سوره رعد(الرعد)، آیه ۳۰ · جزء ۱۳ · صفحه ۲۵۳
كَذَٰلِكَ أَرْسَلْنَاكَ فِي أُمَّةٍ قَدْ خَلَتْ مِن قَبْلِهَا أُمَمٌ لِّتَتْلُوَ عَلَيْهِمُ الَّذِي أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ وَهُمْ يَكْفُرُونَ بِالرَّحْمَٰنِ قُلْ هُوَ رَبِّي لَا إِلَٰهَ إِلَّا هُوَ عَلَيْهِ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْهِ مَتَابِ
همان گونه (که پیامبران پیشین را مبعوث کردیم،) تو را به میان امّتی فرستادیم که پیش از آنها امّتهای دیگری آمدند و رفتند، تا آنچه را به تو وحی نمودهایم بر آنان بخوانی، در حالی که به رحمان [= خداوندی که رحمتش همگان را فراگرفته] کفر میورزند؛ بگو: «او پروردگار من است! معبودی جز او نیست! بر او توکّل کردم؛ و بازگشتم بسوی اوست!»
معنی کلمات و عبارات
«کَذلِکَ أَرْسَلْنَاکَ»: این گونه شگرف و بدین صورت سترگ که در شأن تو است، تو را روانه کردهایم. مگر نه این است که خاتم پیغمبرانی و پیغمبر همه جهانیانی؟! «کَذَالِکَ»: این گونه و بدین ویژگی خاصّی که در ارسال تو منظور بوده است. همان گونه که پیغمبران پیشین به میان اقوام خود فرستاده شدهاند، تو نیز به میان این مردمان فرستاده شدهای. «وَ هُمْ یَکْفُرُونَ بِالرَّحْمنِ»: در حالی که آنان به خدای مهربان اعتقاد ندارند. این جمله حال ضمیر (هُمْ) در (عَلَیْهِمْ) است. یعنی تو قرآن را برای آنان میخوانی و آنان بر کفر خود میافزایند. «مَتَابِ»: اصل آن (مَتابی) است. یعنی بازگشت من.
نزول
سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۱۴ رویداد)
- فتح مکهمرتبط با نزول
۸ هجرت · مکه - ماجرای ابوبصیر
19 بعثت · ساحل دریای سرخ - فتح خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه عبدالرحمن بن عوف به دومةالجندل
19 بعثت · دومةالجندل - سریه عبدالله بن رواحه به خیبر
19 بعثت · خیبر - سریه ابوبکر به فزاره
19 بعثت · فزاره - سریه ابوقتاده به خضره
19 بعثت · خضره - سریه علی به فدک
19 بعثت · فدک - سریه بشیر بن سعد به فدک
19 بعثت · فدک - سریه غالب بن عبدالله به الکدید
19 بعثت · الکدید - غزوه وادیالقری
19 بعثت · وادیالقری - ارسال نامه به پادشاهان و سران
19 بعثت · مدینه - بیعت رضوان
19 بعثت · حدیبیه - بازگشت جعفر از حبشه
19 بعثت · مدینه / خیبر
نکات آیه
۱- پیامبر(ص) فرستاده و رسولى از ناحیه خداوند در میان مردم «أرسلنک فى أُمّة»
۲- پیامبر(ص) در رسالت و تلقّى وحى همانند پیامبران امتهاى پیشین و برخورد امتش با وى همسان برخورد امتهاى پیشین با پیامبران خویش «کذلک أرسلنک فى أُمّة قد خلت من قبلها أمم لتتلوا علیهم الذى أوحینا إلیک»
تشبیه در جمله «کذلک أرسلناک ...» مقتضى مشبه، مشبه به و وجه شبه مى باشد. گفته شده مشبّه «ارسال پیامبر در امت خویش»، مشبه به «ارسال پیامبران در امتهاى گذشته» و وجه شبه «حقایقى است که از آیات قبل و نیز آیه مورد بحث مى توان استفاده کرد». از آن حقایق است نفس رسالت، تلقى وحى، وظیفه پیامبرى، هدف ارسال (لتتلوا علیهم ...)، برخورد امتها، سرنوشت ایشان، سنت خداوند در امر هدایت و اضلال مردم پس از ارسال پیامبران (قل إن الله یضل من یشاء و یهدى إلیه من أناب) و ... .
۳- ظهور و انقراض امتهایى متعدد و بهره مند از رسولان الهى پیش از امت پیامبر(ص) و بعثت او «أرسلنک فى أُمّة قد خلت من قبلها أمم»
از معانى «خلوّ» (مصدر خلت) گذشتن و سپرى شدن است و سپرى شدن امتها به معناى نابودى ایشان مى باشد. توصیف امت بهره مند از رسول (أرسلناک فى اُمّة) به اینکه امتهایى پیش از آن بودند، مى رساند که هر یک از امتها نیز داراى رسولى از ناحیه خدا بودند.
۴- تلاوت قرآن بر مردم ، از وظایف پیامبر(ص) و از هدفهاى ارسال او به پیامبرى «أرسلنک ... لتتلوا علیهم الذى أوحینا إلیک»
«تلاوت» (مصدر تتلوا) به معناى خواندن است و «لتتلوا» متعلق به «أرسلناک» مى باشد و بیانگر وظیفه پیامبر و هدف ارسال او به پیامبرى است.
۵- قرآن حقیقتى که خداوند آن را با وحى بر پیامبر(ص) نازل کرد. «لتتلوا علیهم الذى أوحینا إلیک»
۶- امتى که پیامبر(ص) به سوى آنان مبعوث شد ، به خداوند رحمان کفر ورزیدند. «و هم یکفرون بالرحمن»
۷- نپذیرفتن قرآن و وحى نازل شده بر پیامبر(ص) کفر به خدا و رحمانیّت اوست. «لتتلوا علیهم الذى أوحینا إلیک و هم یکفرون بالرحمن»
چون مردم عصر بعثت به ویژه اهل مکّه و اطراف آن، به خداوند معتقد بودند، معلوم مى شود مراد از «یکفرون بالرحمن» - به قرینه عبارت «لتتلوا علیهم ...» - انکار قرآن است. تعبیر کردن از انکار قرآن به کافر شدن به خدا، گویاى این نکته است که نپذیرفتن قرآن و کافر شدن به آن به منزله کفر ورزیدن به خداوند است.
۸- قرآن و وحى نازل شده بر پیامبر(ص) پرتوى از رحمت گسترده خداوند است. «و هم یکفرون بالرحمن»
۹- مردم عصر بعثت خداوند را به اسم و وصف «الرحمان» نمى شناختند و بدان کفر مىورزیدند. «و هم یکفرون بالرحمن»
بسیارى از مفسران برآنند که مراد از کفر مردم عصر بعثت به «الرحمان» عدم آشنایى آنان با این اسم براى خداوند است ; یعنى، خداوند را با این اسم و وصف نمى شناختند و آن گاه که قرآن خداوند را به اسم «الرحمان» توصیف کرد، انکار کردند و گفتند «رحمان» دیگر کیست و چه خدایى است؟
۱۰- تنها خداوند رحمان ، مدبر و مربى پیامبر(ص) «قل هو ربى لا إله إلاّ هو»
۱۱- تنها خداوند شایسته و بایسته پرستش است. «لا إله إلاّ هو»
۱۲- باور و توجه به ربوبیت خدا وادار کننده آدمى به پرستش او «هو ربى لا إله إلاّ هو»
۱۳- تنها باید بر خدا توکّل کرد. «علیه توکلت»
تقدیم «علیه» بر «توکلت» بیانگر حصر است.
۱۴- توحید پیامبر(ص) در توکل بر خدا «علیه توکلت»
۱۵- باور به ربوبیّت خدا و یکتایى او ، گرایش دهنده آدمى به توحید در توکّل «هو ربى لا إله إلاّ هو علیه توکلت»
جمله «علیه توکلت» به منزله نتیجه اى است براى اعتقاد به ربوبیت خدا و یکتایى او که از «هو ربى» و «لا إله إلاّ هو» استفاده مى شود.
۱۶- بازگشت انسانها فقط به خداوند است. «و إلیه متاب»
«متاب» مصدر میمى از «تابَ» و به معناى بازگشتن است. کسره باء در آن حاکى از حذف یاى متکلم مى باشد و تقدیم «إلیه» بر آن دلالت بر حصر دارد.
۱۷- اعتقاد به ربوبیت خدا و یکتایى او ، زمینه ساز باور آدمى به اینکه به سوى خدا در حرکت است و به او باز مى گردد. «هو ربى ... إلیه متاب»
«إلیه متاب» نیز مانند «علیه توکلت» به منزله نتیجه اى است براى اعتقاد به ربوبیت خدا و یکتایى او.
۱۸- خداوند ، تعلیم دهنده پیامبر(ص) در چگونه برخورد کردن با کافران و پاسخ گویى به آنان «قل هو ربى ... و إلیه متاب»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۳۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۳۵ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۷–۴۲ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۰ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۰ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۰ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۰–۳۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۰
موضوعات
دستهبندی موضوعی
تشابه امتهاتشابه رسالت انبیاتشبیه رسالت محمدجهل مردم صدراسلاممحمد و تلاوت قرآنمردم صدراسلام و رحمانیت خداکافران به خداکفر به رحمانیت خداکفر مردم صدراسلاممسلمانان و محمدامتهای پیشین و انبیاتکذیب وحیانقراض امتهای پیشینایمان به بازگشت به خدامدبر محمدتوحید محمداهمیت تلاوت قرآنعقیده به توحیدروش برخورد با کافرانزمینه عبادت خداتوکل محمدزمینه توکلفلسفه نبوت محمدعقیده به ربوبیت خداتکذیب قرآنمحمد و کافرانذکر ربوبیت خداایمان به ربوبیت خداکفر به خداایمان به توحیدمربی محمدرحمانتوکل بر خدافرجام انسان هانبوت محمدجهان بینی و ایدئولوژیموارد کفرمعلم محمدوحی به محمدتوحید ربوبیزمینه ایمانتعالیم خدانشانه های رحمت خداتوحید عبادیتاریخ انبیاوحیانیت قرآنتشبیهات قرآنجهان بینی توحیدیمسؤولیت محمدآثار ایماناختصاصات خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۲)
- خداوند، اله حقیقی و یگانه+۳ آیه
- ظهور و انقراض امّتهایی پیش از امّت اسلام
- ارسال پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) برای امّت اسلام، در جهت سنّت الهی برای ارسال پیامبران
- ظهور و سقوط امّتهای فراوان در گذر تاریخ
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۶ آیه
- تلاوت ایات قران، راهی برای هدایت انسانها+۶ آیه
- کفر، از موانع تاثیر تلاوت ایات قران بر انسان+۶ آیه
- تلاوت ایات الهی بر مردمان مکّه، از طرف محمّد(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
- برخورد انکارامیز کافران، پس از تلاوت ایات خدا و قران برای انان+۵ آیه
- تلاوت ایات الهی بر مردمان مکّه، از طرف محمّد(صلی الله علیه واله)+۵ آیه
- تلاوت قران بر مردم، از اهداف و وظایف پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- تدبیر امور انسانها، از سوی پروردگار یگانه
- انحصار الوهیّت و معبود به حق، در ذات خدای یگانه+۴ آیه
- تدبیر انسانها با اماده ساختن علل و اسباب ان از ناحیه خدا، دلیل انحصار الوهیّت به خدا
- دعوت شدن مشرکان کافر به توحید، از سوی پیامبراکرم(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
- محمّد(صلی الله علیه واله)، از خداپرستان موحّد+۳ آیه
- انحصار و اختصاص توکّل به خداوند+۲ آیه
- مامور شدن پیامبر(صلی الله علیه واله) به توکّل، از جانب خداوند+۳ آیه
- توکّل پیامبر(صلی الله علیه واله) بر خداوند، به دلیل ربوبیّت او+۲ آیه
- توکّل به خداوند در کارهای نیک، امری مهم و از دعوتهای مؤکّد الهی+۴ آیه
- اعتقاد به ربوبیّت خداوند، زمینه توکّل و اتّکا بر او+۵ آیه
- اعتقاد به یگانگی خدا، زمینه توکّل به او+۲ آیه
- لزوم توکّل به خداوند در تمام امور+۲ آیه
- توکّل به خداوند، امری مطلوب در تبلیغ و اجرای رسالتهای الهی+۲ آیه
- توکّل به خدا، امری شایسته و لازم در مبارزه با شرک و بتپرستی+۲ آیه
- لزوم توکّل به خداوند، در تمام امور+۴ آیه
- توبه و بازگشت انسان به خدا، مقتضای ربوبیّت او
- ربوبیّت خداوند، مقتضی توکّل به او+۳ آیه
- قران، جلوه ای از رحمت خداوند بر بندگان
- خداوند، دارای رحمتی عام و گسترده
- جریان تاریخی رسالت انبیا در امّتهای پیشین+۱ آیه
- فرستادن پیامبران، سنّت جاری خداوند در میان امّتها+۲ آیه
- وجود نداشتن هیچ گونه شریک برای خدا+۳ آیه
- توجّه به ربوبیّت خداوند، مقتضی پرستش او+۱ آیه
- نزول قران، جلوه ای از رحمت خداوند
- قران، کتابی وحی شده از جانب خدا بر پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
- کفرورزی، از موانع تاثیر تلاوت ایات خدا بر انسان+۵ آیه
- کفر ورزی به خدا، امری نکوهیده و مغایر با ایمان
- فرستاده شدن پیامبر صلی الله علیه و اله به سوی امت اسلام، در راستای سنت الهی برای ارسال پیامبران
- دعوت مشرکان به توحید، از جانب محمّد صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- تلاوت ایات قران، برای مردم عرب، به وسیله محمّد صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- توصیه اکید خدا به محمّد صلی الله علیه و اله، برای توکّل بر خدا در کارها و امور+۴ آیه
- توکّل پیامبر صلی الله علیه و اله بر خداوند، به دلیل ربوبیّت او+۲ آیه
- اعتقاد به یگانگی خدا، عامل توکل محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
- اعتقاد به ربوبیّت خدا، عامل توکّل محمّد صلی الله علیه و اله به خدا+۵ آیه
- توکّل محمّد صلی الله علیه و اله بر خدا در دعوت و تبلیغ خود، سفارش خدا به او+۲ آیه
- توکّل محمّد صلی الله علیه و اله بر خدا، در مبارزه با شرک، امری شایسته و لازم+۲ آیه
- رسالت محمّد صلی الله علیه و اله+۷ آیه
- تلاوت ایات خداوند (قران) بر مؤمنان، از اهداف رسالت پیامبر صلی الله علیه و اله+۳ آیه
- پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، دریافتکننده وحی خداوندی+۵ آیه
- تلاوت قران، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله و رسالت او+۸ آیه
- عدم ایمان کافران و لو با به تکلم اوردن مردگان از سوی خداوند+۱ آیه
- مُرسِل/ اسما و صفات+۲ آیه
- تلاوت ایات الهی بر مردمان مکّه، به وسیله محمّد صلی الله علیه و اله+۱۰ آیه
- ابلاغ وحی خداوند به مردم، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۵ آیه
- ابلاغ وحی به پیامبر صلی الله علیه و اله در قالب الفاظ و به شکل گفتاری و قرایت+۳ آیه
- توحید، از تعالیم اساسی و شاخص وحی+۲ آیه
- تکذیب وحی، نشانه کفر به رحمانیت خدا
- پیامبر صلی الله علیه و اله دریافت کننده وحی الهی+۷ آیه
- ربوبیت خداوند، مقتضی وحی به پیامبر صلی الله علیه و اله+۴ آیه
- خداوند، مبدا و منشا وحی+۴ آیه
- وحی الهی به پیامبر صلی الله علیه و اله پرتوی از رحمت گسترده او+۲ آیه