سوره زمر(الزمر)، آیه ۳۵ · جزء ۲۴ · صفحه ۴۶۲
لِيُكَفِّرَ اللَّهُ عَنْهُمْ أَسْوَأَ الَّذِي عَمِلُوا وَيَجْزِيَهُمْ أَجْرَهُم بِأَحْسَنِ الَّذِي كَانُوا يَعْمَلُونَ
تا خداوند بدترین اعمالی را که انجام دادهاند (در سایه ایمان و صداقت آنها) بیامرزد، و آنها را به بهترین اعمالی که انجام میدادند پاداش دهد!
معنی کلمات و عبارات
«لِیُکَفِّرَ»: تا محو کند و بزداید. تا صرف نظر کند و ببخشاید. متعلّق به (لَهُم مَّا یَشَآؤُونَ) است. «أَسْوَأَ الَّذِی ...»: مراد این است که خداوند بدترین گناهان بندگان متّقی را از قبیل کفر قبل از ایمان میبخشد. معلوم است وقتی که بدترین چیز بخشوده شود، بد و ناچیز پیش از آن بخشوده میگردد. به عبارت دیگر، وقتی که کبائر بخشیده شود، صغائر قطعاً مورد عفو قرار میگیرد. یا این که (أَسْوَأَ) در اینجا معنی تفضیل ندارد و در معنی (سُوء) یعنی بد به کار رفته است. یعنی خداوند بدیها را میبخشاید. «أَحْسَنَ الَّذِی ...»: برابر نیکوترین چیزی که کردهاند. یعنی خداوند خوبها و خوبترهای اعمال متّقیان را خوبترین به شمار میآورد و پاداش نامحدود عطاء میفرماید. یا این که (أَحْسَنَ) معنی تفضیلی ندارد و در معنی (حَسَن) است. یعنی کارهای نیکو.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - خداوند، بدترین عمل محسنان را، به پاس احسان آنان، نادیده گرفته و مى پوشاند. «ذلک جزاء المحسنین . لیکفّر اللّه عنهم أسوأ الذى عملوا»
«تکفیر» (مصدر «لیکفّر») به معناى ستر و پوشاندن است و مقصود از آن چشم پوشى از گناه و زدودن آن از پرونده اعمال است.
۲ - احسان، موجب محو و زدایش بزرگ ترین گناهان از پرونده اعمال است. «ذلک جزاء المحسنین . لیکفّر اللّه عنهم أسوأ الذى عملوا»
۳ - نادیده گرفته شدن بزرگ ترین گناهان، از انگیزه هاى احسان کردن محسنان است. «ذلک جزاء المحسنین . لیکفّر اللّه عنهم أسوأ الذى عملوا»
برداشت یاد شده براین فرض استوار است که لام در «لیکفّر» متعلق به «محسنین» باشد. گو این که گفته مى شود: «الذین أحسنوا للتکفیر; کسانى که احسان کردند براى چشم پوشیده شدن از گناهانشان».
۴ - برآورده شدن تمامى خواسته هاى محسنان از سوى خداوند، به خاطر نادیده گرفتن بدترین اعمال احتمالى گذشته آنان است. «لهم ما یشاءون عند ربّهم ... لیکفّر اللّه عنهم أسوأ الذى عملوا»
برداشت یاد شده مبتنى بر این فرض است که لام «لیکفّر»، براى تعلیل و متعلق به فعل محذوفى است که جمله «لهم ما یشاءون...» بر آن دلالت مى کند; بر این اساس تقدیر چنین مى شود: «وعدهم اللّه بذلک و یسر لهم لیکفّر...».
۵ - زشتى اعمال و کردار آدمى، داراى مراتب گوناگون است. «لیکفّر اللّه عنهم أسوأ الذى عملوا»
۶ - خداوند به محسنان - به پاس احسان آنان - مطابق با بهترین عملشان، پاداش خواهد داد. «و یجزیهم أجرهم بأحسن الذى کانوا یعملون»
۷ - احسان، موجب بهره مندى از پاداش بهترین عمل ها «ذلک جزاء المحسنین ... و یجزیهم أجرهم بأحسن الذى کانوا یعملون»
۸ - برخوردار شدن از پاداش بهترین عمل ها، انگیزه محسنان از احسانشان «ذلک جزاء المحسنین ... و یجزیهم أجرهم بأحسن الذى کانوا یعملون»
۹ - برآورده شدن تمامى خواسته هاى محسنان از سوى خداوند، به خاطر اعطاى پاداش بهترین عمل ها به آنان «لهم ما یشاءون عند ربّهم ... و یجزیهم أجرهم بأحسن الذى کانوا یعملون»
۱۰ - فراهم شدن تمامى خواسته هاى محسنان در قیامت، پاداشى است بر مبناى بهترین عمل آنان. «لهم ما یشاءون عند ربّهم ... و یجزیهم أجرهم بأحسن الذى کانوا یعملون»
برداشت یاد شده از آن جا است که جمله «یجزیهم...» مى تواند توضیح و بیان براى جمله «لهم ما یشاءون...» باشد; یعنى، برآورده شدن خواسته هاى محسنان در قیامت، همان پاداش مطابق با بهترین عمل ها است که خداوند براى آنان مقرر داشته است.
۱۱ - جلوه فضل و لطف الهى در پاداش دادن به محسنان «لیکفّر اللّه عنهم أسوأ الذى عملوا و یجزیهم أجرهم بأحسن الذى کانوا یعملون»
ملاک قرار گرفتن پاداش بهترین اعمال در وقت جزا و پاداش، و بدترین اعمال در وقت عفو و چشم پوشى، مى تواند گویاى برداشت یاد شده باشد.
۱۲ - هر عمل نیکى، داراى مراتب مختلف در نیکى و پاداش هاى متناسب با آن است. «و یجزیهم أجرهم بأحسن الذى کانوا یعملون»
این که خداوند به محسنان مطابق بهترین نوع عملشان پاداش مى دهد، نشانگر آن است که هر عمل نیکى، داراى انواع و مراتب گوناگون است که خداوند در مقام جزا، بهترین نوع آن را ملاک قرار داده و به آنان عطا مى کند.
۱۳ - گذشت و چشم پوشى خداوند از گناهان بزرگ، بسى با اهمیت تر از پاداش هاى بزرگ او است. «لیکفّر اللّه عنهم أسوأ الذى عملوا و یجزیهم أجرهم بأحسن الذى کانوا یعملون»
از تقدم ذکرى «لیکفّر اللّه...» بر «یجزیهم...» مى توان برداشت بالا را به دست آورد.
تفسیر (۸)
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تکفیر گناهانگیزه محسناناهمیت عفو خدابهترین عمل محسنانتکفیر گناه محسنانتکفیر گناهان کبیرهعوامل تکفیر گناهان کبیرهمراتب عمل ناپسندپاداش بهترین عملمراتب عمل پسندیدهتأمین خواسته های محسنانمحسنان در قیامتاهمیت پاداشهای خداپاداش اخروی محسنانپاداش احسانتناسب پاداش با عملزمینه پاداشنشانه های لطف خداپاداش محسناننشانه های فضل خداآثار احسانمراتب پاداشعوامل انگیزش
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۸)
- احسان، سبب محو گناهان و بدیها+۳ آیه
- تکفیر گناهان، از جمله پاداشهای الهی+۵ آیه
- احسان و نیکوکاری، موجب برخورداری از پاداش الهی+۳ آیه
- تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۴ آیه
- رعایت تقوا و ترس از خدا، موجب محو زشتیها و بدیهای اعمال+۴ آیه
- خدا، پوشاننده گناهان و زشتیها از پرونده اعمال ادمی در قیامت+۴ آیه
- احسان و عمل نیک، موجب پوشش گناهان+۴ آیه
- ایمان به قران، از عوامل تکفیر اعمال زشت انسان+۲ آیه
- تقوا، مایه نادیده گرفته شدن بدیها و گناهان ادمی از ناحیه خداوند+۴ آیه
- مطلوبیّت انجام دادن اعمال صالح و شایسته+۶ آیه
- عمل انسانها، دارای درجات و مراتب متفاوت+۴ آیه
- احسان، موجب بهره مندی از پاداش نیکوترین عملها+۱ آیه
- تصدیق و پذیرش قران، از مصادیق اعمال نیک+۱ آیه
- تصدیق قران، موجب پوشش زشت ترین گناهان از سوی خداوند+۱ آیه
- تصدیق قران، موجب بهره مندی از پاداشی نیکوتر از اعمال خویش+۱ آیه
- امیدوار ساختن گناهکاران به امرزش و رحمت الهی، از سوی خدا
- تقواپیشگان، مشمول مغفرت و امرزش پروردگار+۴ آیه
- مکفّر السّییات/ اسماوصفات+۸ آیه