آیه ۸۷ سوره حجر

سوره حجر(الحجر)، آیه ۸۷ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۶

معنی کلمات و عبارات
«سَبْعاً»: هفت. مراد هفت آیه سوره فاتحه است که در اصل مشتمل بر چکیده قرآن است. یا به عبارت دیگر، قرآن تفصیل اصول مذکور در آن است. «الْمَثَانِی»: جمع مثنّی، یعنی: مکرّر، بارها و بارها خوانده شده. مراد از مثنّی، تنها دوبار نیست، بلکه بر جمع یعنی بر بیش از تثنیه دلالت دارد، همان گونه که برخی از الفاظ به صورت تثنیه ذکر می‌شوند و معنی جمع دارند. از قبیل: لبّیک و سَعْدَیْک. حَنانَیْک (نگا: ملک / . اگر جمع (مَثْناه) باشد، به معنی ثَناء است. یعنی هفت آیه‌ای که ثناء خدا است، خواه به صورت تسبیح صریح و خواه به صورت تسبیح در قالب دعاء. «سَبْعاً مِّنَ الْمَثَانِی»: مراد سوره فاتحه است که امّ الکتاب نام دارد. در این صورت عطف (الْقُرْآنَ الْعَظیمَ) بر آن، از قبیل عطف عامّ بر خاصّ، یا کلّ بر جزء است. برخی هم (سَبْعاً مِّنَ الْمَثَانِی) را خود قرآن می‌دانند (نگا: زمر / ) و واژه (سَبْعاً) را برای کثرت می‌شمارند و عطف را به منزله عطف صفت بر صفت می‌دانند. «مِنَ الْمَثَانِی»: حرف (مِنْ) برای بیان (سَبْعاً) است.
نزول

سال ۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱- «سوره حمد» از عطایاى خداوند بر پیامبر(ص) «و لقد ءاتینک سبعًا من المثانى» نوع مفسّران بر آنند که مراد از «سبعاً» سوره حمد است که هفت آیه دارد و «المثانى» (جمع مثنى) صفت براى قرآن کریم است; چنان که در سوره «زمر» (آیه ۲۳) این کلمه به عنوان صفت قرآن ذکر شده است. گفتنى است: روایات نیز مؤید همین مطلب است. ۲- سوره حمد، داراى جایگاه ویژه و ارزشى والا در میان مجموعه سوره هاى قرآن «و لقد ءاتینک سبعًا من المثانى و القرءان العظیم» برداشت فوق از اختصاص به ذکر یافتن سوره حمد پیش از بیان قرآن به عنوان «کتاب عظیم» استفاده مى شود. ۳- خداوند، اعطا کننده قرآن به پیامبر(ص) «و لقد ءاتینک ... القرءان العظیم» ۴- قرآن، کتابى است با عظمت و نعمتى بزرگ «و لقد ءاتینک ... و القرءان العظیم» ۵- قرآن، جلوه اى از خلاّقیت و علم خداوند «إن ربّک هو الخلّ-ق العلیم . و لقد ءاتینک سبعًا من المثانى و القرءان العظیم» ذکر «اعطاى قرآن به پیامبر(ص)» پس از بیان دو صفت خالقیت و دانایى خداوند، مى تواند بیانگر مصداقى از خلاّقیت و علم خداوند باشد.
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۶- «عن یونس بن عبدالرحمان ... قال: سألت أباعبدالله(ع) «و لقد آتیناک سبعاً من المثانى و القرآن العظیم» قال: هى سورة الحمد و هى سبع آیات منها بسم الله الرّحمن الرّحیم و إنما سمیت المثانى لأنها یثنى فى الرکعتین; [منبع: تفسیرعیاشى، ج ۱، ص ۱۹، ح ۳; نورالثقلین، ج ۳، ص ۲۷، ح ۹۸.] یونس بن عبد الرحمان ... گفت: از امام صادق(ع) در باره سخن خداوند «ولقد آتیناک سبعاً من المثانى و القرآن العظیم» سؤال کردم، آن حضرت فرمود: آن سوره حمد است که هفت آیه دارد و از جمله آنها بسم الله الرّحمن الرّحیم است و همانا مثانى نامیده شده است; زیرا در دو رکعت نماز دو بار خوانده مى شود».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۶)
  • دو بار تلاوت شدن سوره حمد در هر نماز
  • هفت ایه سوره حمد، از عطیّههای خداوند به پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)
  • وجوب اقامه نماز
  • سوره حمد و قران، از عطایای خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • بهره مندی از سبع مثانی (سوره حمد)، مقتضی پرهیز از چشم دوختن به دارایی دیگران+۱ آیه
  • بهره مندی از سبع مثانی (سوره حمد)، دلیل محزون شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) از کفر کافران و اجابت نکردن دعوت ان حضرت+۱ آیه
  • بهره مندی از سبع مثانی (سوره حمد)، لازمه تواضع و نرمخویی پیامبر(صلی الله علیه واله) نسبت به مؤمنان+۱ آیه
  • برخورداری پیامبر(صلی الله علیه واله) از سبع مثانی، مقتضی اظهار رسالتش و معرّفی خود در جایگاه هشداردهنده اشکار+۱ آیه
  • «سبع مثانی» (سوره حمد)، از عطایای خداوند بر پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • سبع مثانی (سوره حمد) دارای جایگاهی ویژه در میان سوره های قران
  • سبع مثانی (سوره حمد)، جزیی از مثانی (قران)
  • قرایت سبع مثانی (سوره حمد)، در دو رکعت از نماز
  • برخوردار بودن سوره حمد از جایگاهی با عظمت در میان سوره های قران
  • یاداوری نعمتهای بزرگ خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، موجب اسانی صبر و تحمّل وی و عفو، از کردار ناشایست ازاردهندگان+۱ آیه
  • قران، پرتوی از علم و دانش خداوند+۱ آیه
  • قران، کتابی با عظمت+۴ آیه
  • مثانی، از اسما و صفات قران+۱ آیه
  • قران، عطیه خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • اعطای قران به پیامبر(صلی الله علیه واله) مقتضی چشم ندوختن حضرت به نعمتهای مادی+۱ آیه
  • اعطای قران به پیامبر(صلی الله علیه واله) مقتضی تواضع حضرت در برابر مؤمنان+۱ آیه
  • اعطای قران به پیامبر(صلی الله علیه واله) مقتضی محزون نشدن حضرت از کفر و ایمان نیاوردن مردم+۱ آیه
  • قران، از نعمتها و عطایای خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • بهره مندی از نعمت قران، مقتضی اجتناب و چشم ندوختن به نعمتهای مادی+۱ آیه
  • خطاب خاص خدا به محمد صلی الله علیه و اله با مراد خاص (محمد صلی الله علیه و اله)+۲ آیه
  • منّت خداوند بر پیامبر صلی الله علیه و اله، به علّت نزول قران بر ایشان+۱ آیه
  • مُؤتی/ اسماوصفات+۳ آیه
واژه‌ها