سوره شوری(الشورى)، آیه ۲۴ · جزء ۲۵ · صفحه ۴۸۶
أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَىٰ عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَإِن يَشَإِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَىٰ قَلْبِكَ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ
آیا میگویند: «او بر خدا دروغ بسته است»؟! در حالی که اگر خدا بخواهد بر قلب تو مُهر مینهد (و اگر خلاف بگوئی قدرت اظهار این آیات را از تو میگیرد) و باطل را محو میکند و حقّ را بفرمانش پابرجا میسازد؛ چرا که او از آنچه درون سینههاست آگاه است.
معنی کلمات و عبارات
نزول
سال ۱۳ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
شأن نزول: شأن نزول آیات ۲۳، ۲۴ و ۲۵
محمد بن مسلم گوید: از امام باقر علیهالسلام شنیدم که مى فرمود: انصار نزد رسول خدا صلى الله علیه و آله آمدند و گفتند: یا رسول الله ما به وسیله تو هدایت یافته ایم، از تو میخواهیم که مقدارى از اموال ما را که مورد احتیاج شما باشد، بگیرید سپس این آیه نازل گردید و فرمود که من براى رسالت و نبوت اجر و مزدى نمیخواهم جز مودت و دوستى با اهل بیت من. محمد بن یعقوب کلینى بعد از سه واسطه از اسماعیل بن عبدالخالق نقل کند که گفت: از امام صادق علیهالسلام شنیدم که از ابوجعفر الاحول سؤال فرمود که مردم بصره درباره این آیه چه مى گویند؟ ابوجعفر گفت: قربانت گردم، مى گویند: این آیه براى خویشاوندان پیامبر نازل شده است. فرمود: دروغ مى گویند، این آیه درباره ما به خصوص یعنى اهل بیت رسول خدا صلی الله علیه و آله امام على و حضرت فاطمه و امام حسن و امام حسین اصحاب کساء علیهمالسلام نازل گردیده است. سعید بن جبیر از عبدالله بن عباس نقل کند که هنگامى که پیامبر به مدینه وارد شد و دین اسلام به استحکام و محکمى خود رسید. انصار گفتند: نزد رسول خدا صلی الله علیه و آله میرویم و به او مى گوئیم که اموال ما در اختیار او خواهد بود. هر قدر بخواهد مى تواند بدون هیچ رنج و زحمتى از اموال ما برگیرد لذا نزد پیامبر آمدند و درخواست خویش را معروض داشتند و آیه ۲۳ نازل گردید و پیامبر پس از نزول آن را براى انصار قرائت کرد و فرمود: از شما مزد رسالت و نبوت جز دوستى اقربا و اهل بیت من نمیخواهم. منافقین گفتند: محمد میخواهد ما را مطیع و ذلیل خویشاوندان و اقرباى خود بنماید سپس آیه ۲۴ نازل گردید وقتى آیه مزبور را شنیدند به گریه افتادند و از گفتار خویش ابراز ندامت و پشیمانى نمودند سپس آیه ۲۵ نازل گردید. سدى گوید: مراد از اقتراف حسنه و انجام کار نیک در آیه مودت و دوستى آل محمد است. امام حسن مجتبى علیهالسلام در خطبه اى که ایراد کرد، چنین فرمود: منظور خداوند از اقتراف حسنه و کار نیک انجام دادن در آیه «قُلْ لاأَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى وَ مَنْ یقْتَرِفْ حَسَنَةً» مودت و دوستى ما است و نیز امام حسن علیهالسلام بعد از شهادت پدر بزرگوارش خطبه اى ایراد کرد و فرمود: اى گروه مردم، کسانى که مرا مى شناسند، شناخته اند و کسانى که مرا نمى شناسند به آنها مى گویم من حسن فرزند رسول خدایم که نذیر و ترساننده بود و مردم را به سوى خداوند میخواند من فرزند آن چراغ فروزان نبوت و از اهل بیتى هستم که آیه تطهیر «إِنَّما یرِیدُ اللَّهُ لِیذْهِبَ عَنْکمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیتِ» درباره او نازل شده و نیز فرزند کسى هستم که مودت و دوستى شما بر اهل بیت او واجب و لازم گردید و منظور خداوند از آیه «وَ مَنْ یقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِیها حُسْناً» مودت و دوستى ما اهل بیت است. سعید بن جبیر از ابن عباس نقل کند وقتى که آیه ۲۳ نازل شد. گفتند: یا رسول اللّه اقربا و خویشاوندان شما چه کسانى هستند که مودت و دوستى آنها بر ما واجب گردیده است. فرمود: على و فاطمه و حسن و حسین و نیز سعید بن جبیر و ابن عباس گویند منظور از قربى در آیه آل محمّد مى باشند. ابن عباس گوید: سبب نزول آیه ۲۳ چنین بوده چون پیامبر در مدینه مالى نداشت و احتیاج وى به مال زیاد بود. انصار گفتند: این مرد از خویشاوندان ما است و در این شهر غریب است و خدا ما را بدست او هدایت بخشیده است و گاهى او را حقوقى پیش آید و او را چنان وسعتى در مال نیست که به آن قیام کند، بهتر است. براى او مالى جمع کنیم، رفتند و به رسول خدا صلی الله علیه و آله گفتند: سپس این آیه نازل گردید و نیز گویند که اهل مکه گفتند: این محمد براى اداى رسالت و نبوت خویش مزدى طمع دارد سپس این آیه نازل شد چنان که قتاده گوید و این بهتر است زیرا سوره شورى مکى است و نیز عبدالله بن عباس گوید: وقتى که آیه «قُلْ لاأَسْئَلُکمْ عَلَیهِ أَجْراً» نازل شد، عده اى از مردم گفتند: محمد میخواهد درباره اهل بیت خود به مردم سفارش کند و به یارى آنها برخیزد سپس آیه ۲۴ به همین سبب نازل شد و در قبال این خیال که مى گفتند: محمد میخواهد مردم به اهل بیت وى رغبت حاصل کنند. خداوند فرمود: اگر شما مى گوئید، پیامبر بر خدا دروغ بسته است خیال باطلى است سپس آیه ۲۵ نازل شد فهمیدند که پیامبر از روى وحى گفته و از خود نگفته است لذا ترسیدند و پشیمان شدند و نزد پیامبر آمدند و توبه کردند و بدست و پاى رسول خدا صلی الله علیه و آله افتادند و ایمان تازه کردند.
تفسیر على بن ابراهیم. البرهان فی تفسیر القرآن. تفاسیر ابوحمزه ثمالى و مجمع البیان. کتاب امالى از شیخ طوسى. کتاب مقاتل الطالبین از على بن حسین بن محمد اصفهانى. مسند احمد بن حنبل. صحیح بخارى جزء ششم و صحیح مسلم جزء پنجم. تفسیر روض الجنان یا روح الجنان. تفسیر طبرانى.
در آن زمان چه میگذشت (۹ رویداد)
- هجرت پیامبر از مکه به مدینهمرتبط با نزول
۱ هجرت · مکه - مدینه - اجازه جهاد دفاعیمرتبط با نزول
13 بعثت · مدینه - جنگ بدرمرتبط با نزول
۲ هجرت · بدر - پیمان برادری میان مهاجران و انصار
13 بعثت · مدینه - اختفا در غار ثور هنگام هجرت
13 بعثت · غار ثور، نزدیک مکه - تدوین پیماننامه مدینه
13 بعثت · مدینه - نخستین نماز جمعه در رانونا
13 بعثت · بنی سالم / مدینه - بنای مسجد قبا
13 بعثت · قبا، نزدیک مدینه - پیمان دوم عقبه
13 بعثت · عقبه، منی
نکات آیه
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۳–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۷–۵۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۴ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۲۴ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۲۴ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۲۴ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۴ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۱–۲۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۴
موضوعات
دستهبندی موضوعی
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۴)
- متّهم ساختن پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) به افترا بستن به خدا، از سوی دشمنان حضرت+۱ آیه
- خداوند، نابودکننده باطل و تثبیتکننده حق
- خداوند، پیروزکننده حق، با کلمات خود+۲ آیه
- محوِ باطل و پیروزی حق، سنّت الهی+۲ آیه
- تعلّق اراده الهی، به وقوع پیروزی حق+۳ آیه
- خداوند، عامل پیروزی حق و شکست باطل+۳ آیه
- علم و اگاهی گسترده خداوند، پشتوانه پیروزی حق و شکست باطل
- قابل جمع نبودن حق و باطل+۳ آیه
- دفاع خداوند از پیامبر(صلی الله علیه واله) در برابر متّهم ساختن وی به افترا بستن به خدا، از سوی دشمنان ان حضرت+۳ آیه
- سینه ها، مخزن اسرار ادمیان+۴ آیه
- پیروزی نهایی حق بر باطل، از سنّتهای خدا+۵ آیه
- محو باطل، از سنّتهای خداوند+۴ آیه
- خداوند، عطاکننده ابزار شناخت به انسان
- علم و اگاهی گسترده خداوند، پشتوانه محو و شکست باطل
- علم خداوند به اسرار و رازهای نهفته در درون و اندیشه های قلبی انسانها+۴ آیه
- علیم / اسماوصفات+۴ آیه
- افترا و بهتان زدن، عملی قبیح از نظر عقل+۳ آیه
- قلب انسان، کانون ادراک و شناخت+۱ آیه
- قلب ادمی مخزن اسرار او+۴ آیه
- اگاهی خداوند از اسرار قلبها+۴ آیه
- مُحقُّ الحق/ اسما و صفات+۳ آیه
- پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، متّهم به افترا بستن به خدا از جانب دشمنان+۱ آیه
- ردّ اتّهام دروغگویی از پیامبر صلی الله علیه و اله از جانب خدا، با یاداوری نظارت کامل بر ان حضرت
- گسترش دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله با توجه به سنت خداوند بر محو باطل، نشاندهنده حقانیت ان حضرت
- دفاع خداوند از پیامبر صلی الله علیه و اله، در برابر متّهم ساختن وی به افترا بستن به خدا، از سوی دشمنان ان حضرت+۴ آیه
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، در مقابل مکر و نقشه مشرکان
- دلداری خداوند به پیامبر صلی الله علیه و اله، نسبت به تثبیت دعوت وی و نابودی مخالفانش
- تکذیب محمّد صلی الله علیه و اله، از ناحیه کافران
- قلب پیامبر صلی الله علیه و اله، جایگاه نزول وحی الهی
- محو باطل و تثبیت حق، سنّت همیشگی خداوند
- وحی الهی (قران)، موجب تحکیم حق و نابودی باطل
- خداوند، قادر بر محو و از میان برداشتن هر چیز و اثار ان+۱ آیه
- خداوند، محوکننده اتّهامهای منکران بر حقایق وحی و اثباتکننده حق (سخنان پیامبر صلی الله علیه و اله) با وحی
- وحی الهی، موجب تحکیم حق و نابودی باطل+۱ آیه