سوره حج(الحج)، آیه ۴۶ · جزء ۱۷ · صفحه ۳۳۷
أَ فَلَمْ يَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَتَكُونَ لَهُمْ قُلُوبٌ يَعْقِلُونَ بِهَا أَوْ آذَانٌ يَسْمَعُونَ بِهَا فَإِنَّهَا لاَ تَعْمَى الْأَبْصَارُ وَ لٰكِنْ تَعْمَى الْقُلُوبُ الَّتِي فِي الصُّدُورِ
آیا آنان در زمین سیر نکردند، تا دلهایی داشته باشند که حقیقت را با آن درک کنند؛ یا گوشهای شنوایی که با آن (ندای حق را) بشنوند؟! چرا که چشمهای ظاهر نابینا نمیشود، بلکه دلهایی که در سینههاست کور میشود.
معنی کلمات و عبارات
«آذَانٌ»: جمع أُذُن، گوشها. «تَعْمَی»: کور میگردد و نمیبیند. «الْقُلُوبُ الَّتِی فِی الصُّدُورِ»: جار و مجرور (فِی الصُّدُورِ) جنبه تأکید را دارد. چرا که مکان قلبها سینهها است. همان گونه که خواهیم گفت: رَأَیْتُهُ بِعَیْنِی. سَمِعْتُهُ بِأُذُنِی (نگا: انعام / و اسراء / ).
نزول
سال ۱۰ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - توبیخ و سرزنش کفرپیشگان و تکذیب کنندگان صدراسلام، به خاطر عبرت نگرفتن از سرنوشت اقوام هلاک شده پیشین و پند نیاموختن از آثار به جا مانده از شهرها وسرزمین هاى متروک و ویران شده آنها «فکأیّن من قریة أهلکنها ... أفلم یسیروا فى الأرض»
استفهام در جمله «أ فلم یسیروا فى الأرض» استفهام توبیخى است و «سیر» (مصدر «یسیرون») به معناى سیاحت و گردش مى باشد. «ال» در «الأرض» عهد حضورى و «أرض» به معناى سرزمین است و ضمیر فاعل در «یسیرون» به مشرکان حق ستیز و تکذیب گر صدراسلام باز مى گردد.
۲ - سیاحت در زمین براى مشاهده شهرهاى ویران شده و مطالعه در سرنوشت و فرجام شوم ستمگران تاریخ، توصیه خداوند به گردنکشان و حق ستیزان «أفلم یسیروا فى الأرض فتکون لهم قلوب یعقلون بها»
۳ - مطالعه در سرگذشت جوامع بى دادگر و کفرپیشه تاریخ و مشاهده شهرها و سرزمین هاى ویران شده آنها (شهرهایى که با عذاب قهر الهى زیرورو شدند) بسترى مناسب براى عبرت گرفتن و زمینه اى کارساز براى بیدارى دل ها «أفلم یسیروا فى الأرض فتکون ...و لکن تعمى القلوب التى فى الصدور»
۴ - تکذیب پیامبران الهى و مبارزه با آنان، نشانه پندناپذیرى و کوردلى است. «و إن یکذّبوک... فتکون لهم قلوب یعقلون ... القلوب التى فى الصدور»
۵ - کاخ هاى رفیع و مناطق مسکونى به جا مانده از اقوام هلاک شده در دسترس مردم عصر بعثت «فکأیّن من قریة أهلکنها ... أفلم یسیروا فى الأرض»
۶ - مشرکان تکذیب گر و حق ستیز عصر بعثت، مردمى پندناپذیر و کوردل «و إن یکذّبوک ... أفلم یسیروا فى الأرض ... القلوب التى فى الصدور»
۷ - قلب و گوش، ابزار شناخت و درک حقایق «فتکون لهم قلوب یعقلون بها أو أذان یسمعون بها»
۸ - کوردلى، موجب محرومیت از فهم حقایق و پندپذیرى «أفلم یسیروا ... فإنّها لاتعمى الأبصر و لکن تعمى القلوب التى فى الصدور»
۹ - بینایى واقعى آدمى در داشتن ضمیرى آگاه و گوشى شنوا است. «فتکون لهم قلوب یعقلون بها أو أذان یسمعون بها ... فى الصدور»
۱۰ - سینه، جایگاه قلب آدمیان «فتکون لهم قلوب ... و لکن تعمى القلوب التى فى الصدور»
۱۱ - کافران و تکذیب کنندگان پیامبران، نابینایان واقعى و محروم از بینایى دل «أفلم یسیروا فى الأرض ... و لکن تعمى القلوب التى فى الصدور»
۱۲ - قلب، مرکز آگاهى، شنوایى و بینایى انسان «فانها لاتعمى الأبصر و لکن تعمى القلوب التى فى الصدور»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۵۷ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۳۸–۷۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۴۲–۴۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
توصیه به حق ستیزانعوامل عبرت ناپذیریمرکز بیناییمرکز درک حقاقمرکز شنواییمطالعه سرنوشت ظالمانمکان قلبنشانه های عبرت ناپذیریکوردلی مشرکان صدراسلامکوردلی مکذبان انبیامطالعه فرجام ظالمانمطالعه تاریختوصیه به سیاحتسرزنش کافران صدراسلاممطالعه آثارباستانینشانه های کوردلیعوامل محرومیت از درک حقایقتوصیه به طغیانگرانحق ستیزی مشرکان صدراسلامعبرت ناپذیری مشرکان صدراسلامآثار کوردلیعبرت ناپذیری کافران صدراسلامنقش سینهزمینه بصیرتنقش شنواییکوردلی کافرانزمینه تنبهنقش گوشعبرت از آثارباستانیعبرت از فرجام اقوام پیشینآثارباستانی در صدراسلامتکذیب انبیانقش قلبابزار شناختعبرت از تاریخعوامل عبرتسرزنشهای خداتوصیه های خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۷)
- وجود ابادیها و شهرهای برخی از امّتهای پیشین تا عصر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۹ آیه
- سرزنش کافران به دلیل عدم مطالعه و دقت در اثار بر جا مانده از پیشینیان+۵ آیه
- سفارش خدا به اندیشیدن در اثار و بقایای ملّتهای پیشین و عبرتاموزی+۴ آیه
- اثار بهجامانده از ستمگران، عبرتانگیز و درساموز+۳ آیه
- هشدار خداوند به مشرکان صدر اسلام از گرفتارشدن به عذاب استیصال همچون اقوام گذشته+۵ آیه
- قلب ادمی، تحوّل پذیر و قابل دگرگونی+۲ آیه
- قلب انسان، توانمند بر درک و شناخت+۱ آیه
- نابودی اهل مدین، و دیگر اقوام درس عبرتی برای ایندگان+۲ آیه
- تاریخ، از منابع شناخت و تعقل+۱۰ آیه
- سرگذشت هلاکتبار پیشینیان، عبرتی برای ایندگان+۱۴ آیه
- ضرورت مطالعه تاریخ پیشینیان و عبرتاموزی از فرجام انان+۹ آیه
- اثار باستانی به جا مانده از گذشتگان، از منابع شناخت تاریخ+۱۰ آیه
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۸ آیه
- تفکّر، عامل عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۴ آیه
- قلب، از ابزار تعقل و خردورزی+۱ آیه
- سفارش خدا به اندیشیدن، در اثار ملّتهای پیشین+۱۴ آیه
- اهمیّت مطالعه و تفکّر در تاریخ، برای عبرت گرفتن از ان+۱۱ آیه
- مطالعه سرنوشت تمدّنهای پیشین، مایه عبرت ادمی+۶ آیه
- چشم، از ابزار شناخت انسان+۱ آیه
- کور شدن چشم باطن ظالمان، به رغم بینا بودن چشم ظاهر انان
- مطلوبیّت تفکّر و اندیشیدن، در حقایق+۱۴ آیه
- مطلوبیّت سیر و سیاحت در زمین، برای عبرت گیری از سرنوشت پیشینیان+۱۰ آیه
- سفر به شهرهای ویران شده، مایه عبرت مسافران+۴ آیه
- سیر و اندیشه نکردن کافران در زمین و نشناختن حق با ابزارهای شناخت، مورد پرسش توبیخ امیز خدا
- سؤال توبیخی خدا از مشرکان و کافران، به دلیل کاوش نکردن در سرنوشت امتهای پیشین برای عبرت اموزی+۷ آیه
- اندیشه نکردن کافران درباره زمین و نشناختن حق با ابزارهای شناخت، مورد پرسش توبیخ امیز خدا
- سؤال توبیخی خدا از مشرکان، به دلیل کاوش نکردن در سرنوشت امّتهای پیشین، برای عبرت اموزی+۷ آیه
- سیر و سیاحت در زمین، عامل بصیرت و رهایی از کوردلی
- سیر و سیاحت در زمین، مایه معرفت و از راههای شناخت حقایق
- سیاحت در زمین، مایه عبرت اموزی از فرجام گذشتگان+۱۰ آیه
- سیر و سیاحت در زمین و مطالعه سرنوشت شوم مکذّبان، راهی برای پرهیز ادمی از تکذیب حقایق الهی+۴ آیه
- توبیخ شدن مشرکان، به دلیل سیر نکردن در زمین، جهت عبرت اموزی+۶ آیه
- سیاحت در زمین برای مشاهده شهرهای ویران شده و فرجام شوم ستمگران، از سفارشهای خدا+۳ آیه
- توصیه خداوند به سیاحت در زمین، جهت عبرت اموزی از فرجام مکذّبان+۳ آیه
- توبیخ اقوام هلاک شده، به دلیل عدم استفاده صحیح از ابزار شناخت+۱ آیه
- بینایی، از ابزارهای شناخت حسّی و راهی برای درک عقلی انسان+۳ آیه
- قوّه شنوایی، از ابزار شناخت حسّی و راهی برای ادراکات عقلی انسان+۳ آیه
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۳ آیه
- قلب، از ابزار شناخت انسان+۱ آیه
- اثار به جای مانده از پیشینیان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۱۰ آیه
- تاریخ و حوادث ان، منبعی برای پندگیری و شناخت حقایق+۱۰ آیه
- طبیعت و سیر در ان، منبع دستیابی به شناخت حقایق
- کوردلی، از موانع شناخت حقایق+۲ آیه
- نقش شنوایی، در تحصیل ایمان به پیامبران و پرهیز از تکذیب انان+۳ آیه
- پندگیری و عبرت اموزی از سرگذشت پیشینیان، از اثار به کارگیری قوّه شنوایی+۲ آیه
- عذاب و کیفر، فرجام مکذّبان انبیا، به دلیل استفاده نکردن از شنوایی برای درک و تصدیق انذارهای انان+۵ آیه
- استفاده نکردن مکذّبان پیامبران از شنوایی خود، برای فهم و پذیرش پیامهای انان+۳ آیه
- قلب، جایگاه گمراهی
- ماندگاری ابادیها و شهرهای برخی از امّتهای ظالم، تا عصر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۷ آیه
- عبرت انگیزی اثار به جامانده از تجاوزگران و ستم پیشگان گذشته+۷ آیه
- جهانگردی توام با مطالعه سرنوشت انسانهای پیشین، بستر عبرت گیری+۱۱ آیه
- عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین، مورد سرزنش خداوند+۹ آیه
- تفکّر زمینه عبرت گرفتن از فرجام اقوام پیشین+۱۴ آیه
- کیفر ظالمان در دنیا، مایه پند و عبرت+۵ آیه
- هلاکت مکذّبان انبیا، مایه عبرت برای دیگران+۵ آیه
- بهره گیری و عبرت خردمندان، از مطالعه در اثار باستانیِ به جای مانده از گذشتگان+۲ آیه
- جهل برخی انسانها و اقوام به مانع نبودن قصرهای محکم و استوار، از مرگ انسان+۱ آیه
- مطالعه نکردن در هلاکت اقوام پیشین و ویرانی قصرهای انان، نشانه کوردلی+۱ آیه
- مطالعه در هلاکت اقوام پیشین و ویران شدن قصرهای انان، موجب افزایش بصیرت انسان+۱ آیه
- خداوند، هلاک کننده اقوام پیشین و ویران کننده قصرهای انان به جهت ظلم انان+۱ آیه
- عبرت نگرفتن از ویرانی قصرهای اقوام پیشین، در عین مسافرت و مشاهده انها صفتی شگفت اور+۱ آیه
- تشویق خداوند به سیر و سیاحت در زمین و مطالعه پیرامون قصرهای ویران شده اقوام پیشین+۱ آیه
- قلب انسان، کانون ادراک و شناخت+۳ آیه
- انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی+۲ آیه
- ابتلای بعضی از انسانها به کوری دل
- کوری واقعی، منحصر به کوری قلب، نه کوری و نابینایی چشم
- مشرکان تکذیبگر عصر بعثت، مردمانی کوردل و پند ناپذیر
- کوردلی، مانع عبرت گیری از سرگذشت اقوام گذشته
- کوری قلب، موجب محرومیت از فهم حقایق و شناخت معارف الهی
- قلب، جایگاهی برای تعقل و علم
- کافران (کر و کور و لال) فاقد شناخت صحیح در معارف الهی+۱ آیه
- توبیخ کافران، به دلیل عبرت نگرفتن از فرجام شوم امّتهای کفرپیشه+۳ آیه
- قلب کافران تکذیبگر پیامبران، محروم از بصیرت
- گوش، از ابزار شناخت و درک حقایق+۲ آیه
- باقی ماندن اثار ابادیها و شهرهای برخی امّتهای پیشین، تا عصر پیامبر صلی الله علیه و اله+۹ آیه
- نکوهش کافران مشرک، به دلیل عبرت نگرفتن از سرنوشت امّتهای پیشین+۱۰ آیه
- سیر و اندیشه نکردن کافران در زمین و نشناختن حق با ابزارهای شناخت، مورد پرسش توبیخامیز خدا