّه علیه و آله آمدند و با دادن فدیه فرزندان خود را خواستند و هنگامى وارد مدینه شدند که رسول خدا صلی الله علیه و آله در حجره خود در خواب قیلوله بود. فرزندانى که اسیر بودند چون پدران خود را دیدند به زارى افتاده و سخت گریستند و قوم مزبور با صداى بلند پیامبر را از پشت حجره صدا می‌زدند و مى گفتند: یا محمّد نزد ما بیا، از اثر فریاد آنان پیامبر از خواب برخاست، جبرئیل در آن وقت آمد و گفت: یا رسول اللّه از میان آنان شخصى را حکم قرار بده. پیامبر به آنان فرمود که سبرة بن عمرو را که بر آئین خود آن‌ها بوده، حکم قرار دهند. آن‌ها راضى شدند. سبرة گفت: چون عموى من از من بزرگتر است، حکمیت را به او واگذار می‌نمایم و این شخص اعور بن بشامه بود. پیامبر به او فرمود که حکم نماید. او گفت: نیمى از این اسراء فدیه داده و آزاد شوند و نیمى دیگر بدون دادن فدیه آزاد گردند. رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بدین حکم خشنود و راضى هستم سپس این آیات نازل گردید.

کتاب ربیع الابرار از زمخشرى. تفسیر مجمع البیان. تفسیر ابوحمزه ثمالى. تفسیر کشف الاسرار.

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - ادب معاشرت در ملاقات پیامبر(ص)، مقتضى صدا نزدن آن حضرت و انتظار کشیدن و شکیبا بودن تا خروج ایشان از خانه «و لو أنّهم صبروا حتّى تخرج إلیهم لکان خیرًا لهم» ۲ - بى انضباطى و وقت نشناسى برخى از مسلمانان، براى ملاقات پیامبر(ص) «و لو أنّهم صبروا حتّى تخرج إلیهم لکان خیرًا لهم» ۳ - پیامبر(ص)، داراى برنامه اى معین، براى ملاقات مردم * «و لو أنّهم صبروا حتّى تخرج إلیهم لکان خیرًا لهم» برداشت بالا بدان احتمال است که «حتّى تخرج...» اشاره به زمان خاصى باشد که پیامبر(ص) به طور معمول از خانه به مسجد مى آمد تا به کارها رسیدگى کند. ۴ - تعلیم ادب از سوى خداوند، به اعراب در معاشرت با پیامبر(ص) «لاتقدّموا ... لاترفعوا ... و لا تجهروا له ... إنّ الذین یغضّون ... و لو أنّهم صبروا ... لکان خیرًا لهم» ۵ - اهمیت آداب اجتماعى در نگاه دین «لاترفعوا أصوتکم ... و لو أنّهم صبروا ... لکان خیرًا لهم» ۶ - رعایت حرمت پیامبر(ص)، داراى خیر و منفعت براى خود مؤمنان «و لو أنّهم صبروا ... لکان خیرًا لهم» ۷ - خداوند، «غفور» (بسیار آمرزنده) و «رحیم» (بسیار مهربان) است. «و اللّه غفور رحیم» ۸ - رفتار نامناسب و دور از آداب با پیامبر(ص)، گناهى نیازمند آمرزش الهى است. «لاتقدّموا ... لاترفعوا أصوتکم ... و لاتجهروا له بالقول ... و لو أنّهم صبروا حتّى تخرج إلیهم ... و اللّه غفور رحیم» ۹ - نوید خداوند به باز بودن راه توبه، براى آنان که ناآگاهانه حرمت پیامبر(ص) را آن گونه که بایسته بود، رعایت نکرده اند. «و اللّه غفور رحیم» ۱۰ - گناه، مانع برخوردارى انسان از رحمت گسترده حق * «و اللّه غفور رحیم» تقدم «غفور» بر «رحیم»، ممکن است از این جهت باشد که گناه، مانع برخوردارى از رحمت حق است. ازاین رو بخشش آن گناهان، زمینه شمول رحمت گسترده حق نسبت به انسان مى شود. ۱۱ - غفران و رحمت الهى، برخاسته از مقام الوهیت او «و اللّه غفور رحیم»
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۳)
  • احترام به پیامبر(صلی الله علیه واله)، سبب امرزش و پاداش خداوند+۲ آیه
  • تعلیم ادب از سوی خدا به اعراب در معاشرت با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • مراعات ادب، هنگام ملاقات با پیامبر(صلی الله علیه واله)، مایه خیر و جلب رحمت الهی+۱ آیه
  • تعلیم ادب معاشرت با پیامبر(صلی الله علیه واله) به مؤمنان، از سوی خداوند+۴ آیه
  • مؤمنان، موظّف به حفظ احترام پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱۰ آیه
  • اگاهی خداوند به خیر بندگان+۳ آیه
  • رعایت حرمت پیامبر(صلی الله علیه واله) با انتظار نشستن و صبر نمودن برای ملاقات با وی، دارای خیر و منفعت برای مؤمنان
  • صبر و شکیبایی برای دیدار پیامبر(صلی الله علیه واله)، بهتر از خواندن ان حضرت از پشت دیوار خانه اش
  • خداوند، دارای رحمتی خاصّ و ویژه در اخرت+۱ آیه
  • خداوند، دارای رحمت ویژه و خاص، نسبت به مؤمنان+۱ آیه
  • مراعات ادب، هنگام ملاقات با پیامبر(صلی الله علیه واله)، مایه خیر و جلب رحمت الهی+۱ آیه
  • غفران و امرزش الهی، از اثار زیارت پیامبر(صلی الله علیه واله)همراه با رعایت ادب+۱ آیه
  • رعایت اداب زیارت پیامبر(صلی الله علیه واله)، دارای خیر و منفعت برای مؤمنان+۱ آیه
  • شکیبایی برای خروج پیامبر(صلی الله علیه واله) از منزل، از اداب زیارت ان حضرت+۱ آیه
  • صبر از عوامل دستیابی به رحمت الهی+۱ آیه
  • صبر از عوامل دستیابی به امرزش الهی+۱ آیه
  • صبر برای دیدار و ملاقات با پیامبر(صلی الله علیه واله) امری ارزشمند
  • سرزنش نداکنندگان پیامبر(صلی الله علیه واله) از پشت حجره های ان حضرت به سبب بی صبریشان در ملاقات با او+۱ آیه
  • نداکنندگان پیامبر از پشت حجره های حضرت، انسانهایی بی صبر و ناشکیبا+۱ آیه
  • عدم تعقّل، از عوامل ناشکیبایی نداکنندگان پیامبر(صلی الله علیه واله) از بیرون حجره های ان حضرت+۱ آیه
  • اگاه نبودن به اداب ملاقات با پیامبر(صلی الله علیه واله) از عوامل بی صبری نداکنندگان ان حضرت از پشت حجره های وی+۳ آیه
  • پرهیز از صدا زدن پیامبر(صلی الله علیه واله) با فریاد بلند، عملی ارزشمند و باعث جلب غفران و رحمت الهی+۱ آیه
  • ادب معاشرت در ملاقات با پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله)مقتضی صدا نزدن ان حضرت و انتظار کشیدن و شکیبایی برای حضور ان حضرت+۱ آیه
  • احترام به پیامبر صلی الله علیه و اله، سبب امرزش و پاداش خداوند+۲ آیه
  • بیادبی و بیاحترامی نسبت به محمّد صلی الله علیه و اله، گناهی نیازمند امرزش الهی+۲ آیه
  • رعایت ادب و احترام، هنگام نام بردن و صدا زدن پیامبر صلی الله علیه و اله، از حقوق ان حضرت+۲ آیه
  • ادب معاشرت در ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و اله، مقتضی صدا نزدن ان حضرت و انتظار کشیدن و شکیبا بودن تا خروج ایشان از خانه+۱ آیه
  • «تَخرُجَ»
  • پیامبر صلی الله علیه و اله دارای برنامهای معیّن، جهت زیارت و ملاقات با مردم
  • غفران و امرزش الهی، از اثار زیارت حضرت محمّد صلی الله علیه و اله همراه با رعایت اداب+۱ آیه
  • شکیبایی برای خروج پیامبر صلی الله علیه و اله از منزل، از اداب زیارت ان حضرت+۱ آیه
  • رعایت اداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و اله، نشانگر میزان اندیشه و خرد+۱ آیه
  • رعایت اداب و حرمت زیارت و ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و اله، دارای خیر و منفعت برای خود مؤمنان+۱ آیه
  • بیتوجّهی و بیانضباطی برخی مسلمانان، در رعایت اداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • نوید خداوند به باز بودن راه توبه و مغفرت برای افراد نااگاه و بیملاحظه در رعایت اداب زیارت پیامبر صلی الله علیه و اله
  • رعایت ادب در گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و اله، نشانه شکیبایی و موفقیّت در امتحان الهی+۱ آیه
  • فقدان روح شکیبایی، عامل رعایت نکردن ادب در گفتگو با پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • داشتن زندگی عادی و بدون تشریفات، سیره پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • رعایت مقام و حرمت محمّد صلی الله علیه و اله، هنگام معاشرت با ان حضرت، دارای خیر و منفعت برای خود مؤمنان+۱ آیه
  • رفتار نامناسب و دور از شان با محمّد صلی الله علیه و اله، گناهی نیازمند امرزش الهی+۱ آیه
  • صدا نزدن پیامبر صلی الله علیه و اله و انتظار کشیدن و شکیبا بودن تا خروج ایشان از خانه، از اداب لازم در معاشرت با ان حضرت+۱ آیه
  • نوید خداوند، به باز بودن راه توبه، برای مراعاتنکنندگان ادب، در محضر پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • معاشرت بی ادبانه بعضی مسلمانان صدر اسلام، در صدا زدن پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
  • مراعات ادب، هنگام ملاقات با پیامبر صلی الله علیه و اله، مایه خیر و جلب رحمت الهی+۱ آیه
  • مسلمانان، موظّف به انتظار خروج پیامبر صلی الله علیه و اله از خانه برای ملاقات با ایشان
  • تعلیم معاشرت مؤمنان با پیامبر صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱ آیه
  • توجه به اداب معاشرت و رعایت ان در برخورد و دیدار با حاکمان و رهبران دینی، دارای جایگاهی ویژه+۲ آیه
  • اکرام پیامبر صلی الله علیه و اله و داشتن حالت صبر و انتظار برای امدن پیامبر صلی الله علیه و اله از موجبات غفران الهی+۱ آیه
  • رفتار مؤدبانه در محضر پیامبر صلی الله علیه و اله سبب مغفرت الهی+۲ آیه
  • غفران و امرزش الهی از شؤون رحمت او+۴ آیه
  • خداوند تعلیمدهنده اداب معاشرت با پیامبر صلی الله علیه و اله به مؤمنان+۱ آیه
  • مؤمنان، موظف به حفظ احترام پیامبر صلی الله علیه و اله+۶ آیه
  • وجوب حفظ احترام محمد صلی الله علیه و اله بر مؤمنان+۱۰ آیه
واژه‌ها