آیه ۱۳ سوره رعد

سوره رعد(الرعد)، آیه ۱۳ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۵۰

وَيُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ وَالْمَلَائِكَةُ مِنْ خِيفَتِهِ وَيُرْسِلُ الصَّوَاعِقَ فَيُصِيبُ بِهَا مَن يَشَاءُ وَهُمْ يُجَادِلُونَ فِي اللَّهِ وَهُوَ شَدِيدُ الْمِحَالِ

و رعد، تسبیح و حمد او می‌گوید؛ و (نیز) فرشتگان از ترس او! و صاعقه‌ها را می‌فرستد؛ و هر کس را بخواهد گرفتار آن می‌سازد، (در حالی که آنها با مشاهده این همه آیات الهی، باز هم) درباره خدا به مجادله مشغولند! و او قدرتی بی‌انتها (و مجازاتی دردناک) دارد!

معنی کلمات و عبارات
«الرَّعْدُ»: رعد. صدائی که از برخورد دو توده ابر، با بار الکتریکی متفاوت به وجود می‌آید. «یُسَبِّحُ الرَّعْدُ بِحَمْدِهِ»: (نگا: إسراء / ، نور / ، حشر / ). «الصَّوَاعِقَ»: جمع صاعِقَة، آذرخش. آتشی که بر اثر رعد و برق شدید پدید می‌آید. «الِْمحَالِ»: اگر مصدر باب مفاعله بشمار آید، به معنی مُکایَدَه، یعنی چاره‌جوئی و چاره‌سازی است، و اگر اسم باشد، به معنی قوّت و قدرت است. اصل آن (محلّ) به معنی حیله و نیرنگ است. برخی هم آن را از (حَوْل) و هم‌ریشه با (حیلَة) می‌دانند، و قوّت و نقمت معنی می‌کنند. (نگا: اعراف / طارق / و ).
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱- غرش آسمان تسبیح گوى خداوند و ستایش کننده اوست. «و یسبّح الرعد بحمده» «رعد» به صدایى که از ابرها شنیده مى شود اطلاق مى گردد که در فارسى به آن تندر و یا غرش آسمان مى گویند. ۲- فرشتگان تسبیح گوى خداوند و ستایش کننده اویند. «و یسبّح ... و الملئکة» «الملائکة» عطف بر «الرعد» است ; یعنى: «یسبح الملائکة بحمده من خیفته». ۳- رعدهاى آسمانى داراى نوعى شعور و ادراک «و یسبّح الرعد بحمده» ۴- هراس و خوف فرشتگان از خداوند «و الملئکة من خیفته» ۵- هراس و خوف رعد از خداوند «و یسبّح الرعد ... من خیفته» برداشت فوق بر اساس این احتمال است که «من خیفته» همان گونه که تعلیل براى تسبیح ملائکه است ، علت براى تسبیح رعد نیز باشد. ۶- خداوند منزه از هر عیب و نقص و شایسته حمد و ستایش است. «و یسبّح الرعد بحمده و الملئکة من خیفته» «تسبیح» (مصدر یسبح) به معناى منزّه دانستن از هر عیب و نقص است. ۷- فرشتگان و رعدهاى آسمانى به وسیله حمد و ستایش خدا اورا تسبیح مى کنند. «و یسبّح الرعد بحمده» «باء» در «بحمده» مى تواند براى مصاحبت باشد و ممکن است براى استعانت باشد. برداشت یاد شده بر اساس احتمال دوم است. ۸- تسبیح خداوند همراه ستایش او ، روشى نیکو در تسبیح خدا «و یسبّح الرعد بحمده والملئکة من خیفته» ۹- در ستایش خداوند باید سخنى گفته شود و معنایى در نظر گرفته شود که مستلزم کمترین عیب و نقصى براى او نباشد. «و یسبّح الرعد بحمده والملئکة من خیفته» برداشت فوق، مبتنى بر این وجه است که «باء» در «بحمده» براى استعانت باشد. بر این مبنا «یسبّح الرعد بحمده والملئکة» ; یعنى، رعد و فرشتگان به وسیله حمد و ستایش خدا وى را تسبیح مى کنند. روشن است حمد و ستایش آن گاه درپى دارنده تسبیح و تنزیه است که الفاظ انتخاب شده و معانى قصد شده براى ستایش خدا، مستلزم هیچ گونه نقص و عیبى براى او نباشد. ۱۰- خوف فرشتگان از خداوند ، آنان را به تسبیح و ستایش خداوند سوق مى دهد. «و یسبّح ... والملئکة من خیفته» «من» در «من خیفته» براى تعلیل است. ۱۱- توجه به جلال و هیبت خداوند ، وادار کننده موجودات به تسبیح و ستایش او «و یسبّح الرعد بحمده والملئکة من خیفته» ۱۲- خداوند فرستنده صاعقه هاى آسمانى است. «هو الذى یریکم ... و یرسل الصوعق» «صواعق» جمع صاعقه است و صاعقه را برخى از اهل لغت به آتشى که از رعد پدید مى آید معنا کرده اند و برخى گفته اند: صداى شدیدى است که از جو شنیده مى شود و برخى آن را به غرشى از رعد که آتشى همراه آن فرو ریزد ، تفسیر کرده اند. ۱۳- گرفتار شدن به صاعقه ها برخاسته از مشیّت خداوند است. «یرسل الصوعق فیصیب بها من یشاء» «اصابة» (مصدر یصیب) به معانى رسیدن، فرو ریختن و نیز مصیبت وارد کردن آمده است. بنابر معناى اول و دوم حرف «باء» در «بها» براى تعدیه است و بنابر معناى سوم حرف «باء» براى بیان آلت و وسیله است. و جمله «یصیب بها من یشاء» بر اساس معانى مذکور چنین معنا مى شود: «خداوند صاعقه ها را به هر کسى که بخواهد مى رساند»، «خداوند صاعقه هارا بر هر کس که بخواهد فرو مى ریزد» و «خداوند به وسیله صاعقه ها به هر کس که بخواهد مصیبت وارد مى سازد». ۱۴- مشیّتهاى خداوند نافذ و تخلف ناپذیر است. «فیصیب بها من یشاء» ۱۵- کفرپیشگان على رغم مشاهده نشانه هاى ربوبیت خدا بر سراسر جهان ، با موحدان درباره خداوند و ربوبیت او به جدال و جرّ و بحث مى پردازند. «هو الذى یریکم البرق ... و هم یجدلون فى الله» جمله حالیه «و هم یجادلون فى الله» قید براى همه جمله هایى است که در آیات پیشین آمده است ; یعنى، با آنکه آثار وجودى خدا و ربوبیت او نمایان است و اوست که برق، رعد، ابر و صاعقه را پدید مى آورد و همه امور را تحقق مى بخشد، آنان درباره وى به جرّوبحث مى پردازند. ۱۶- عقوبتها و عذابهاى الهى بسى سخت و کوبنده است. «و هو شدید المحال» محال (از ماده محل) در لغت به چند معنا آمده است: ۱- عذاب و عقوبت ، ۲- کید کردن و امرى را با برنامه هاى پنهانى دنبال کردن ، ۳- قدرت و توانایى. ۱۷- مکرها و برنامه هاى پنهانى خدا بسى پیچیده و دست نایافتنى است. «و هو شدید المحال» بر این مبنا که «محال» به معناى مکر و کید باشد ، تناسب اقتضا مى کند که مراد از شدت ، شدت در پنهان بودن آن مکر و کید باشد. ۱۸- خداوند کفرپیشگانى که على رغم مشاهده آیات خدا ، ربوبیت او را منکر شوند ، به عذاب شدید و مکرى سخت تهدید کرده است. «و هم یجدلون فى الله و هو شدید المحال» ۱۹- خداوند ، بسیار مقتدر و تواناست. «و هو شدید المحال»
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۲۰- «قال رسول الله(ص): إنما الرعد وعید من الله ... ; [منبع: الدرالمنثور ، ج ۴ ، ص ۶۲۴.] از رسول خدا(ص) روایت شده است: همانا رعد تهدیدى از جانب خداست». ۲۱- «عن النبى(ص) ...: ان ربکم سبحانه یقول: لو أن عبادى أطاعونى ... لم أسمعهم صوت الرعد  ; [منبع: مجمع البیان ، ج ۵ ، ص ۴۳۴ ; نورالثقلین ، ج ۲ ، ص ۴۸۹ ، ح ۵۷.] از پیامبر(ص) روایت شده است: ... پروردگار شما مى فرماید: اگر بندگان من مرا اطاعت مى کردند ... صداى رعد را به گوش آنان نمى رساندم». ۲۲- «عن أبى جعفرالباقر(ع): ان الصواعق تصیب المسلم و غیر المسلم و لاتصیب ذاکراً  ; [منبع: مجمع البیان ، ج ۵ ، ص ۴۳۵.] از امام باقر(ع) روایت شده است: صاعقه ها [ممکن است] به مسلمان و یا غیر مسلمان اصابت کند ; ولى به کسى که مشغول ذکر خداست اصابت نمى کند». ۲۳- «عن أبى عبدالله(ع) انه قال: لاتملّوا من قراءة إذا زلزلت الأرض زلزالها فإنه من کانت قراءته بها فى نوافله لم یصبه الله عزوجل بزلزلة أبداً و لم یمت بها و لا بصاعقة ; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۶۲۶، ح ۲۴ ; نورالثقلین، ج ۲، ص ۴۹۱، ح ۶۶.] از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: از خواندن سوره «إذا زلزلت الأرض زلزالها» خسته نشوید ; زیرا کسى که آن را در نافله هاى خود بخواند، خداى عزوجل هیچ گاه او را با زلزله آسیب نمى رساند و به وسیله زلزله و صاعقه به هلاکت نمى رساند». ۲۴- «عن على(ع): ... قوله: «و هو شدید المحال» قال: یرید المکر  ; [منبع: غیبت نعمانى ، ص ۱۴۸ ; بحارالأنوار ، ج ۵۲ ، ص ۲۴۵ ، ح ۱۲۴.] از على(ع) درباره سخن خدا: «و هو شدید المحال» روایت شده است که فرمود: خداوند از «مِحال» مکر را اراده کرده است». ۲۵- «فى مجمع البیان فى قوله: «شدید المحال» أى شدید الأخذ ، عن على(ع)  ; [منبع: مجمع البیان ، ج ۵ ، ص ۴۳۵ ; الدرالمنثور ، ج ۴ ، ص ۶۲۷.] در مجمع البیان درباره سخن خدا: «شدیدالمحال» از على(ع) روایت شده: مراد سخت عقوبت کردن اوست».

احادیث مرتبط (بر اساس موضوع)

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۲)
  • . شدیدالمحال
  • تسبیح همراه با ستایش خداوند، روشی نیکو از سوی ملایکه+۴ آیه
  • رعد، تسبیحگوی خداوند
  • خوف فرشتگان از خدا، زمینه تسبیح خداوند از سوی انان
  • ترس فرشتگان از خداوند، زمینهساز تسبیح و تنزیه ملایکه
  • تنزیه خدا، از سوی رعد و برق اسمانها
  • فرشتگان، تنزیهکننده خداوند+۷ آیه
  • جدالکنندگان درباره خدا و ایات او، مورد تهدید به عذابی سخت+۱ آیه
  • جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
  • غلبه خداوند بر جدالکنندگان کافر، درباره ربوبیّت وی
  • رعد اسمان، تسبیح گو و ستایشگر خداوند
  • ستایشگری مداوم فرشتگان، برای خداوند+۳ آیه
  • توجّه به جلال و هیبت خداوند، موجب حمد و تسبیح مداوم فرشتگان
  • فرشتگان، حمدکنندگان خداوند، همراه با تسبیح او+۴ آیه
  • لزوم مقدم بودن تسبیح خداوند بر حمد او+۵ آیه
  • خوف فرشتگان از خداوند، عامل سوق دهنده انان به تسبیح او
  • خوف از خدا، درپی دارنده تسبیح و ستایش او از سوی فرشتگان
  • هراس و ترس رعد، از خداوند
  • خوف و ترس رعد از خداوند، عامل تسبیح گویی ان، به همراه حمد و ستایش
  • رعد، تسبیح گوی خداوند با حمد و ستایش
  • خوف رعد از خداوند، عامل تسبیح و حمد خدا به وسیله ان
  • رعد، حمدگوی خداوند
  • خوف رعد از خداوند، عامل حمد و ستایش الهی، از سوی ان
  • رعدهای اسمانی، دارای نوعی شعور و ادراک
  • برخورداری رعدهای اسمانی، از نوعی شعور و ادارک
  • صاعقه ها، وسیله وارد شدن بلا و مصیبت بر ادمیان
  • کیفر برخی مجادله کنندگان در ایات الهی با صاعقه، در حال ستیزه جویی درباره خدا
  • مجادله درباره خدا، سبب گرفتاری به صاعقه اسمانی
  • مشیّت خدا، منشا مصونیّت برخی افراد از صاعقه
  • خداوند، فرستنده صاعقه های اسمانی
  • مشیّت خدا، منشا گرفتاری افراد یا رهایی انها از صاعقه های اسمانی
  • خداوند، قادر بر هرگونه عذاب و مجازات
  • تنها خردمندان، درک کننده حقانیّت قران
  • استمرار جدال کفرپیشگان با موحّدان درباره خداوند و ربوبیّت او، به رغم مشاهده نشانه های ربوبیّت خدا بر سراسر جهان منجر به تهدید مجادله گران لجوج به مجازات دردناک از سوی خداوند
  • مُرسِل/ اسما و صفات
  • جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
  • گرفتار شدن به صاعقه، برخاسته از مشیّت خداوند
  • فرشتگان، از تسبیحکنندگان خدا+۶ آیه
  • خوف فرشتگان از خدا، موجب تسبیح الهی از جانب انان
  • حمد ملایکه برای خدا
  • خوف فرشتگان از خدا، عامل سوق دهنده انان به تسبیح
  • جدال کافران با مؤمنان، درباره توحید+۳ آیه
واژه‌ها