سوره فجر(الفجر)، آیه ۵ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۳
معنی کلمات و عبارات
«ذِی حِجْرٍ»: عاقل. صاحب عقل و خرد. یادآوری: جواب قسم، آیه است، یعنی: اِنَّ رَبَّکَ لَبِالْمِرْصَاد. یا این که جواب قسم محذوف است و آیات آینده که سخن از مجازات طغیانگران میگوید، گواه بر آن است، و در معنی چنین است: قسم بدانچه گفته شد که ما کفّار و طغیانگران را عذاب میکنیم!
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - عاقلان با سوگندهاى خداوند به فجر، شب هاى ده گانه، شفع، وتر و گذشت شب، به صحت گفته او اطمینان یافته و آن را تصدیق مى کنند. «هل فى ذلک قسم لذى حجر»
۲ - سوگند به سپیده دم، شب هاى ده گانه، هر جفت و تاق و گذشت شب، سوگندى شایسته و بجا در دیدگاه هر شخص عاقل «هل فى ذلک قسم لذى حجر»
استفهام در «هل فى ذلک...»، تقریرى است و مراد تثبیت این نکته است که قسم هاى یاد شده، فرد عاقل را اقناع مى کند; به گونه اى که او نیز در تأکید کلام خود، چنین سوگندهایى به کار مى برد.
۳ - عظمت سپیده دم، شب هاى ده گانه، جفت، تاق و گذشت شب، قابل درک براى بهره مندان از اندکى عقل «هل فى ذلک قسم لذى حجر»
تقلیل، از نکره بودن «حجر» استفاده شده است.
۴ - قرآن در رهنمودهاى خود، خردمندان را مخاطب قرار داده است. «لذى حجر»
«حجر» به معناى «منع» است (قاموس). از آن جهت به عقل «حجر» گفته مى شود که انسان را از خواسته هاى نفس باز مى دارد. (مفردات راغب)
۵ - عقل، از ابزار شناخت معارف الهى «هل فى ذلک قسم لذى حجر»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۰ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۳۰ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۵ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱–۵ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱–۵ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱–۵ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۵ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۳۰ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۵
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ابزار دین شناسیاطمینان عاقلانعاقلان و سوگندهای قرآنعظمت شب های دهگانهعظمت شفععظمت وترنقش عاقلانفهم عاقلاناهمیت عقلعظمت فجرعظمت حرکت شبسوگند به حرکت شبسوگند به فجرسوگند به شب های دهگانهسوگند به شفعسوگند به وترایمان عاقلانمخاطبان قرآنتعالیم قرآن
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۵)
- استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۱ آیه
- بهرهمندی متفکّران، از سوگند خداوند به شبهای دهگانه و گذشت ان+۲ آیه
- بهرهمندی عاقلان و اندیشهمندان، از سوگندهای خداوند به فجر، شبهای دهگانه، جفت، تاق و گذشت شب+۴ آیه
- تصدیق و تایید سوگندهای خدا به فجر، شبهای ده گانه، جفت و فرد و گذشت شب، از سوی خردمندان+۱ آیه
- پرسش تقریری خدا از عاقلان، درباره کفایت سوگندهای مهم+۴ آیه
- شناخت معارف دینی در پرتو عقل ناب+۱ آیه
- عظمت فجر، قابل درک، برای بهره مندان از عقل و خرد+۲ آیه
- قسم به سپیده دم صبح، سوگندی شایسته، در دیدگاه خردمندان+۱ آیه
- سوگند خداوند به سپیده دم، موجب اطمینان خردمندان، در صحّت کلمات الهی+۱ آیه
- سوگند خداوند به فجر و افرینش ان، بیانگر قدرت وی، در نابودی طغیانگران و مفسدان+۵ آیه
- تامّل و تفکّر به فرجام زندگی قوم نیرومند عاد و دلخوش نبودن به قدرت بدنی، امری ارزشمند+۱ آیه
- قسم خداوند به گذشت شب، سوگندی شایسته و کافی و بجا در دیدگاه هر انسان عاقل+۱ آیه
- سوگند خداوند به صبح، سوگندی شایسته و کافی، در دیدگاه انسان عاقل+۱ آیه
- سوگند به فجر، شایسته و بجا، در دیدگاه هر شخص عاقل+۱ آیه
- قسم خداوند به نماز، سوگندی مهم برای خردمندان+۲ آیه