آیه ۴۷ سوره یوسف

سوره یوسف، آیه ۴۷ · جزء ۱۲ · صفحه ۲۴۱

قَالَ تَزْرَعُونَ سَبْعَ سِنِينَ دَأَبًا فَمَا حَصَدتُّمْ فَذَرُوهُ فِي سُنبُلِهِ إِلَّا قَلِيلًا مِّمَّا تَأْكُلُونَ

گفت: «هفت سال با جدیّت زراعت می‌کنید؛ و آنچه را درو کردید، جز کمی که می‌خورید، در خوشه‌های خود باقی بگذارید (و ذخیره نمایید).

معنی کلمات و عبارات
«دَأْباً»: پیاپی. حال و به معنی (دَآئِبینَ) است، یا به معنی رنج و زحمت کشیدن است و مفعول مطلق فعل محذوف (تَدْأَبُونَ) است. «حَصَدْتُمْ»: درو کردید. «ذَرُوهُ»: رهایش کنید. باقی بگذارید.
نزول
نکات آیه
۱- هفت گاو چاق در رؤیاى پادشاه ، نمودى از هفت سال آبادانى مصر و فراوانى محصول بود. «قال تزرعون سبع سنین دأبًا» «هفت سال با جدیت زراعت کنید» گویاى هفت سال آبادانى است و ظاهر این است که یوسف(ع) این معنا را از «سبع بقرات سمان» استفاده کرده بود. ۲- رؤیاى پادشاه مصر دربردارنده رمزهایى گویاى پیشامدهایى شیرین و تلخ طى یک دوره پانزده ساله «قال تزرعون سبع سنین دأبًا» جمله «تزرعون سبع سنین دأباً» (هفت سال با جدیت زراعت کنید) گویاى هفت سال آبادانى و جمله «ثم یأتى من بعد ذلک سبع شداد» در آیه بعد گویاى هفت سال قحطى و خشکسالى است و جمله «ثم یأتى من بعد ذلک عام ...» گویاى سالى پر باران پس از هفت سال قحطى مى باشد. بنابراین رؤیاى پادشاه، بیانگر حوادثى از یک دوره پانزده ساله بود. ۳- رؤیاى پادشاه مصر گویاى برنامه و دستورالعملى براى مصون ماندن از مشکلات و حوادث تلخ و دشوار آینده «قال تزرعون سبع سنین دأبًا فما حصدتم فذروه فى سنبله» ظاهر این است که یوسف(ع) حقایق و دستورالعملهایى را که در بیان رؤیاى پادشاه یادآور شده بود ، از آن رؤیا استفاده کرده باشد. بنابراین آن رؤیا در ضمن حکایت از دوره پانزده ساله ، گویاى دستورالعمل نیز بوده است. ۴- خوشه هاى سبز و خشک در رؤیاى ملک ، پیامدار لزوم زراعت محصولات خوشه دار در طى هفت سال آبادانى «فما حصدتم فذروه فى سنبله» جمله «تزرعون ...» هر چند جمله اى خبرى است، ولى به قرینه «فذروه ...» در مقام انشا بوده و مراد از آن معناى دستورى است. بنابراین «تزرعون ...» ; یعنى، هفت سال با جدیت تمام به زراعت بپردازید. مراد یوسف(ع) از زراعت - به قرینه «فذروه فى سنبله» - کشت حبوبات خوشه دار است و یوسف(ع) کشت آن را از «سبع سنبلات خضر ...» استفاده کرده بود. ۵- لزوم جدیت و تلاش بسیار براى زراعت در هفت سال نخست ، پیامى نهفته در رؤیاى پادشاه مصر «سبع بقرت سمان ... قال تزرعون سبع سنین دأبًا» «دأب» مصدر و به معناى تلاش کردن است و «دأباً» در آیه شریفه در موضع اسم فاعل (دائبین) قرار گرفته و حال براى فاعل «تزرعون» مى باشد ; از این رو دلالت بر تلاش فراوان دارد. به نظر مى رسد یوسف(ع) از چاق بودن گاوها چنین استنباط کرد که: باید با تلاش فراوان و به دست آوردن محصولات، انبارها را از مواد غذایى و غلات پر کنند. ۶- خوشه هاى خشک در رؤیاى پادشاه ، پیامدار لزوم ذخیره سازى محصولات کشت و درو شده به همراه خوشه هاى آن «و أُخر یابست ... فما حصدتم فذروه فى سنبله» از آن جا که دستور فوق (فذروه فى سنبله) با این قسمت از رؤیاى پادشاه که خوشه هاى خشک را دیده بود ، تناسب دارد ; زیرا خوشه هاى خشک آماده براى ذخیره شدن است ، مى توان گفت: یوسف(ع) از عبارت «اُخر یابسات» دستور فوق را استنباط کرده بود. ۷- لزوم صرفه جویى در مصرف محصولات هفت ساله ، پیامى نهفته در رؤیاى ملک «فما حصدتم فذروه فى سنبله إلاّ قلیلاً مما تأکلون» «حصاد» (مصدر حصدتم) به معناى درو کردن است و «ذروا» فعل امر و به معناى «رها سازید» مى باشد. «من» در «مما» بیانیه و «إلاّ قلیلاً» استثنا از «ما» در «ما حصدتم ...» است، بنابراین مفاد جمله «فما حصدتم ...» چنین مى شود: آنچه را درو مى کنید در خوشه ها رها کنید (آنها را نکوبید و دانه ها را از خوشه ها جدا نسازید) مگر مقدار اندکى که به مصرف خوراکى مى رسانید. تنها این مقدار از برداشت را بکوبید و از خوشه ها جدا سازید. ۸- هفت سال تلاش براى تولید غله ، ذخیره سازى غله ها با خوشه هاى آن ، صرفه جویى در مصرف ، توصیه هاى یوسف(ع) به مردم مصر براى مصون ماندن از مشکلات دوران هفت ساله قحطى و خشکسالى «قال تزرعون سبع سنین دأبًا» برخى برآنند که رؤیاى پادشاه اشاره اى به دستورالعملها و چاره اندیشیها ندارد و تدبیرهایى که یوسف(ع) بیان داشته و دستوراتى که صادر کرده از دانشى خدادادى او بوده و ارتباطى به رؤیاى پادشاه ندارد. برداشت فوق بر اساس این نظر است. ۹- غلات با نگهدارى در خوشه ها و غلافهاى آن، مصونیت بیشترى را در مقابل آفات خواهند یافت. «فما حصدتم فذروه فى سنبله» ۱۰- سرزمین مصر در زمان یوسف(ع) زمینه دار تولید غلات و محصولاتى بیش از مصرف سرانه آن سامان «قال تزرعون سبع سنین دأبًا فما حصدتم فذروه فى سنبله» ۱۱- یوسف(ع) على رغم آزار دیدن از حکومت مصر ، دانش خویش را از آنان دریغ نداشت. «قال تزرعون ... إلاّ قلیلاً مما تأکلون» ۱۲- یوسف(ع) ، شخصیتى با گذشت ، جوانمرد و بزرگوار «أفتنا ... قال تزرعون» یوسف(ع) على رغم ستم دیدن از دستگاه حکومتى و زندانى شدن بدون هیچ جرم و خطایى، دانش انحصارى خویش را بدون هیچ پیش شرطى در اختیار آن دستگاه قرار داد. این عملکرد در شرایط مذکور بیانگر شخصیت والاى یوسف(ع) و بهره مندى او از بزرگوارى و جوانمردى است. ۱۳- کتمان دانش به ویژه در هنگام نیاز جامعه به آن ، امرى به دور از شأن انسانهاى پاک و نیکوکار «قال تزرعون ... إلاّ قلیلاً مما تأکلو» ۱۴- اظهار نظر نابجا درباره رؤیا ، زمینه تعبیر و تفسیر صحیح آن را از میان نمى برد.* «قالوا أضغث أحلم ... قال تزرعون سبع سنین دأبًا» تأویل و تعبیر یوسف(ع) از رؤیاى پادشاه ، على رغم اینکه خواب گزاران دربار رؤیاى پادشاه را رؤیاى درهم و برهم و چرند و پرند شمردند ، به حقیقت پیوست ; یعنى، اظهار نظر آنان تأثیرى نداشت. ۱۵- رؤیاى کافران نیز مى تواند بیانگر واقعیتها بوده و حاوى دستورالعملهایى براى حفظ جامعه از گزندها باشد. «قال الملک إنى أرى ... قال تزرعون سبع سنین دأبًا» ۱۶- ارائه برنامه هاى اقتصادى به دولتها و مردم کافر براى دور ماندنشان از گرسنگى و مصونیت در برابر قحطیها و دشواریها ، امرى جایز و پسندیده است. «قال تزرعون سبع سنین ... إلاّ قلیلاً مما تأکلون» ۱۷- ضرورت صرفه جویى در مصرف و آمادگى براى مقابله با شرایط بحرانى «فذروه فى سنبله إلاّ قلیلاً مما تأکلون» ۱۸- ضرورت بهره گیرى از شرایط شکوفایى اقتصاد جامعه براى مقابله با موقعیتهاى بحرانى «تزرعون سبع سنین دأبًا ... إلاّ قلیلاً مما تأکلون» ۱۹- کنترل حکومت بر روند تولید و توزیع ارزاق در شرایط بحرانى ، امرى ضرورى است. «تزرعون سبع سنین ... إلاّ قلیلاً مما تأکلون» التفات از خطاب به غیبت در آیه ۴۹ ; یعنى ، آوردن «یغاث الناس» به جاى «تُغاثَون» و نیز «یعصرون» به جاى «تعصرون» گویاى این است که مخاطبان «تزرعون» و «ذروه» و مانند اینها سران حکومتند. ۲۰- لزوم اهتمام حاکمان جامعه به برنامه ریزى ، محاسبه و پیش بینى شرایط اقتصادى «تزرعون سبع سنین ... مما تأکلون»
تفسیر (۱۰)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

احکام همکاری با کافراناذیتهای حاکمان مصر باستاناستعدادهای مصر باستاناستفاده از رشد اقتصادیاهمیت برنامه ریزی در اقتصاداهمیت تولید غلاتاهمیت ذخیره سازی غلاتاهمیت صرفه جویی در مصرفاهمیت پیش بینی بحران اقتصادیبرنامه ریزی در بحران اقتصادیتعبیر رؤیا ی گاوهای چاقتعبیر رؤیای خوشه های خشکتعبیر رؤیای خوشه های سبزتوزیع در بحران اقتصادیتولید در بحران اقتصادیتولید غلات در مصر باستانرؤیای صادق کافرانروش ذخیره سازی غلاتروش مبارزه با آفات کشاورزیسرزمین مصر در دوران یوسفاهمیت پیشگیری از قحطیویژگیهای پاکانپیشگیری از قحطیکتمان علم هنگام نیازهای جامعهکیفیت تعبیر رؤیایوسف و مصریان باستانیوسفوحکومت مصر باستاناهمیت کشاورزیآبادانی مصر باستاناذیت یوسفحکومت در شرایط بحرانیذخیره سازی غلاتکشاورزی در مصر باستاناهمیت سهمیه بندی ارزاقمسؤولیت رهبران جامعهاهمیت تأمین نیازهای جامعهتوصیه های یوسفشخصیت یوسفعفو یوسفآداب مصرفمسؤولیت حکومتتاریخ مصر باستانتعبیر رؤیای پادشاه مصرجوانمردی یوسفمسؤولیت حاکمانرؤیای پادشاه مصرویژگیهای محسنانعدد هفتفضایل یوسفاحکامعمل پسندیده
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۸۹)
  • ذخیرهسازی غلاّت با خوشه و غلاف، عملی ابتکاری در دوران یوسف(علیه السلام) و به پیشنهاد ان حضرت
  • هفت سال پیاپی کِشت کردن، جزیی از تعبیر خواب پادشاه مصر بهوسیله یوسف(علیه السلام)
  • لزوم برنامهریزی برای حلّ بحرانهای اقتصادی+۱ آیه
  • ضرورت صرفهجویی در بحرانهای اقتصادی
  • لزوم نظارت حکومت بر امور اقتصادی (تولید، توزیع و...) در وضعیّت بحرانی+۱ آیه
  • لزوم نظارت حکومت بر امور اقتصادی (تولید، توزیع و...) در وضعیّت بحرانی+۱ آیه
  • برنامهریزی درست مدیران، سبب رفع بحرانهای اقتصادی جامعه+۱ آیه
  • برخی رؤیاها، دربردارنده الهاماتی راهگشا+۷ آیه
  • هفت گاو چاق در رؤیای پادشاه مصر، نمودی از هفت سال ابادانی و فراوانی محصول در تعبیر یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
  • خوشههای سبز و خشک در رؤیای پادشاه مصر، پیامدار لزوم زراعت محصولات خوشهدار، در طی هفت سال ابادانی+۲ آیه
  • خوشههای خشک، در رؤیای پادشاه، پیامدار لزوم ذخیرهسازی محصولات درو شده به همراه خوشههای ان+۲ آیه
  • لزوم صرفهجویی در مصرف محصولات هفت ساله، پیامی نهفته در رؤیای پادشاه مصر
  • استفاده از ارزاق ذخیره سالهای ابادانی، طی هفت سال خشکسالی، از پیامهای نهفته در رؤیای پادشاه مصر+۱ آیه
  • رؤیای پادشاه مصر، دربردارنده رمزهایی گویای پیشامدهای شیرین و تلخ، طی یک دوره پانزده ساله+۲ آیه
  • شکوفایی تمدّن مصر باستان در عصر یوسف(علیه السلام)+۷ آیه
  • پایهریزی و شکوفایی تمدّنهایی بزرگ، در سایه حکومتهای خدادادی رهبران الهی+۵ آیه
  • توسعه کشاورزی، از نشانههای تمدّن+۴ آیه
  • تعبیر چاقی هفت گاو، به وفور روزیها در هفت سال برای مصریان، از زبان یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
  • جواز تعبیر خواب (برای افراد با صلاحیت و اگاه به ان)+۸ آیه
  • مجاز بودن حکومتها در محدود کردن ازادی مردم، نسبت به اموال و املاک خود و سوق دادن ان به سمت مصالح عمومی، در شرایط بحرانی+۳ آیه
  • حلیت انواع محصولات زراعی، برای انسان+۶ آیه
  • جواز نقل رؤیا، برای دیگران+۵ آیه
  • جواز تعبیر خواب، برای افراد اگاه از ان+۶ آیه
  • مجاز بودن حکومتها، در محدود کردن ازادی مردم برای تصرّف اموال و املاک خود و سوق دادن ان به سمت مصالح عمومی، در شرایط بحرانی+۴ آیه
  • دریغ نکردن یوسف(علیه السلام)، از دانش و مدیریت خویش در حکومت مصر، به رغم ازار دیدن از ان+۲ آیه
  • لزوم اهتمام حکومت به برنامه ریزی، محاسبه و پیش بینی شرایط اقتصادی+۱ آیه
  • مهار تولید و توزیع ارزاق، در شرایط بحرانی، از وظایف حکومتها
  • وقوع هفت سال خشکسالی در مصر، پس از هفت سال ابادانی، تعبیر یوسف(علیه السلام) از رؤیای پادشاه مصر+۳ آیه
  • لزوم برنامه ریزی، برای مصون ماندن از عوارض قحطی و خشکسالی+۱ آیه
  • برنامه ریزی یوسف(علیه السلام)، برای مصون ماندن از عوارض خشکسالی، برخاسته از رؤیای پادشاه مصر+۱ آیه
  • هفت سال تلاش برای تولید غلاّت و ذخیره سازی ان، طبق توصیه یوسف(علیه السلام) به مردم مصر، برای رهایی از مشکلات دوران خشکسالی+۱ آیه
  • نگهداری گندم با خوشه در انبار و مصرف اندکی از ان، شیوه ای برای ذخیره سازی در دوران قحطی و خشکسالی+۱ آیه
  • لزوم صرفه جویی، در دوره امادگی برای مواجه شدن با خشکسالی+۱ آیه
  • مسیولیّت حاکمان، در نظارت و دخالت بر تولید و توزیع و مصرف غلاّت، در دوران خشکسالی+۲ آیه
  • نگهداری خوردنیها در خوشه ها، وسیله ای برای حفظ انها از افات
  • محصولات زراعی، مورد تغذیه انسان و مباح برای انان+۶ آیه
  • هفت سال تلاش، برای تولید خوردنیها و ذخیره سازی انها با خوشه ها، از توصیه های یوسف(علیه السلام) به مردم مصر، برای مصون ماندن از مشکلات قحطی و خشکسالی
  • تعبیر هفت خوشه سبز در رؤیای پادشاه مصر، به هفت سال ابادانی از سوی یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • مصونیّت غلات در مقابل افات، در صورت نگهداری در خوشه های ان
  • پیشنهاد نگهداری هفت سال محصول گندم در خوشه های ان برای سالهای قحطی، از جانب یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • توصیه یوسف(علیه السلام) به ذخیره کردن غلاّت درو شده به همراه خوشه های انها
  • خوشه سبز، بیانگر رفاه و برکت، در رؤیای عزیز مصر+۲ آیه
  • خوشه سبز، بیانگر رفاه و برکت، در رؤیای عزیز مصر+۲ آیه
  • رؤیای پادشاه و عزیز مصر، موجب اگاهی به سالهای فراوانی و قحطی در مصر+۴ آیه
  • پیشگیری از گرفتاری مردم مصر به اثار سوء قحطی، از اثار رؤیای عزیز مصر+۳ آیه
  • رؤیای پادشاه مصر، از رؤیاهای صادق+۴ آیه
  • دانش تعبیر رؤیا، راه گشا به حوادث اینده و کارامد برای پیشگیری از ناگواریها+۳ آیه
  • تعبیر یوسف(علیه السلام) از رؤیای هفت خوشه خشک، به هفت سال خشکسالی+۲ آیه
  • تعبیر رؤیای هفت خوشه سبز عزیز مصر، به هفت سال ابادانی+۱ آیه
  • هفت گاو چاق در رؤیای عزیز مصر، نمود هفت سال ابادانی و فراوانی محصول در تعبیر یوسف(علیه السلام)+۱ آیه
  • فرا رسیدن سالی پر باران و پرنعمت، بعد از هفت سال خشکسالی، تعبیر خواب پادشاه مصر توسط یوسف(علیه السلام)+۳ آیه
  • هفت سال پیاپی کِشت کردن، تعبیر خواب پادشاه مصر، به وسیله یوسف(علیه السلام)+۲ آیه
  • هفت گاو چاق، در رؤیای پادشاه مصر، نمودِ هفت سال ابادانی+۲ آیه
  • هفت سال تلاش برای تولید و ذخیره سازی غلّه، از توصیه های یوسف(علیه السلام) به مردم مصر
  • هفت سال تلاش برای تولید غلّه، ذخیره سازی غلّه ها، صرفه جویی و قناعت در مصرف، توصیه های یوسف(علیه السلام) به مردم مصر، برای کاهش مشکلات دوران هفت سال قحطی و خشکسالی
  • قناعت و صرفه جویی، راهی درست برای گرفتار نشدن به گرسنگی و کمبودها، هنگام پیش امدهای ناگوار+۱ آیه
  • ضرورت صرفه جویی و قناعت در مصرف، و امادگی برای مقابله با شرایط بحرانی
  • ضرورت قناعت و صرفه جویی در اذوقه ها و محصولات کشاورزی، پیش از دوران قحطی و خشکسالی و هنگام احتمال وقوع ان+۱ آیه
  • لزوم قناعت و صرفه جویی در اذوقه ها، در دوران قحطی و خشکسالی+۱ آیه
  • توصیه یوسف(علیه السلام) به قناعت، در مصرف محصولات کشاورزی در مصر، به دنبال رؤیای پادشاه مصر+۱ آیه
  • لزوم قناعت و صرفه جویی در مصرف محصولات هفت سال کشاورزی در مصر، پیش از دوران قحطی، پیامی نهفته در رؤیای پادشاه مصر+۲ آیه
  • تعبیر خواب پادشاه مصر از سوی یوسف(علیه السلام) و تحقّق ان از کرامات یوسف(علیه السلام)+۶ آیه
  • کشاورزی، دارای اهمّیّت، در قوام جامعه و حکومت+۲ آیه
  • سرزمین مصر، محلّی مناسب برای کشاورزی و تولید غلاّت+۱ آیه
  • رونق و توسعه کشاورزی در مصر باستان، در زمان یوسف(علیه السلام)+۵ آیه
  • پاشیدن بذر در زمین، از عوامل توسعه کشاورزی+۳ آیه
  • کار و تلاش برای ابادانی زمین، از عوامل توسعه کشاورزی+۱ آیه
  • تدبیر و مدیریّت یوسف(علیه السلام) در مصر باستان، عامل مهم، در توسعه کشاورزی ان+۶ آیه
  • استفاده انسانها از محصولات کشاورزی، برای تغذیه و خوردن+۶ آیه
  • ذخیره سازی محصولات کشاورزی در خوشه های ان، موجب جلوگیری از نابودی ان
  • پیشنهاد یوسف(علیه السلام) به پادشاه مصر، مبنی بر صرفه جویی و ذخیره سازی غلاّت و محصولات کشاورزی، در هفت سال ابادانی+۱ آیه
  • کشت و پاشیدن بذر از سوی کشاورزان، از مراحل اولیّه کشاورزی+۲ آیه
  • درو و برداشت محصولات و میوه ها، هنگام رسیدن انها، از مراحل کشاورزی+۲ آیه
  • نظارت بر محصولات کشاورزی و تغذیه مردم، در شرایط بحرانی، از وظایف حکومت+۱ آیه
  • امانتداری و اگاهی، از شرایط فرد نظارت کننده بر کشاورزی و امور اقتصادی+۳ آیه
  • هفت سال فراوانی محصولات کشاورزی و به دنبال ان هفت سال خشکسالی، تعبیر خورده شدن هفت گاو چاق، به وسیله هفت گاو لاغر+۳ آیه
  • هفت سال تلاش جهت ذخیرهسازی غلّهها با خوشههای ان، توصیه یوسف علیه السلام جهت مدیریّت بیتالمال و مصون ماندن از مشکلات دوران هفت سال قحطی+۱ آیه
  • پیشگویی یوسف علیه السلام از وضع اقتصادی مصر، در میانمدّت و طولانیمدّت+۱ آیه
  • گاوهای فربه در رؤیای عزیز مصر، نشانه هفت سال رفاه و محصول فراوان در مصر+۱ آیه
  • تولید غلّات و محصولات، بیش از مصرف سرانه مردم مصر، در عصر یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • رؤیای عزیز مصر و تعبیر ان به وسیله یوسف علیه السلام، سبب رسیدگی مجدّد به اتّهام زلیخا علیه ان حضرت و اثبات بیگناهی او+۸ آیه
  • پیشنهاد ذخیره محصولات برای سالهای خشکسالی، از تدبیرها و برنامهریزیهای اقتصادی یوسف علیه السلام+۱ آیه
  • غلّات و محصولات کشاورزی، از تولیدات عمده و غذای اصلی مردم مصر، در عصر یوسف علیه السلام+۲ آیه
  • شکوفایی تمدن مصر باستان، در عصر یوسف علیه السلام+۷ آیه
  • پیشنهاد یوسف علیه السلام برای ذخیره محصولات کشاورزی در سالهای فراوانی اب، جهت تامین دوران خشکی، نشانه بهرهمندی وی از دانش مدیریّت و اقتصاد+۲ آیه
  • تدبیر و برنامهریزی یوسف علیه السلام برای پیش بینی شرایط اقتصادی+۱ آیه
  • نقش مدیریت یوسف علیه السلام در مهار تولید و توزیع ارزاق، در شرایط بحرانی+۱ آیه
  • تعبیر رؤیای هفت خوشه سبز عزیز مصر، به هفت سال ابادانی+۱ آیه
  • هفت گاو چاق در رؤیای عزیز مصر، نمود هفت سال ابادانی و فراوانی محصول در تعبیر یوسف علیه السلام+۱ آیه
واژه‌ها