آیه ۱۲۵ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۱۲۵ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۸۱

ادْعُ إِلَىٰ سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَادِلْهُم بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّكَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِيلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ

با حکمت و اندرز نیکو، به راه پروردگارت دعوت نما! و با آنها به روشی که نیکوتر است، استدلال و مناظره کن! پروردگارت، از هر کسی بهتر می‌داند چه کسی از راه او گمراه شده است؛ و او به هدایت‌یافتگان داناتر است.

معنی کلمات و عبارات
«الْحِکْمَةِ»: سخنان استوار و بجا. «الْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ»: اندرز نیکو و زیبائی که دلچسب و گیرا و قانع‌کننده بوده و در آن ترهیب و تشویق و بیم و امید باشد. «جَادِلْهُمْ»: با مردمان مناظره و مباحثه و گفت و شنود کن. «بِالَّتِی»: به طریقه و شیوه‌ای که. واژه (أَلَّتِی) صفت موصوف محذوفی چون (الطَّریقَة، الْمُجَادِلَةِ) است.
نزول
نکات آیه
۱- پیامبر(ص) مأمور دعوت مردم به راه پروردگار در پرتو حکمت (برهانهاى عقلى و علمى) و موعظه نیک «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة» «حکمت» به معناى دستیابى به حق در پرتو علم و عقل است (مفردات راغب). بنابراین «بالحکمة»; یعنى، به وسیله براهین عقلى و علمى به حق رسیدن. ۲- رشد و کمال پیامبر(ص) در پرتو ربوبیت الهى، مقتضى دعوت دیگران به راه خداست. «ادع إلى سبیل ربّک» واژه «ربّ» - که در لغت به معناى تربیت است (مفردات راغب) - مى تواند اشاره به این جهت داشته باشد که: بهره ورى پیامبر(ص) از ربوبیت خدا، مقتضى آن است که آن حضرت دیگران را نیز از ربوبیت خدا بهره مند سازد. ۳- تبلیغ دین و دعوت دیگران به راه خدا، تکلیفى الهى بر همگان «ادع إلى سبیل ربّک» برداشت فوق، با الغاى خصوصیت از مخاطب اصلى آیه; یعنى، پیامبراکرم(ص) است. ۴- لزوم به کارگیرى روشهاى مختلف تبلیغى، متناسب با مخاطبها در دعوت به دین «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جدلهم» ذکر «حکمت»، «موعظه» و «جدال به احسن» به عنوان سرّ ابزار دعوت به راه خدا مى تواند بیانگر برداشت فوق باشد. ۵- جمود بر روش واحد تبلیغى، فاقد کارآیى لازم در هدایت همگان «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جدلهم» فرمان الهى به استفاده از روشهاى گوناگون (برهان، موعظه و جدال احسن) نشانگر عدم کفایت یک روش است. ۶- آشنایى با حکمت، موعظه و برترین روشهاى جدلى، نیاز ضرورى مبلغان دین «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جدلهم بالتى هى أحسن» امر الهى به تبلیغ دین از طریق حکمت، موعظه و جدل برتر نشانگر این معناست که فاقدان این ابزار، از کارآیى لازم و شایسته در امر تبلیغ برخوردار نیستند. ۷- پیامبر(ص)، مأمور به مجادله و مناظره با کافران و مشرکان با بهترین نوع و روش «و جدلهم بالتى هى أحسن» ۸- حکمت (دلایل عقلى و علمى)، اساسى ترین و ارزشمندترین وسیله تبلیغ دین * «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جدلهم» برداشت فوق، بدان احتمال است که تقدم «حکمة» بر «موعظة» و «جدل»، معلول اهمیت و ارزش برتر آن باشد. به علاوه مطلق آمدن «حکمت» و مقید شدن «موعظه» به «حسنة» و «جدل» به «أحسن»، مى تواند مؤید برداشت فوق باشد. ۹- انسان براى گرایش به راه خدا، نیازمند موعظه نیک در کنار دلایل متقن عقلى «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة» برداشت فوق، با توجه به این نکته است که «الموعظة» عطف بر «بالحکمة» است و با یک سیاق ذکر شده، در حالى که «و جادلهم» با بیان دیگر و امرى مجزّا آمده است. ۱۰- لزوم توجه به جنبه هاى عقلى، برهانى، عاطفى و احساسى انسان در امر تبلیغ دین «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة» برداشت فوق، با توجه به معناى لغوى «حکمت» و «موعظة» است: حکمت; یعنى، دستیابى به حق در پرتو علم و عقل و موعظة; یعنى، تذکر به خیر آن گونه که باعث رقّت قلب شود (مفردات راغب). ۱۱- راه خدا و اسلام، سازگار با عقل، علم و عواطف انسانى «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة» ۱۲- رعایت روش نیک و مؤثر، از شرایط وعظ و خطابه «ادع ... و الموعظة الحسنة» ۱۳- لزوم به کارگیرى برترین و مؤثرترین روشها، در جدل (مباحثه و مناظره) براى بیان مسائل دینى و احیاى حقایق الهى «ادع إلى سبیل ربّک ... و جدلهم بالتى هى أحسن» ۱۴- حرکت فرهنگى، زیربناى تبلیغ دین و گسترش اسلام «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جدلهم بالتى هى أحسن» دعوت به راه خدا (دین) از راه حکمت، موعظه، جدال و مناظره خوب کارى است فرهنگى و چون این آیه در مکه نازل شده بود و هنوز فرمان جنگ و مبارزه سیاسى و نظامى صادر نشده بود، مى تواند گویاى برداشت فوق باشد. ۱۵- بهره گیرى از حکمت، موعظه نیکو و جدل بهترین در تبلیغ دین، روشى ابراهیمى است. «اتّبع ملّة إبرهیم ... ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة و الموعظة الحسنة و جدلهم بالتى هى أحسن» ۱۶- کاربرد روشهاى مختلف تبلیغى، مایه اتمام حجت است نه عامل هدایت حتمى همگان. «ادع ... إن ربّک هو أعلم بمن ضلّ عن سبیله و هو أعلم بالمهتدین» جمله «إن ربّک ... بالمهتدین» مى رساند که انسانها دو گروهند: گمراهان و هدایت شدگان. بنابراین فرمان «ادع ...» براى اتمام حجت است نه براى هدایت همه مردم. ۱۷- برخى از مردم، على رغم کاربرد تمامى روشهاى مناسب تبلیغى، هدایت نمى شوند، هر چند هادى و مبلغ پیامبر باشد. «ادع إلى سبیل ربّک بالحکمة ... إن ربّک هو أعلم بمن ضلّ عن سبیله و هو أعلم بالمهتدین» ۱۸- خداوند، نسبت به گمراهان و هدایت یافتگان، برترین آگاهى را دارد. «إن ربّک هو أعلم بمن ضلّ عن سبیله و هو أعلم بالمهتدین»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۹- «عن أبى عبدالله(ع) قال: و الله نحن السبیل الذى أمرکم الله باتّباعه، قوله «و جادلهم بالتى هى أحسن» یعنى بالقرآن; [منبع: کافى، ج ۵، ص ۱۳، ح ۱; نورالثقلین، ج ۳، ص ۹۵- ، ح ۲۶۵.] از امام صادق(ع) روایت شده است که فرمود: به خدا سوگند! آن راهى که خدا شما را به پیروى از آن امر فرموده ما هستیم و مقصود از سخن خدا «و جادلهم بالتى هى أحسن» قرآن است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

آثار بکارگیری روشهای تبلیغیآثار تکامل محمدارکان گسترش اسلاماستفاده از حکمتاستفاده از موعظهانعطاف پذیری در تبلیغاهمیت برهان عقلیاهمیت فرهنگبرهان در دعوتتناسب تبلیغ با مخاطبانحکمت در تبلیغحکمت در دعوتروش شناسی در موعظهزمینه گرایش به سبیل اللهعلم به مهتدینعلم به گمراهانعوامل اتمام حجتمجادله احسن در تبلیغمجادله با قرآنمراد از سبیل اللهموعظه در دعوتنقش مبلغاننیاز به موعظههماهنگی اسلام با عقلهماهنگی اسلام با علمهماهنگی اسلام با عواطفهماهنگی سبیل الله با عقلهماهنگی سبیل الله با علمویژگیهای سبیل اللهاطاعت از ائمهارکان تبلیغعواطف در تبلیغدعوت به سبیل اللهروش مجادلهمجادله با کافرانمجادله محمدموانع تأثیر تبلیغموعظه در تبلیغروش دعوتمجادله احسنمجادله با مشرکانشرایط موعظهارزش حکمتبرهان در تبلیغابزار تبلیغتکلیف همگانیروش تبیین دینآسیب شناسی تبلیغروش تبلیغ ابراهیمروش تبیین حقایقدعوتهای محمدمحرومان از هدایتتبلیغ دینویژگیهای اسلاممسؤولیت مبلغاننیازهای معنوی انسانروش تبلیغآثار ربوبیت خداعلم خدامسؤولیت محمد
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۰۰)
  • ازادی اهلکتاب در بحث و گفتوگو با پیامبر(صلی الله علیه واله)+۳ آیه
  • برخورداری مخالفان از ازادی اظهار نظر در جامعه اسلامی
  • ازاد بودن مباحث کلامی و مناظرههای دینی+۳ آیه
  • ازاد بودن بحث و مناظره مشرکان با پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • نفی شیوههای زورمدارانه در انجام رسالت پیامبر اکرم(صلی الله علیه واله) و ازاد بودن مردم در پذیرش اسلام+۱ آیه
  • پسندیده بودن برخورد مؤدّبانه با مخالفان عقیدتی
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به مراعات ادب هنگام استدلال و مناظره با مخالفان
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور به دعوت مردم به اسلام با حکمت و موعظه نیک
  • لزوم بهرهگیری از برهان و استدلال در مقام دعوت به دین
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور دعوت مردم با ارایه برهان
  • پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله) موظف به استفاده از حکمت، در دعوت به راه پروردگار
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، موظّف به استفاده از موعظه در دعوت به راه خدا+۲ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) مامور به جدال احسن در دعوت به راه خدا
  • لزوم بهکارگیری روشهای مختلف تبلیغی، متناسب با مخاطبها در دعوت انان
  • محمّد(صلی الله علیه واله) تحت تربیت خاصّ خداوند+۶ آیه
  • استفاده از حکمت، از روشهای تربیتی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله) موظّف به استفاده از جدال احسن، در روش تربیتی خود
  • استفاده از حکمت، از روشهای تربیتی پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • موعظه، از روشهای تربیتی قران+۲ آیه
  • بهترین برخورد و نیکوترین سخن، از جمله اداب جدال با دیگران+۱ آیه
  • اظهار رفق و مدارا به هنگام جدال با مخالفان، از سفارشهای خدا+۲ آیه
  • مجادله به وسیله قران، از جدالهای احسن
  • سفارش خداوند، به جدال احسن در تبلیغ دین
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور مجادله با مشرکان با بهترین روش
  • جواز جدال احسن پس از دعوت حکیمانه و موعظه حسنه
  • جدال احسن در تبلیغ دین، توصیه خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • تبلیغ دین و دعوت به ان، انگیزه پیامبر(صلی الله علیه واله) از جدال با مخالفان
  • لزوم موعظه نیکوی پیامبر(صلی الله علیه واله) در انجام دادن تبلیغ
  • لزوم تبلیغ و دعوت مردم به پروردگار و حق، به وسیله پیامبر(صلی الله علیه واله)+۱ آیه
  • لزوم تبلیغ و دعوت به حق پیامبر(صلی الله علیه واله) از راه حکمت، موعظه نیکو و جدال احسن
  • جواز جدال، بر اساس دانش و برهان+۱ آیه
  • لزوم موعظه نیکو از سوی پیامبر(صلی الله علیه واله) در اجرای تبلیغ و دعوت مردم
  • فراگیری حکمت، زمینه ای برای هدایت و رهایی از ضلالت و گمراهی+۲ آیه
  • برخورداری پیامبر(صلی الله علیه واله)، از حکمت الهی+۶ آیه
  • تعالیم پیامبر اسلام(صلی الله علیه واله)، بر اساس حکمت و به دور از سستی و بطلان+۴ آیه
  • تعلیم حکمت به مردم، از مسیولیّتهای پیامبر(صلی الله علیه واله)+۴ آیه
  • بهره گیری از حکمت در تبلیغ دین، فرمان خدا به پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • اشنایی با حکمت، نیاز ضروری مبلّغان دین
  • حکمت (دلایل عقلی و علمی)، اساسی ترین و ارزشمندترین وسیله تبلیغ دین
  • بهره گیری از حکمت در تبلیغ دین، روش ابراهیمی+۱ آیه
  • قران، کتاب اسمانی و حاوی حکمتهای الهی+۶ آیه
  • ربوبیّت الهی، مقتضی دعوت انسانها به راه خداوند+۲ آیه
  • ربوبیّت الهی، مقتضی نظارت دایمی و اگاهی کامل بر احوال و افکار و اعمال ادمیان+۲ آیه
  • صبر و عدم تعجیل در انتقام از دشمن و مقابله به مثل، هنگام دعوت به اسلام، خیر برای مؤمنان+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور تبلیغ دین در پرتو حکمت، موعظه حسنه و جدال احسن
  • تبلیغ دین و هدایت مردم، موجب اذیّت شدن، از سوی دشمنان و نیازمند صبوری+۱ آیه
  • توصیه خداوند به برگزیدن جدال زیبا، در بحث با اهل کتاب+۱ آیه
  • پیامبر(صلی الله علیه واله)، مامور دعوت مردم به راه خدا از راه حکمت، موعظه و جدال احسن
  • تبلیغ دین و دعوت دیگران به راه خدا، تکلیفی الهی بر همگان
  • اهل بیت(علیهم السلام)، از موارد راه خدا، در پیشگاه خداوند
  • حق، از موارد سبیل الله+۱ آیه
  • دین اسلام، از موارد راه خدا+۱ آیه
  • دین خداوند، از موارد سبیل الله+۵ آیه
  • همراهی کلام با دلیل و برهان، زمینه ساز تاثیربخشی ان
  • سخن گفتن با مخاطب به شیوه جدال احسن، زمینه ساز تاثیر ان
  • سخنان پندامیز، کارساز و تاثیرگذار در ادمیان
  • ازاد بودن مشرکان، در بحث و مناظره با پیامبر(صلی الله علیه واله)
  • انسانها، مختار در انتخاب راه هدایت و یا ضلالت+۳ آیه
  • اگاهی همه جانبه خداوند از گمراهان، تهدیدی برای انها+۴ آیه
  • علم خداوند، نسبت به حال گمراهان و منحرفان+۴ آیه
  • اگاهی و علم خداوند، نسبت به هدایت یافتگان+۴ آیه
  • علیم / اسماوصفات+۶ آیه
  • حکمت از اسما و صفات قران+۶ آیه
  • تبلیغ دین و دعوت مردم به ان، از وظایف پیامبر صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • دعوت مردم به اسلام با حکمت و موعظه، سفارش خدا به پیامبر صلی الله علیه و اله
  • دعوت پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله، استوار بر دلیل و برهان
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به استفاده از حکمت، در دعوت به راه پروردگار
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به استفاده از موعظه، در دعوت به راه خدا+۲ آیه
  • پیامبر اکرم صلی الله علیه و اله، مامور جدال احسن، در دعوت به راه خدا
  • شناخت استعداد و قابلیّت مخاطب و برخورد متناسب با انان، از ماموریّتهای تبلیغی محمّد صلی الله علیه و اله+۲ آیه
  • محمّد صلی الله علیه و اله، تحت تربیت خاصّ خداوند+۵ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله مامور مجادله و مناظره با کافران و مشرکان، با بهترین نوع و روش
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به استفاده از روش جدال احسن در دعوت به راه پروردگار
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور مجادله و مناظره با مشرکان، با بهترین روش
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به استفاده از جدال احسن، در روش تربیتیاش
  • وعده خداوند به پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، جهت اعطای حافظهای نیرومند و فراموش نکردن وحی+۵ آیه
  • «ادعُ»+۲ آیه
  • «جادِل»
  • خطاب خاص با مراد عام به محمد صلی الله علیه و اله از سوی خداوند+۸ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، موظّف به رعایت ادب، هنگام مناظره و استدلال با مخالفان
  • خوش خلقی پیامبراکرم صلی الله علیه و اله، از روشهای تربیتی ان حضرت+۱ آیه
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور دعوت مردم به راه پروردگار، در پرتو حکمت (برهانهای عقلی و علمی)
  • ازاد بودن مشرکان در بحث و مناظره با پیامبر صلی الله علیه و اله
  • پیامبر، موظف به رعایت ادب، در معاشرت با مخالفان، هنگام مجادله و مناظره با انان
  • پیامبر صلی الله علیه و اله، مامور موعظه و نصیحت مردم+۲ آیه
  • پیامبر اسلام صلی الله علیه و اله موظف به استفاده از حکمت و موعظه، در تبلیغ معارف الهی
  • پیامبر صلی الله علیه و اله موظّف به، برگزیدن برترین روشها در جدال مباحثه و مناظره، برای بیان مسایل دینی
  • موعظه، روشی مطلوب، برای تبلیغ و دعوت+۲ آیه
  • موعظه، از روشهای تربیتی قران+۲ آیه
  • انسانها برای هدایت به راه خدا، نیازمند موعظه نیک، در کنار دلایل متقن عقلی
  • بیان علّت و فلسفه در موعظه، باعث تاثیر بیشتر و از اداب ان
  • اشنایی با روش موعظه نیاز ضروری مبلّغان دینی
  • پیامبر صلی الله علیه و اله مامور دعوت مردم به راه پروردگار به وسیله موعظه
  • وجوب تبلیغ دین از جانب پیامبر صلی الله علیه و اله با استفاده از پند و موعظه نیکو و پسندیده
  • وجوب موعظه نیکو از سوی پیامبر صلی الله علیه و اله همراه با حکمت در اجرای تبلیغ و دعوت مردم
  • هدایتیافتگی، موجب دستیابی به تقوا
  • صبر در امور تبلیغی و دعوت دینی، از اثار هدایت یافتگی+۱ آیه
  • جدال احسن، روشی برای هدایت مردم
  • پیامبر صلی الله علیه و اله مامور هدایت مردم، با اموزش حکمت به انان
  • موعظه نیکو و زیبا، روشی برای هدایت مردم
واژه‌ها