سوره حدید(الحديد)، آیه ۱ · جزء ۲۷ · صفحه ۵۳۷
سَبَّحَ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الْحَكِيمُ
آنچه در آسمانها و زمین است برای خدا تسبیح میگویند؛ و او عزیز و حکیم است.
معنی کلمات و عبارات
«سَبَّحَ ِللهِ مَا ...»: (نگا: اسراء / ، رعد / ، نور / ).
نزول
سال ۱۶ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- جنگ خندق (احزاب)مرتبط با نزول
۵ هجرت · مدینه - کشته شدن ابورافع
16 بعثت · خیبر - واقعه الرجیع
16 بعثت · الرجیع - نبرد حمراءالاسد
16 بعثت · حمراءالاسد - فاجعه بئرمعونه
16 بعثت · بئرمعونه - سریه زید به قرده
16 بعثت · قرده - سریه قطن
16 بعثت · قطن - اخراج بنینضیر از مدینه
16 بعثت · مدینه - پیمانهای خویشاوندی برای تحکیم روابط قبایل
16 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - ساحت خداوند، منزّه از هر عیب و نقص «سبّح للّه ما فى السموت و الأرض»
۲ - تمام پدیده هاى موجود در آسمان ها و زمین، تسبیح گوى خداوند و معترف به مبرّا بودن ساحت او از هر نقص و کاستى «سبّح للّه ما فى السموت و الأرض»
«تسبیح»، به معناى تنزیه و مبرّا کردن است. «ما» از الفاظ عموم بوده و دربرگیرنده همه پدیده ها است.
۳ - جهان آفرینش، متشکل از آسمان هاى متعدد «ما فى السموت»
۴ - موجودات آسمان ها و زمین، همگى برخوردار از نوعى شعور و ادراک «سبّح للّه ما فى السموت و الأرض»
تسبیح خداوند و مبرّا دانستن ساحت مقدس او از عیب و کاستى، بیانگر معرفت و شناخت عالى موجودات نسبت به خالق و آفریننده خویش است. شناخت و معرفت کامل خدا، مبتنى بر این است که شناسنده، از نوعى ادراک و شعور بالایى برخوردار باشد. گفتنى است که برداشت یاد شده بدان احتمال است که مراد از «سبّح...»، تسبیح متداول (تسبیح زبانى) باشد; نه تسبیح تکوینى.
۵ - پدیده هاى موجود در آسمان ها و زمین، هر یک نشانى کامل از آفریدگار و مبرّا بودن ذات او از هرگونه عیب و نقص «سبّح للّه ما فى السموت و الأرض»
چنانچه مراد از «سبّح» تسبیح تکوینى باشد، به کارگیرى واژه «ما» - که براى افاده عموم است - مى رساند که وجود و هستى هر پدیده اى، نشانى گویا از آفریدگار خود بوده و نشان مى دهد که او از هر نقصى و کاستى منزّه است.
۶ - خداوند، «عزیز» (پیروزمند و شکست ناپذیر) و «حکیم» (سنجیده کار) است. «و هو العزیز الحکیم»
۷ - جهان آفرینش، جلوه عزّت و حکمت خداوند «ما فى السموت و الأرض و هو العزیز الحکیم»
تکیه بر دو وصف «عزیز» و «حکیم»، پس از ذکر آسمان ها و زمین، بیانگر مطلب یاد شده است.
۸ - عزّت و حکمت خداوند، نشانه منزّه بودن او از هر عیب و نقص (همچون داشتن شریک و...) «ما فى السموت و الأرض و هو العزیز الحکیم»
توصیف خداوند به «عزیز» و «حکیم» بودن - پس از یادآورى تسبیح همه موجودات براى خداوند - حکایت از آن دارد که حقیقتى مانند خداوندِ عزیز و حکیم، از هر عیب و نقصى (مانند داشتن شریک) مبرّا است.
تفسیر (۷)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
نقش موجودات آسمان هااقرار به تنزیه خدانشانه های تنزیه خدادلایل رد شرکنقش موجوداتموجودات با شعور آسمان هانقش آفرینشتسبیح موجوداتشعور موجوداتخدا و عیبدلایل تنزیه خداآثار عزت خدانشانه های حکمت خداآثار حکمت خدانشانه های عزت خداخدا و نقصعزیزحکیمتعدد آسمان هاآیات آفاقیصفات جلالتنزیه خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱۸ آیه
- وجود موجودات تسبیحگوی خدا در اسمان+۷ آیه
- موجودات اسمانها، تسبیحگوی خدا+۷ آیه
- تمام موجودات هستی، تسبیحگوی خداوند+۷ آیه
- اقتدار حکیمانه خدا، از دلایل منزّه بودن او از هرگونه نقص+۴ آیه
- تنزیه خداوند، از سوی اهل اسمانها+۷ آیه
- اهل زمین، تنزیهکننده خداوند+۷ آیه
- موجودات، تنزیهکننده خداوند+۷ آیه
- توجّه به قدرت مطلق خدا در احیا و اماته، زمینهساز اعتقاد به توحید در حاکمیّت+۳ آیه
- مالکیّت تکوینی موجودات، منحصر به خداوند یکتا+۲ آیه
- یگانگی ذات خدا با صفات خدا+۳ آیه
- جهان، تسبیحگوی خداوند+۶ آیه
- حکمت خداوند، امیخته با عزّت او+۶ آیه
- حکمت الهی، مستلزم تسبیح موجودات+۴ آیه
- فرمانروایی خدا، مقتضی تسبیح گویی موجودات برای او+۶ آیه
- فرمان روایی مطلق و حاکمیّت خدا، از دلایل معاد+۵ آیه
- قدرت مطلق خدا بر حیات بخشیدن و میراندن، دلیل بر حاکمیّت فراگیر او+۳ آیه
- اسمان، در قلمرو حاکمیّت خدا+۹ آیه
- سراسر جهان، در سیطره حاکمیّت خداوند+۶ آیه
- زمین، عرصه حاکمیّت خداوند+۹ آیه
- موجودات زمین، تسبیح گوی خداوند+۷ آیه
- برخورداری موجودات جهان، از شعور و ادراک+۹ آیه
- عزّت و حکمت خداوند، مقتضی منزّه بودن او از هر عیب و نقص+۴ آیه
- امیختگی عزّت و شکست ناپذیری خداوند، با حکمت او+۶ آیه
- ارزشمند بودن قدرت امیخته به حکمت+۶ آیه
- خداوند، تنها قدرت قاهر شکست ناپذیر+۶ آیه
- اراده قاهر و قدرت مطلق خداوند، بر پدید اوردن هر چیزی، مقتضی تسبیح و تنزیه او (از هر نقصی)+۲ آیه
- حیات بخشیدن و میراندن، از جلوه های قدرت مطلق خداوند+۱ آیه