آیه ۴ سوره فتح

سوره فتح(الفتح)، آیه ۴ · جزء ۲۶ · صفحه ۵۱۱

هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدَادُوا إِيمَاناً مَعَ إِيمَانِهِمْ وَ لِلَّهِ جُنُودُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ كَانَ اللَّهُ عَلِيماً حَكِيماً

او کسی است که آرامش را در دلهای مؤمنان نازل کرد تا ایمانی بر ایمانشان بیفزایند؛ لشکریان آسمانها و زمین از آن خداست، و خداوند دانا و حکیم است.

معنی کلمات و عبارات
«السَّکِینَةَ»: آرامش. قوت قلب. طمأنینه. مراد اطمینان خاطری است که هرگونه شک و تردید و وحشت را از انسان زائل می‌کند و او را در طوفان حوادث ثابت قدم می‌دارد (نگا: توبه / ). «جُنُودُ»: جمع جُنْد، لشکرها. سپاهها. مراد همه چیزهائی است که وسیله تنفیذ اوامر خدایند، از قبیل: فرشتگان، انسانها، سنگها، زلزله‌ها، رعد و برقها، و ... (نگا: احزاب / مدثر / ). مراد از لشکرها، همان سپاههائی است که در (توبه / ) از آنان سخن رفته است.
نزول

سال ۱۹ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال

در آن زمان چه می‌گذشت (۱۴ رویداد)
نکات آیه
۱ - امتنان خداوند بر مؤمنان صدراسلام به خاطر آرامش بخشیدن به قلب آنان در شرایط سخت و بحرانى «هو الذى أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین» ۲ - مؤمنان، نیازمند امداد الهى در بحران ها و سختى ها، براى پایدارى و استقامت «هو الذى أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین» ۳ - مؤمنان، قبل از صلح حدیبیه، داراى شرایطى بحرانى و اضطراب روحى * «هو الذى أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین» نزول آرامش، زمانى صادق است که قبل از آن، اضطراب و ناآرامى وجود داشته باشد. ۴ - صلح حدیبیه، زمینه نزول آرامش بر قلب مؤمنان* «إنّا فتحنا لک فتحًا ... هو الذى أنزل السکینة» در صورتى که اضطراب مؤمنان، مربوط به قبل از صلح باشد; از ارتباط «أنزل السکینة» با «إنّا فتحنا...» احتمال مطلب بالا مى رود. ۵ - مؤمنان، پس از صلح حدیبیه، گرفتار بحران روحى و تردید در ماهیت و نتایج این معاهده * «إنّا فتحنا لک ... هو الذى أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین» بردشت بالا بدان احتمال است که مؤمنان پس از صلح حدیبیه، در تحلیل و بررسى آن گرفتار تردید شده باشند که: آیا به راستى این صلح، یک پیروزى بود یا مایه شکست؟ خداوند در چنین شرایطى، قلب ها را اطمینان بخشید و صلح حدیبیه را «فتح مبین» نام نهاد. ۶ - مؤمنان، برخوردار از آرامش روحى به هنگام مشکلات و بحران ها، در پرتو امداد الهى «هو الذى أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین» ۷ - اطمینان و آرامش روحى، موهبتى خداوندى است. «هو الذى أنزل السکینة» ۸ - قلب و دل انسان ها، در تسخیر اراده الهى است. «هو الذى أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین» ۹ - اعطاى روح آرامش و اطمینان از سوى خدا به مؤمنان، مایه فزونى ایمان ایشان «أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین لیزدادوا إیمنًا مع إیمنهم» ۱۰ - ایمان، حقیقتى قابل افزایش و داراى مراتب و درجات «لیزدادوا إیمنًا مع إیمنهم» ۱۱ - زدودن اضطراب هاى روحى و عقیدتى، عامل ره یابى به تکامل ایمان * «أنزل السکینة ... لیزدادوا إیمنًا مع إیمنهم» با توجّه به این که در آیه شریفه، ازدیاد ایمان مترتب بر آرامش و اطمینان قلب شده است; استفاده مى شود که انسان با داشتن شک و بى ثباتى عقیدتى قادر به تکامل ایمانى نیست; بلکه باید در نخستین قدم، ریشه هاى شک را در وجود خود با امداد الهى بخشکاند. ۱۲ - فراهم شدن زمینه هاى اطمینان، از سوى خدا است; ولى حرکت در طریق ایمان، متکى به اراده خود انسان مى شود.* «أنزل السکینة ... لیزدادوا إیمنًا مع إیمنهم» فعل «أنزل» به خداوند نسبت داده شده; اما فعل «یزدادوا» به خود مؤمنان نسبت داده شده است. بنابراین انسان در تکامل ایمان خود نقش دارد. ۱۳ - نیروها و قواى آسمان ها و زمین، تنها از آن خداوند و در اختیار او است. «و للّه جنود السموت و الأرض » «لام» در «للّه» مفید اختصاص و ملکیت است و مى رساند که قواى هستى، مسخّر خدا و در خدمت تحقق اهداف او است. ۱۴ - نزول اطمینان و آرامش بر قلب مؤمنان در بحران ها، نمودى از حاکمیت خداوند بر قواى جهان «أنزل السکینة ... و للّه جنود السموت و الأرض» بیان «للّه جنود...» - در پى «أنزل السکینة» - مى تواند بیانگر این نکته باشد که با وجود حاکمیت خداوند بر قواى جهان، اطمینان بخشیدن به قلب مؤمنان، امرى سهل و آسان است. ۱۵ - فتح و پیروزى مؤمنان در پرتو امدادِ الهى، جلوه اى از حاکمیت خدا بر عوامل و امکانات جهان هستى «إنّا فتحنا لک فتحًا ... و للّه جنود السموت و الأرض » «للّه جنود...» ممکن است در مقام تعلیل براى «إنّا فتحنا لک...» باشد. ۱۶ - آرامش و اطمینان روحى، خود نیرویى از نیروهاى الهى است. * «أنزل السکینة ... و للّه جنود السموت و الأرض » بیان «للّه جنود» بعد از «أنزل السکینة»، مى تواند اشاره به این باشد که آرامش (السکینة) خود از جنود الهى است. ۱۷ - اسباب و امکانات طبیعى، عوامل اجراى اراده الهى «أنزل السکینة ... و للّه جنود السموت و الأرض » تعبیر «جنود» مى نمایاند که خداوند، براى محقق ساختن اراده خود (أنزل السکینة)، قوایى را که خود در نظام هستى به وجود آورده، به کار مى گیرد. ۱۸ - خداوند، از ازل، «علیم» (بسیار دانا) و «حکیم» (کاردان) بوده است. «و کان اللّه علیمًا حکیمًا» ۱۹ - علم و حکمت ازلى خداوند، پشتوانه آفرینش قواى هستى و به کارگیرى بهینه آن «و للّه جنود السموت و الأرض و کان اللّه علیمًا حکیمًا» تعبیر «و کان اللّه علیماً حکیماً» در پایان آیه شریفه، مى رساند که فتح مؤمنان و انزال سکینه بر آنان و بهره گیرى از جنود آسمان ها و زمین، در پرتو علم و حکمت ازلى صورت مى گیرد; زیرا نفس تکوّن جنود و نیز بهره گیرى از آنها در موارد مختلف، نیازمند علم و حکمت گسترده است. ۲۰ - توجّه به قدرت، علم و حکمت گسترده خداوند، مایه اطمینان قلب مؤمنان در طریق ایمان. «أنزل السکینة ... و للّه جنود السموت و الأرض و کان اللّه علیمًا حکیمًا» «للّه جنود...» دال بر حاکمیت و قدرت خداوند است و این که خداوند در پایان آیه به قدرت مطلقه و علم و حکمت گسترده خود اشاره کرده است; مى تواند از آن جهت باشد که نفس توجّه مؤمنان به این حقیقت، خود وسیله ازدیاد ایمان و آرامش قلب آنان است.
تفسیر (۱۱)
روایات و احادیث

۲۱ - «عن أبى عبداللّه(ع) فى قول اللّه عزّوجلّ «هو الذى أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین» قال: هو الإیمان; [منبع: کافى، ج ۲، ص ۱۵، ح ۱ و ۴ و ۵; نورالثقلین، ج ۵، ص ۵۸، ح ۲۶ و ۲۸ و ۲۹.] از امام صادق(ع) درباره سخن خداى عزّوجلّ «هو الذى أنزل السکینة فى قلوب المؤمنین» روایت شده که سکینه همان ایمان است». (ممکن است مراد از ایمان - که در تفسیر «سکینه» گفته شده - باور در پیروز شدن باشد).

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۸)
  • اعطای ارامش و اطمینان از سوی خدا به مؤمنان، زمینه فزونی ایمان انان
  • اعطای ارامش و اطمینان از سوی خدا به مؤمنان جهت فزونی ایمان انان
  • ایجاد ارامش و اطمینان در مؤمنان از سوی خدا، زمینه افزایش ایمان انان
  • خداوند، نازل کننده ارامش بر دلهای مؤمنان
  • خدا، عامل نزول ارامش بر قلبها+۲ آیه
  • احاطه خدا بر عالم هستی، منشا نزول ارامش بر دلهای مؤمنان
  • علم و حکمت خدا، منشا نزول ارامش بر مؤمنان
  • عالم افرینش، دارای اسمانهای متعدّد+۱ آیه
  • وجود موجوداتی در اسمانها به صورت لشکر خدا+۲ آیه
  • خدا، مالک موجودات اسمانها+۱ آیه
  • بحران و اضطراب روحی مؤمنان، پیش از صلح حدیبیّه
  • پیروزی بر دشمن، از اثار امدادهای الهی+۶ آیه
  • ایمان، دارای درجات و قابل افزایش+۲ آیه
  • اعطای ارامش ازسوی خدا، سبب افزایش ایمان
  • قلب، کانون گرایش ادمی به ایمان+۲ آیه
  • ایمان، موجب تکفیر گناهان از جانب خداوند
  • تمام فرشتگان و نیروهای اسمان و زمین، در انحصار مالکیّت خدا+۳ آیه
  • لشکریان اسمانی، در اختیار خداوند+۲ آیه
  • لشکریان زمینی، در اختیار و مالکیّت خداوند+۱ آیه
  • نزول لشکریان غیبی خداوند، برای ارامشبخشی بر مؤمنان، در صلح حدیبیّه+۱ آیه
  • جنود الهی، از مظاهر حکمت خدا+۱ آیه
  • جنود الهی، تحت نظارت و اگاهی کامل خدا
  • نزول اطمینان بر قلب مؤمنان در صلح حدیبیه، از اثار امداد جنود الهی
  • ازدیاد ایمان مؤمنان، از اثار امداد جنود الهی+۱ آیه
  • فتح و پیروزی مؤمنان، در پرتو امداد جنود الهی+۵ آیه
  • صلح حدیبیّه، زمینه نزول ارامش بر قلب مؤمنان، پس از گرفتاری انان به بحران روحی و تردید در نتایج این معاهده+۱ آیه
  • نزول اطمینان و ارامش بر قلب مؤمنان، پس از صلح حدیبیّه، نمودی از حاکمیّت خداوند بر قوای جهان+۱ آیه
  • صلح حدیبیّه، زمینه نزول ارامش بر قلب مؤمنان حاضر، در حدیبیّه+۱ آیه
  • حکمت خداوند، امیخته با علم او
  • جنود الهی در اسمانها و زمین و تدبیر امور از جانب او، نمودی از حکمت خداوند+۱ آیه
  • نزول ارامش بر دلهای مؤمنان، نشیت گرفته از حکمت خدا
  • موجودات زمین، از انِ خداوند
  • موجوداتی در زمین، به صورت لشکر خداوند+۱ آیه
  • ارامش روحی در سختیها، نعمت الهی و رمز موفقیّت+۴ آیه
  • نزول اطمینان و ارامش بر قلب مؤمنان در بحرانها، نمودی از حاکمیّت خداوند بر قوای جهان
  • مؤمنان، نیازمند امداد الهی در سختیها، برای پایداری و استقامت در ایمان خویش
  • امدادهای الهی، مایه محکم شدن دلها و نهراسیدن از انبوه دشمن+۲ آیه
  • صلح حدیبیّه، زمینه نزول ارامش بر صحابه حاضر در حدیبیّه+۱ آیه
  • علم خداوند به احوال مسلمانان و نیاز انان، سبب اعطای ارامش به انان+۱ آیه
  • علم خداوند، مبنای مجازاتهای او
  • علم و اگاهی خداوند به جهان هستی، مبنای مالکیّت مطلق او+۲ آیه
  • خداوند، عالم به اشیا، قبل از تحقّق انها (علم ازلی)+۱ آیه
  • علم انحصاری خداوند به سپاهیان خود+۱ آیه
  • خداوند، عالم به شایستگان ارامش و نیازمندان واقعی بهره مندی از ان+۱ آیه
  • علیم / اسماوصفات+۲ آیه
  • فتح مکّه، موجب ارامش روحی مؤمنان+۱ آیه
  • نزول ارامش بر مؤمنان در فتح مکّه، نمودی از حاکمیّت خداوند بر جهان هستی+۲ آیه
  • قلب، کانون و محل ارامش+۳ آیه
  • ارامش و اطمینان قلب مؤمنان در فتح مکه، موجب ازدیاد ایمان و یقین انان+۱ آیه
  • نزول اطمینان و ارامش بر قلب مؤمنان در صلح حدیبیه، به سبب امداد الهی+۱ آیه
  • ارامش قلب، تحت قدرت خداوند+۵ آیه
  • نزول اطمینان و ارامش بر قلب مؤمنان پس از صلح حدیبیّه، نمودی از حاکمیّت خداوند بر قوای جهان+۱ آیه
  • انعطاف و تاثیرپذیری قلب، از حوادث خارجی+۳ آیه
  • قلب، کانون و جایگاه ایمان و ازدیاد ان+۲ آیه
  • امدادهای الهی، موجب تقویت روحیّه مسلمانان در جهاد+۴ آیه
  • مؤمنان صدر اسلام، مورد امتنان خداوند، به سبب ارامش بخشیدن به قلب انان، در شرایط سخت و بحرانی
  • بحران و اضطراب روحی مؤمنان، پیش از صلح حدیبیّه+۱ آیه
  • نیروهای نامریی الهی، سپاهی غیر متعارف و حمایتگر نیروهای نظامی مسلمان، در رویارویی با دشمن+۴ آیه
واژه‌ها