سوره زخرف(الزخرف)، آیه ۵۱ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۹۳
وَنَادَىٰ فِرْعَوْنُ فِي قَوْمِهِ قَالَ يَا قَوْمِ أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ وَهَٰذِهِ الْأَنْهَارُ تَجْرِي مِن تَحْتِي أَفَلَا تُبْصِرُونَ
فرعون در میان قوم خود ندا داد و گفت: «ای قوم من! آیا حکومت مصر از آن من نیست، و این نهرها تحت فرمان من جریان ندارد؟ آیا نمیبینید؟
معنی کلمات و عبارات
«مُلْکُ»: حکومت. مملکت. «مِن تَحْتِی»: زیر کاخهای من. تحت فرمان من. در صورت اخیر، معنی این بخش چنین میشود: مگر این رودبارها تحت فرمان و برابر دستور من جریان ندارند و آب آنها طبق مقرّرات من در میان آبادیها تقسیم نمیشود؟ (نگا: نمونه).
نزول
سال ۵ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۳ رویداد)
نکات آیه
۱ - نظرخواهى و اقرارطلبى فرعون از قوم خویش، درباره حاکمیت و مالکیت او بر سرزمین مصر «یقوم ألیس لى ملک مصر»
۲ - مباهات فرعون، به قلمرو قدرت و میزان مکنت و دارایى خویش «و نادى فرعون فى قومه قال یقوم ألیس لى ملک مصر... أفلاتبصرون»
۳ - پدید آمدن زمینه هاى گرایش قبطیان به موسى(ع) و ایمان آوردن به دعوت او * «و نادى فرعون فى قومه قال یقوم ألیس لى ملک مصر»
برداشت یاد شده با توجه به دو نکته است: الف) مراد از «قوم» قبطیان است; زیرا مسلّماً فرعون بنى اسرائیل را قوم خویش خطاب نمى کرد. ب) تبلیغات فرعونى نشان دهنده آن است که زمینه هاى گسترده براى پیوستن به موسى(ع) در میان قبطیان به وجود آمده بود و بدین جهت فرعون احساس خطر کرده و با سفسطه بازى و به رخ کشیدن قدرت و مکنت خویش، مى خواست جلوى نفوذ موسى(ع) را در افکار مردم مصر بگیرد.
۴ - بیم و نگرانى فرعون از گسترش و تأثیر پیام موسى(ع) در میان مردم مصر «و نادى فرعون ... أفلاتبصرون»
تبلیغات فرعون، در جهت جلوگیرى از نفوذ پیام موسى(ع)، نشانگر نگرانى فرعون از گسترش آن است.
۵ - رسالت موسى(ع)، متوجه قبطیان نیز بوده است. «و نادى فرعون فى قومه»
۶ - استفاده فرعون از احساسات و عواطف قومى، در جهت مبارزه با موسى(ع) «و نادى فرعون فى قومه قال یقوم»
به کار رفتن واژه «یا قوم» در تبلیغات فرعون، حاکى از بهره گیرى فرعون از احساسات قومى و نژادى مردم مصر (قبطیان) است.
۷ - حکومت فرعونى در عصر موسى(ع)، حکومتى فردى و استبدادى بود. «ألیس لى ملک مصر»
با توجه به این که فرعون خود را فرمانرواى مطلق و بى چون و چراى مصر مى داند، مطلب بالا استفاده مى شود.
۸ - پذیرش توحید ربوبى، ناسازگار با بنیان حاکمیت فرعون «ألیس لى ملک مصر»
فرعون، براى نفى پیام موسى(ع) - که توحید ربوبى است - تلاش مى کند تا با اقرار گرفتن از مردم، حاکمیت خود را بر مصر تثبیت کند; زیرا با پذیرش توحید، آن را در خطر مى دید.
۹ - آب هاى زراعى و آشامیدنى مردم مصر، از قصر و اراضى فرعون عبور مى کرده است.* «و هذه الأنهر تجرى من تحتى أفلاتبصرون»
۱۰ - کاخ فرعون، مشرف و مسلط بر جریان رود نیل * «و هذه الأنهر تجرى من تحتى»
۱۱ - تقسیم و توزیع آب نیل در میان مردم مصر، تحت فرمان و مقررات فرعون بود. «و هذه الأنهر تجرى من تحتى أفلاتبصرون»
مراد از «من تحتى» ممکن است آن باشد که آب نیل تحت فرمان من است و قهراً نظام تقسیم آن را من اداره مى کنم.
۱۲ - فرعون، معتقد به حق بى بدیل و بى شریک خود نسبت به حکومت بر مصر «ألیس لى ملک مصر»
۱۳ - فرعون در صدد ایجاد رعب و هراس در میان قوم خویش (قبطیان) * «قال یقوم ألیس لى ... أفلاتبصرون»
از یادکرد فرمانروایى مطلق و نیز ذکر در اختیار داشتن سرچشمه معیشت قبطیان بهوسیله فرعون، مطلب بالا قابل برداشت است.
۱۴ - اهمیت آب در جامعه فرعونى عصر موسى(ع) «و هذه الأنهر تجرى من تحتى»
تفسیر (۶)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آبهای آشامیدنی مصرباستانآبهای زراعی مصرباستانآثار حاکمیت فرعونالقای ترس در فرعونیاناهمیت آب در دوران موسیتحریک عواطف فرعونیانحاکم مصرباستانزمینه ایمان به موسیعجب فرعونعقیده باطل فرعونعوامل نگرانی فرعونمحدوده ثروت فرعونمحدوده قدرت فرعونمنشأ تقسیم آب رودنیلموقعیت جغرافیایی کاخ فرعوننظرخواهی فرعوننگرانی از تعالیم موسیویژگیهای کاخ فرعونآثار تحریک عواطفزمینه ایمان فرعونیانتفاخر فرعونحکومت استبدادی فرعونحاکمیت فرعونآثار ایمان به توحید ربوبیمحدوده حکومت فرعونترس فرعونروش مبارزه فرعونویژگیهای حکومت فرعونمحدوده رسالت موسیتاریخ مصرباستانموسی و فرعونیان
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۱۴)
- تفاخر فرعون به داشتن نهرهای جاری، میان کاخ خود
- احتجاج فرعون برای نفی رسالت موسی(علیه السلام) به فصیح نبودن او و نداشتن زیورالات و عدم همراهی ملایکه با وی+۳ آیه
- فرعون، حاکمی مستبدّ و خودکامه+۳ آیه
- بهانهجوییها و رفتار تحقیرامیز و مستبدّانه فرعون، در برابر دعوت موسی(علیه السلام)+۵ آیه
- فریب و تحقیر مردم، زمینه استکبار فرعون+۲ آیه
- قدرت و سلطنت فرعون، عامل استکبار وی دربرابر موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- خودبزرگبینی و استکبار فرعون، در برابر موسی(علیه السلام)+۴ آیه
- اطاعت بیچون و چرای قوم فرعون از او، در پی تحقیر انان از سوی وی+۱ آیه
- سابقه فسق در قوم فرعون، باعث اطاعت بیچون و چرای انان از او+۱ آیه
- انتقام خداوند از فاسقان با عذاب کردن انان+۲ آیه
- انتقام خدا از فرعونیان، به سبب اطاعت از فرعون و به خشم دراوردن خدا+۲ آیه
- انتقام خداوند از فرعونیان فاسق، درس عبرتی برای دیگران+۳ آیه
- به خشم اوردن خداوند ازسوی فرعون و فرعونیان، سبب انتقامگیری خدا از انان+۱ آیه
- فسق از موجبات انتقام الهی+۲ آیه
- انتقام خدا از فرعونیان با غرق ساختن انان در دریا+۴ آیه
- فرعون، معتقد به منحصربودن حاکمیّت مصر به خود
- تحمیق مردم مصر، با تبلیغات گمراهکننده و فریبنده فرعون+۱ آیه
- قدرت، عامل تفاخر بر دیگران+۴ آیه
- تفاخر فرعون، موجب فریب خوردن و مرعوب شدن قومش+۳ آیه
- ثروت، عامل فخرفروشی فرعون در مقابل موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- قدرت، از عوامل فخرفروشی فرعون در برابر موسی(علیه السلام)
- قدرت زیاد، زمینه تفاخر بر دیگران+۳ آیه
- فرعون، مردی مغرور و متکبّر+۳ آیه
- برخورداری فرعونیان مصر، از تمدّن مادّی+۷ آیه
- برخورداری از حکومت، نشانه تمدّن+۱ آیه
- توقّع فرعون، نسبت به همراهی فرشتهای به صورت محسوس با موسی(علیه السلام)، نشانه حسگرایی وی+۱ آیه
- ناروایی تفاخر و گردن فرازی+۵ آیه
- تاثیر حاکمان، در هدایت و گمراهی مردم+۱ آیه
- حاکمیّت و فرمانروایی فرعون بر مصر، در دوران موسی(علیه السلام)
- برخورداری فرعون، از سلطنت مطلقه و حکومت استبدادی+۵ آیه
- افتخار غرورامیز فرعون، به حکومتش بر مصر+۱ آیه
- فقر فرهنگی مردم، از عوامل پایداری حکومتهای مستبد+۱ آیه
- رسیدن به حکومت و قدرت، مایه غرور و برتری طلبی+۲ آیه
- فخرفروشی و اظهار خیر و برتری فرعون بر حضرت موسی(علیه السلام)، به سبب قدرت و ثروت او+۱ آیه
- قدرت و ثروت، تنها ملاک ارزش و خیر، در دیدگاه فرعون و فرعونیان+۱ آیه
- غرق شدن فرعونیان، در اب دریا+۶ آیه
- اراسته نبودن موسی(علیه السلام) به دست بندهای طلا و زرّین، دلیل بطلان رسالت او از نظر فرعون+۱ آیه
- دست بند طلای مردان، نشانگر سیادت و ریاست در جامعه فرعونی+۱ آیه
- فسق قوم فرعون، موجب پذیرش ذلّت حاکمیّت فرعون+۱ آیه
- رود نیل، رودی گسترده و دریاگونه در عصر موسی(علیه السلام)
- جدا شدن نهرهایی از رود نیل
- جریان نهرهای جدا شده از رود نیل، از زیر کاخ فرعون
- رسالت موسی(علیه السلام)، دشوار و نیازمند ایات و دلایل و تاییدهای متعدّد خداوند+۷ آیه
- سؤال غرورامیز و تقریری فرعون از قومش، درباره اقتدار و حاکمیت اشکار او بر سرزمین مصر و برتری خود بر موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- اعلام فرعون با صدای بلند در میان قوم خود، برای اقرار گرفتن بر حاکمیّت خود در مصر
- موسی(علیه السلام) فردی ضعیف و خوار، در دیدگاه فرعون+۱ آیه
- نقش اساسی و تعیین کننده فرعون، در گمراهی قوم خود+۴ آیه
- نقش اساسی و مؤثّر تبلیغات سوء، در گمراهی انسانها+۳ آیه
- نقش تعیین کننده و اساسی حاکمان و فرمانروایان گمراه، در گمراهی جامعه خود+۴ آیه
- فسق دیرینه فرعونیان، عامل اطاعت از فرعون و گمراهی انان+۱ آیه
- مصر، سرزمینی اباد، در عصر فرعون (رامسیس دوم)+۳ آیه
- انتقام خداوند از فرعونیان، با غرق کردن انان در دریا+۳ آیه
- فسق فرعونیان، از عوامل غرق شدن انان به انتقام الهی+۲ آیه
- فرعون، گرفتار خشم و غضب خدا+۱ آیه
- فرعونیان، مورد خشم و غضب الهی+۱ آیه
- احتجاج فرعون برای نفی رسالت موسی(علیه السلام)به فصیح نبودن او و نداشتن زیور الات و عدم همراهی ملایکه با وی+۳ آیه
- قدرت و ثروت، ملاک ارزش و خیر، در دیدگاه فرعون+۱ آیه
- طلا و زیورالات، ملاک ارزشمندی، در بینش فرعون+۱ آیه
- تحمیق مردم مصر، با تبلیغات گمراه کننده و فریبنده فرعون+۱ آیه
- استفاده فرعون از احساسات و عواطف قومی، در جهت تبلیغ خویش و برتری بر موسی(علیه السلام)+۲ آیه
- متّهم شدن موسی(علیه السلام) به ناتوانی از بیان مقاصد خود، از سوی فرعون+۲ آیه
- انتقام خداوند از فرعون و فرعونیان، درس عبرتی برای دیگران+۳ آیه
- به خشم اوردن خداوند از سوی فرعون و فرعونیان، سبب انتقام گیری خدا از ایشان، با غرق نمودن انان+۱ آیه
- برخورداری فرعونیان از تمدّن و امکانات مادّی، در سایه حکومت فرعون+۷ آیه
- توقّع فرعون، مبنی بر همراهی فرشتگان، به صورت محسوس با موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- برخورداری فرعون، از سلطنت مطلقه و حکومتی استبدادی+۴ آیه
- اعلام فرعون با صدای بلند در میان قومش، برای اقرار گرفتن حاکمیّت خود بر مصر
- فروپاشی حکومت فرعون و فرعونیان، به فرمان خداوند+۴ آیه
- خودبزرگ بینی و استکبار فرعون، در برابر موسی(علیه السلام)+۴ آیه
- فریب و تحقیر مردم، زمینه استکبار فرعون+۲ آیه
- قدرت و سلطنت فرعون، عامل استکبار وی در برابر موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- فرعون، مدّعی انحصار حاکمیّت مصر به خود
- اهانت فرعون به موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- تفاخر فرعون به ملک و پادشاهی خود، در سرزمین مصر+۱ آیه
- فخرفروشی و اظهار خیر و برتری فرعون بر موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- ثروت و دارایی، عامل فخرفروشی فرعون، در مقابل موسی(علیه السلام)+۱ آیه
- تفاخر فرعون به داشتن نهرهای جاری، میان کاخ خود
- قدرت، از عوامل فخرفروشی فرعون، در برابر موسی(علیه السلام)
- فرعون، فردی مغرور و متکبّر+۳ آیه
- فرعون و فرعونیان، مردمانی فاسق و منحرف+۳ آیه
- اعتقاد فرعون به وجود فرشتگان و نقش انان در پیامهای اسمانی و رسالت پیامبران+۱ آیه
- غرق شدن فرعون، در اب دریا+۳ آیه
- غرق شدن فرعون در دریا، پس از خشم الهی و انتقام گیری از وی+۲ آیه
- پیمان شکنی فرعون، موجب غرق شدن انان به امر خداوند+۲ آیه
- فسق فرعون، موجب غرق شدن او در دریا+۲ آیه
- فرجام هلاکت بار فرعون، هشداری به اشراف و مستکبران مکّه+۲ آیه
- ترور شخصیّت موسی(علیه السلام) از ناحیه فرعون، با حقیر نشان دادن او و موقعیّت اجتماعی وی+۱ آیه
- تفاخر فرعون به عبور نهرها، از میان کاخ خویش
- فسق، باعث اطاعت کورکورانه از رهبران مستبدّ+۱ آیه
- خشم خداوند نسبت به فرعون، در پی فسق وی+۲ آیه
- فرعونیان، گروهی فاسق و تبهکار+۳ آیه
- فسق و تبهکاری فرعونیان، از زمینه های بعثت و فرستاده شدن موسی(علیه السلام) به سوی انان+۴ آیه
- بهره مندی از قدرت، عامل فخرفروشی+۳ آیه
- قدرت و ثروت، تنها ملاک ارزش انسان، در دیدگاه فرعون+۱ آیه
- اولویّت دادن به کانونهای اصلی قدرت، در تبلیغ و اصلاح انها، امری ارزشمند+۵ آیه
- قدرت فرعون، با حکومت مطلقه بر سرزمین مصر+۲ آیه
- اهمّیّت و ارزش مال و ثروت، در دیدگاه فرعون+۱ آیه
- برخوردار نبودن موسی علیه السلام از دستنبدهای طلا و اموال دنیایی، دلیل بطلان رسالت موسی علیه السلام در نزد فرعون+۱ آیه
- برخورداری از دستبندهای طلا و اموال دنیایی، ملاک ارزش، از منظر فرعون+۱ آیه
- مباهات فرعون به قلمرو قدرت و میزان مکنت و دارایی خویش
- ادّعای مالکیّت فرعون بر مصر
- مدح و ستایش فرعون از خود، به سبب حکومت وی بر سرزمین مصر و با تحقیر موسی علیه السلام+۱ آیه
- برخورداری فرعونیان مصر، از تمدّن مادی+۷ آیه
- برخورداری مصریان از حکومت، نشانه تمدّن ان دیار+۱ آیه
- مصر، سرزمین اباد، در عصر فرعون (رامسیس دوم)+۳ آیه
- حاکمیّت و فرمانروایی فرعون بر سرزمین مصر، در دوران موسی علیه السلام+۴ آیه
- فرعون، مدّعی مالکیّت بر مصر
- تقسیم مردم مصر به طبقات و دستههای مختلف، از سیاستهای خودکامه فرعونی+۱ آیه
- مصر، دارای نهرها و جویبارهای فراوان
- انتظار بیجای فرعون، مبنی بر همراهی ملایکه با موسی علیه السلام برای کمک به او+۳ آیه
- اهانت فرعون به موسی علیه السلام با غرور و فخرفروشی در میان قوم خود+۲ آیه
- سخنان فرعون، مبنی بر لکنت زبان و ضعف بیان در موسی علیه السلام+۲ آیه
- فرعون، فردی نژادپرست و خودبرتربین+۳ آیه
- تفاخر فرعون به نهرهای جاری در حکومت خویش