سوره نحل(النحل)، آیه ۱۲۷ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۸۱
وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلَّا بِاللَّهِ وَلَا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَلَا تَكُ فِي ضَيْقٍ مِّمَّا يَمْكُرُونَ
صبر کن، و صبر تو فقط برای خدا و به توفیق خدا باشد! و بخاطر (کارهای) آنها، اندوهگین و دلسرد مشو! و از توطئههای آنها، در تنگنا قرار مگیر!
معنی کلمات و عبارات
«مَا صَبْرُکَ إِلاّ بِاللهِ»: شکیبائی تو جز با معونت و توفیق یزدان میسّر نیست. «لا تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ»: بر آنان اندوهگین مباش. غم ایشان را مخور.
نزول
سال ۷ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱- پیامبر(ص) در برابر اذیت و آزار دشمنان به آن حضرت، تنها مأمور به صبر و شکیبایى گردید و نه مجاز براى مقابله به مثل «ادع إلى سبیل ربّک ... و إن عاقبتم فعاقبوا ... و اصبر»
خداوند، در آیه قبل همه مسلمانان را مجاز به مقابله به مثل دانسته است; ولى در این آیه شخص پیامبر(ص) را مخاطب قرار داده و به او اختصاصاً فرمان صبر و مقاومت داده است. از ارتباط این دو آیه، برداشت فوق به دست مى آید.
۲- مبلغان دینى، موظف به پایدارى در راه تبلیغ و استقامت در برابر اذیت و آزار دشمنانند. «ادع إلى سبیل ربّک ... و لئن صبرتم لهو خیر للصبرین . و اصبر و ما صبرک إلاّ بالله»
۳- پیامبر(ص)، موظف به انتخاب و پیمودن برترین و ارزشمندترین راهها در مسیر دعوت خویش و در برخورد با دشمنان «و لئن صبرتم لهو خیر للصبرین . و اصبر»
برداشت فوق، با توجه به این نکته است که در آیه قبل، قصاص و نیز صبر براى مؤمنان تجویز شده; ولى در این آیه براى شخص پیامبر(ص) تنها صبر را - که برترین راه است - مشخص فرموده است.
۴- صبر و مقاومت در برابر اذیت و آزار دشمنان دین، مؤثرترین روش برخورد با آنان و بهترین راه تبلیغ اسلام است. «ادع إلى سبیل ربّک ... و إن عاقبتم ... و لئن صبرتم لهو خیر للصبرین . و اصبر»
۵- صبر و مقاومت در برابر اذیتها و آزار دشمنان دین، تنها در پرتو عنایت و کمک خداوند میسر است. «و لئن صبرتم لهو خیر للصبرین . و اصبر و ما صبرک إلاّ بالله»
۶- شکیبایى پیامبر(ص) در قبال تجاوزات دشمن، نیازمند امداد و توفیق الهى بود. «و اصبر و ما صبرک إلاّ بالله»
۷- اذیت، آزار و تجاوزات دشمنان دین، بسیار شدید و تحمل آنها امرى دشوار براى پیامبر(ص) بود. «و اصبر و ما صبرک إلاّ بالله»
از اینکه خداوند فرموده است: صبر تو اى پیامبر! تنها به توفیق الهى است، مطلب فوق به دست مى آید.
۸- پیامبر(ص)، به خاطر حق ناپذیرى کافران، بسیار محزون و اندوهگین بود. «و لاتحزن علیهم»
۹- پیامبر(ص)، به خاطر شکنجه و آزار مؤمنان توسط کافران، سخت اندوهگین و متأثر مى شد. * «و لاتحزن علیهم»
برداشت فوق، مبتنى بر این نکته است که مرجع ضمیر «علیهم» مؤمنان باشد که از سوى کافران و مشرکان مکه به شدت شکنجه و آزار مى شدند.
۱۰- دلدارى و تسلى خداوند به پیامبر(ص) در غم او بر کفرورزى و حق ناپذیرى کافران «و لاتحزن علیهم»
۱۱- اشتیاق شدید پیامبر(ص) به هدایت مردم «و لاتحزن علیهم»
تردیدى نیست که حزن و اندوه پیامبر(ص) درباره کافران، به خاطر شدت علاقه آن حضرت به هدایت مردم بود و اگر این اشتیاق نبود، حزن و اندوه هم وجود نداشت.
۱۲- مکر و حیله مداوم کافران، در قبال دعوت و هدایت گرى پیامبر(ص) «و لاتک فى ضیق ممّا یمکرون»
۱۳- دلتنگى پیامبر(ص)، از مکر و حیله مستمر کافران «و لاتک فى ضیق ممّا یمکرون»
۱۴- پیامبر(ص)، از بالاترین مرتبه صبر و تحمل در برابر اذیت، آزار و تعدیات دشمن، برخوردار بود. «و اصبر ... و لاتحزن علیهم و لاتک فى ضیق ممّا یمکرون»
از اینکه پیامبر(ص) اختصاصاً به صبر مأمور گشت و صبر او تنها در پرتو عنایت و کمک خداوند میسر مى شد، به دست مى آید که صبر آن حضرت، صبرى ویژه و بسیار بزرگ بود.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اندوه بر حق ناپذیری کافرانتداوم مکرهای کافرانروش دعوتهای محمدسختی اذیتهای دشمنان دینمراتب صبرشکنجه مسلمانان صدراسلامزمینه صبر محمداهمیت توفیقات خداشکنجه های کافرانصابرانصبر بر اذیتهای دشمنانمحمد و مردمصبر در تبلیغروش برخورد با دشمنانعوامل اندوه محمدنیازهای محمدمشکلات محمدنیاز به امدادهای خداعلایق محمدصبر محمددعوتهای محمدآثار امدادهای خداهدایتگری محمدمسؤولیت مبلغاندلداری به محمدفضایل محمدروش تبلیغمسؤولیت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۴)
- سفارش خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله) برای حفظ ارامش خود در مقابل توطیه کافران+۱ آیه
- صبر در امور، از مصادیق احسان+۲ آیه
- امکانپذیر بودن صبر و مقاومت در برابر اذیّتهای دشمنان، فقط در سایه عنایت و کمک خدا
- شکیبایی پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر تجاوزهای دشمن، نیازمند امداد و توفیق الهی
- خوشخلقی، مدارا و مهربانی از روشهای تربیتی پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- تشویق خداوند به رعایت تقوا، در راه تبلیغ دین و هدایت مردم+۲ آیه
- صبر در برابر اذیّتهای مخالفان، نیازمند امداد و توفیق الهی
- مکر کافران و مشرکان، باعث دلتنگی و ناراحتی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- حقناپذیری مشرکان، سبب اندوه پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۲ آیه
- کفر کافران، علّت اندوه پیامبر(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
- لزوم رعایت تقوا، در راه تبلیغ دین و هدایت مردم+۲ آیه
- ناپسندی حزن بر کفر کافران+۶ آیه
- لزوم صبر و تحمّل، در برابر مشکلات و مصایب+۷ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر(صلی الله علیه واله)، در برابر مکرهای کافران+۳ آیه
- تحمّل سختیها و مشقّات از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله)، در اجرای رسالت خویش
- صبر در برابر مشکلات و سختیها سبب قرار گرفتن در زمره نیکوکاران+۳ آیه
- دعوت پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به صبر، از سوی خداوند+۵ آیه
- صبرپیشگی از جلوه های تقواپیشگی+۴ آیه
- باور و ایمان به پیروزی اهل تقوا زمینه ساز صبر در برابر مشکلات+۴ آیه
- باور و توجّه به امداد الهی زمینه ساز صبر و تحمّل+۴ آیه
- میسّر نبودن صبر جز به کمک خدا
- تبلیغ دین و ابلاغ رسالت الهی از موارد صبر و شکیبایی+۲ آیه
- گذشت از دشمن و اذیّت و ازارها امری دشوار و نیازمند شکیبایی+۱ آیه
- جواز مقابله به مثل و شکنجه کافران، به دست مسلمانان+۱ آیه
- شکنجه و اذیّت کافران، به مسلمانان، مایه رنج و اندوه پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
- شکیبایی پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر تجاوزهای دشمن، نیازمند توفیق الهی
- محفوظ ماندن پیغمبر صلی الله علیه و اله از ضرر توطیهگران، عنایت خداوند+۶ آیه
- محافظت از پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل کید کافران و مشرکان+۷ آیه
- ارامش بخشیدن خداوند به محمّد صلی الله علیه و اله با خطاب تسلّیبخش+۵ آیه
- «لا تَحزَن»+۲ آیه
- «لاتَکُ»
- خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۱۰ آیه
- مخاطب قرار گرفتن محمد صلی الله علیه و اله به خطاب مهرجویانه، از سوی خداوند+۵ آیه
- سفارش خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله در مورد حفظ ارامش، در مقابل توطیه کافران+۱ آیه
- دلجویی خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، با امر به صبر در برابر دشمنیهای کافران با ان حضرت+۶ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل مکر و نقشه مشرکان+۴ آیه
- ازار و اذیّت و تجاوزهای دشمنان دین، بسیار شدید و تحمّل ان، امری دشوار برای پیامبر صلی الله علیه و اله
- پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور صبر و شکیبایی، در برابر سختیها و ناملایمات+۷ آیه
- صبر پیامبر صلی الله علیه و اله، نمودی از نیکوکاری ان حضرت+۲ آیه
- خداوند، تسلّا دهنده پیامبر صلی الله علیه و اله به صبر، با توجه دادن وی به حمایت الهی از تقواپیشگان+۱ آیه
- قطعی بودن امداد خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در صورت صبر و شکیبایی ان حضرت+۴ آیه
- وعده های الهی و اعتقاد پیامبر صلی الله علیه و اله به حقانیّت انها، زمینهساز صبر در برابر مشکلات+۶ آیه
- تنها خداوند، منشا صبر و شکیبایی پیامبر صلی الله علیه و اله
- اذیّت و ازار دشمنان، از موارد صبر محمّد صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- عفو و گذشت پیامبر صلی الله علیه و اله از دشمن، نیازمند صبر داشتن ان حضرت+۱ آیه
- علاقهمندی شدید محمّد صلی الله علیه و اله، به ایمان اوردن همه مردم+۴ آیه
- محمّد صلی الله علیه و اله، در شمار تقواپیشگان مورد حمایت خدا+۱ آیه
- پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله، بهرهمند از توفیقات الهی
- خوش خلقی پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، از روشهای تربیتی ان حضرت+۲ آیه
- سختکوشی و اشتیاق شدید پیامبر صلی الله علیه و اله برای هدایت گمراهان+۳ آیه
- دلداری خدا به محمّد صلی الله علیه و اله، در خصوص اذیّت کردن کافران+۲ آیه
- پرهیز از اندوه و تاسف بر کفرپیشگی کافران، توصیه خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- مکر گسترده و مستمرّ کافران، علیه محمّد صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- حمایت خدا از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر مکر دشمنان+۷ آیه
- دلتنگی پیامبر صلی الله علیه و اله از مکّاری دشمنان، علیه رسالت وی+۱ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر مکرهای توطیهگران+۲ آیه
- پیامبر صلی الله علیه و اله در برابر ازار و اذیّت دشمنان، تنهامامور به صبر و شکیبایی، نه مقابله به مثل+۱ آیه
- مکر کافران و مشرکان، موجب حزن و دلتنگی پیامبر صلی الله علیه و اله+۱ آیه
- احسان افراد، از عوامل نجات محسنان از خدعه و فریب+۱ آیه
- امداد الهی، عامل نجات و بیاثر شدن نیرنگ دشمنان+۲ آیه
- تقوا، عامل مصونیت از عملی شدن نیرنگ دشمنان+۲ آیه
- صبر در برابر مکّاران، موجب بیاثر شدن مکر و نقشههای شوم انان+۱ آیه
- وجوب صبر و تحمل در برابر مشکلات و مصایب+۷ آیه
- صبر در امور تبلیغی و دعوت دینی، از اثار هدایت یافتگی+۱ آیه