آیه ۸۶ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۸۶ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۳

حَتَّىٰ إِذَا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَهَا تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ وَوَجَدَ عِندَهَا قَوْمًا قُلْنَا يَا ذَا الْقَرْنَيْنِ إِمَّا أَن تُعَذِّبَ وَإِمَّا أَن تَتَّخِذَ فِيهِمْ حُسْنًا

تا به غروبگاه آفتاب رسید؛ (در آن جا) احساس کرد (و در نظرش مجسّم شد) که خورشید در چشمه تیره و گل‌آلودی فرو می‌رود؛ و در آن جا قومی را یافت؛ گفتیم: «ای ذو القرنین! آیا می‌خواهی (آنان) را مجازات کنی، و یا روش نیکویی در مورد آنها انتخاب نمایی؟»

معنی کلمات و عبارات
«مَغْرِبَ»: مراد غرب جهان معمور آن روزی است. «عَیْنٍ»: چشمه. «حَمِئَةٍ»: لجنزار سیاه و بدبو. آب گِل‌آلودِ تیره‌رنگ. «تَغْرُبُ فِی عَیْنٍ حَمِئَةٍ»: مراد غروب ظاهری خورشید در آن سوی دریا یا اقیانوس است که انگار آفتاب به ژرفای آب فرو می‌رود و در آن می‌غنود. «حُسْناً»: خوبی و نیکی.
نزول
نکات آیه
۱- ذوالقرنین، با به کارگیرى برخى از ابزارها و نیروهایش، به سمت غرب سرزمین خویش پیش رفت. «فأتبع سببًا . حتّى إذابلغ مغرب الشمس» ۲- ذوالقرنین، با رسیدن به انتهاى خشکى هاى غرب، آبى گل آلود و تیره رنگ را فراروى خویش دید. «حتّى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب فى عین حمئة» «حمئة» یعنى داراى «حمأة» به «گل سیاه بدبو» گفته مى شود. (کتاب العین) ۳- غروب خورشید در نقطه پایانى سفر ذوالقرنین به جانب مغرب، چونان فرو رفتن آن در چشمه اى تیره فام بود. «وجدها تغرب فى عین حمئة» از جمله معانى «عین» چشمه است و به قرینه «وجدها» (آن را چنان یافت که) مراد آیه آن نیست که خورشید، در چشمه اى داراى گل سیاه فرو مى رفت، بلکه منظره غروب خورشید را ذوالقرنین آنگونه مشاهده کرد. ۴- پیشروى ذوالقرنین، با رسیدن به ساحل دریایى گسترده، متوقف شد. «وجدها تغرب فى عین حمئة» بدان احتمال که نماى غروب خورشید در آب، نشانه گستردگى پهنه دریا باشد; یعنى، در چشم اندازِ آن، چیزى مشاهده نمى شد، لذا تصوّر آن بود که خورشید در چشمه جوشانى در دریا فرو مى رود و خشکى دیگرى در وراى آن نیست. ۵- محدوده پیشروى ذوالقرنین در ناحیه مغرب تا دریاى سیاه بوده است.* «حتّى إذا بلغ مغرب الشمس وجدها تغرب فى عین حمئة» برخى، نظیر ابن عاشور، منطقه فرمانروایى ذى القرنین را چین دانسته اند، در این صورت، او، در حرکت به سمت غرب، تا دریاى سیاه پیش رفته است که منظره غروب خورشید را به صورت فرو رفتن آن در چشمه آب کدر و سیاه مشاهده کرده است. ۶- ذوالقرنین، در آخرین نقطه خشکى، در غرب سرزمین خویش، با مردمى داراى تشکّل و قومیّت مواجه شد. «وجدها تغرب فى عین حمئة و وجد عندها قومًا» ۷- ساحل نشینان غرب سرزمین ذى القرنین، مردمى کفرپیشه و ستم کار بودند. «قلنا یذا القرنین إمّا أن تعذّب» تعبیر «تعذّب» نشانگر آن است که آنان مستحق کیفر بوده اند و دلیل آن - به قرینه آیات بعد - ستم گرى و کفر آنان بوده است. ۸- ذوالقرنین، از سوى خداوند، در مجازات یا بخشش ساحل نشینان غربى، مخیر شد. «قلنا یذاالقرنین إمّا أن تعذّب و اما ان تتّخذ فیهم حسنًا» ۹- ساحل نشینان مناطق غربى سرزمین ذى القرنین، از رویارویى با نیروهاى او ناتوان بودند و در برابر تصمیمات او، قدرت مقاومت نداشتند. «وجد عندها قومًا قلنا یذا القرنین إمّا أن تعذّب» ۱۰- اقدامات ذوالقرنین، در پرتو رهنمودهاى الهى بود. «قلنا یذاالقرنین إمّا أن تعذّب و إمّا أن تتّخذ» ۱۱- ذوالقرنین از پیامبران بود و به مقام دریافت سخن هاى خداوند نایل شده بود. * «قلنا یذا القرنین» ظاهر کلمه «قلنا» خطاب مستقیم است، گرچه احتمال الهام و یا رساندن پیام به وسیله پیامبرى دیگر نیز وجود دارد. ۱۲- وجود تمدن در غرب سرزمین ذى القرنین «وجد عندها قومًا ... إمّا أن تعذّب» ظلم و ایمان و عمل صالح و مجازات - که آیات بعد در باره ساحل نشینان یاد کرده است - از مشخصات جوامع متمدن است. ۱۳- ذوالقرنین، از برخى اختیارات الهى، در تنظیم نظام اجتماعى مردم، برخوردار بود. «قلنا یذا القرنین إمّا أن تعذّب و إمّا أن تتّخذ فیهم حسنًا» ۱۴- تفویض برخى اختیارات به مدیران و رهبران، در محدوده وظایف شان، امرى لازم است. «قلنا یذا القرنین إمّا أن تعذّب و إمّا أن تتّخذ فیهم حسنًا» خداوند ذوالقرنین را در تصمیم گیرى براى نحوه برخورد با اقوام مغرب، مخیّر گذاشت، دیگران نیز باید این را سرمشق خود قرار دهند. ۱۵- سیر در زمین و به کیفر رساندن اقوام ناصالح، امرى پسندیده است. «حتّى إذابلغ ... إمّا أن تعذّب» گزارش سفر ذى القرنین پس از بیان موهبت هاى الهى به او، نشانه شایسته بودن اقدامات او است. ۱۶- انتخاب خوش رفتارى در مواجهه با کافران، بهتر از به کارگیرى شدّت و خشونت است. «و إمّا أن تتّخذ فیهم حسنًا» جمله «تتّخذ فیهم حسناً» در بیان طریقه مقابل عذاب، تلقین کننده اختیار این شیوه از بین دو نوع برخوردى است که ذوالقرنین بین آن ها مخیّر بود.
تفسیر (۱۲)
موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

اختیارات ذوالقرنینتشبیه غروب خورشیدتشکل مردم مغرب سرزمین ذوالقرنینتفویض اختیار به مدیرانتمدن در مغرب سرزمین ذوالقرنینذوالقرنین در ساحل دریاذوالقرنین در ساحل دریای سیاهذوالقرنین در مغرب زمینذوالقرنین و تنظیم نظام اجتماعیرنگ چشمه قصه ذوالقرنینسرزنش خشونتظلم مردم مغرب سرزمین ذوالقرنینعجز مردم مغرب سرزمین ذوالقرنینمحدوده اولین مسافرت ذوالقرنینمقامات ذوالقرنینملاقات ذوالقرنین با مردم مغربمنشأ اختیارات ذوالقرنینمنشأ عمل ذوالقرنینوحی به ذوالقرنینچشمه گل آلودکفر مردم مغرب سرزمین ذوالقرنینکیفر مردم مغرب سرزمین ذوالقرنینگفتگوی خدا با ذوالقرنینخوشرفتاری با کافراناهمیت مسافرتمسافرت ذوالقرنین به مغرباهمیت خوشرفتاریاهمیت کیفر گناهکارانخشونت با کافرانعفو مردم مغرب سرزمین ذوالقرنینهدایت ذوالقرنیننبوت ذوالقرنینقدرت ذوالقرنینروش مدیریتامکانات ذوالقرنینروش برخورد با کافرانفضایل ذوالقرنینقصه ذوالقرنینتاریخ تمدنظالمانهدایتهای خداتشبیهات قرآنعمل پسندیده
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۳)
  • غروب خورشید در چشمه بدبو، گلالود و سیاه در پندار ذوالقرنین
  • وعده ذوالقرنین به اسانگیری بر مؤمنان دارای عمل صالح+۱ آیه
  • اسانگیری ذوالقرنین بر مؤمنان+۱ آیه
  • ایمان و عمل صالح، عامل اسانی امور بر مؤمنان+۱ آیه
  • عمل صالح سبب اسانگیری بر مؤمنان از سوی ذوالقرنین+۱ آیه
  • ایمان، سبب اسان گرفتن ذوالقرنین بر مؤمنان+۱ آیه
  • روبه رو شدن ذوالقرنین با مردمی بادیهنشین، در سفر به مشرق+۱ آیه
  • غروب خورشید در چشمهای دارای گِل سیاهِ بدبو، در نگاه ذوالقرنین
  • تهدید شدن ظالمان مشرک به شکنجه، از جانب ذوالقرنین+۲ آیه
  • تهدید شدن ساکنان سرزمینهای فتح شده از جانب ذوالقرنین به عذابی سخت از سوی وی+۱ آیه
  • غروب خورشید در نقطه پایانی سفر ذوالقرنین به سوی مغرب، مانند فرورفتن ان در چشمهای تیرهفام
  • استفاده ذوالقرنین، از روش تنبیه و تشویق در حکومتش+۵ آیه
  • غروب خورشید در نقطه پایانی سفر ذوالقرنین به جانب مغرب، چونان فرورفتن ان در چشمه ای تیره فام، در نظر او
  • تصوّر غروب خورشید در دریا، موجب ناامیدی ذی القرنین از وجود ابادانی در ماورای نقطه پایانی سفرش به مغرب
  • وعده ذوالقرنین، به اسان گیری در وضع مقرّرات اجتماعی و فرمانهای حکومتی بر مؤمنانِ دارای عمل صالح+۱ آیه
  • فرمان خدا، به مخیّر بودن ذوالقرنین بر مجازات یا بخشش ساحل نشینان کفرپیشه و ستم کار غرب سرزمین خویش+۲ آیه
  • اقدامات ذوالقرنین، در پرتو اوامر و رهنمودهای الهی
  • اسان گیری ذوالقرنین بر مؤمنان، در حکومت خویش+۱ آیه
  • اختلافات عقیدتی در غرب، در دوران ذوالقرنین+۲ آیه
  • سفر اوّل ذوالقرنین، به غرب سرزمین خویش
  • انسانهای مؤمن و ظالم، در غرب سرزمین ذوالقرنین+۲ آیه
  • منظره غروب خورشید، در منتهی الیه سفر اوّل ذوالقرنین به غرب سرزمینش
  • وعده نیکی و اسان گیری ذوالقرنین، در سفر اوّل به مؤمنان+۱ آیه
  • تهدید ظالمان به عذاب، از جانب ذوالقرنین، در سفر اوّل+۱ آیه
  • اعطای اختیار مجازات یا بخشش مردم به ذوالقرنین، از سوی خداوند+۱ آیه
  • استفاده ذوالقرنین از قدرت و تواناییهای خدادادی، برای سفرهای خود+۲ آیه
  • چشمه قصّه ذوالقرنین، به رنگ گِل سیاه
  • متفاوت بودن زبان منطقه شمالی در عصر ذوالقرنین، با زبانهای زنده ان روز+۲ آیه
  • زبان منطقه شمالی در عصر ذوالقرنین، دور از زبانهای زنده ان روز+۲ آیه
  • سفر ذوالقرنین، تا غروبگاه خورشید+۲ آیه
  • روبه رو شدن ذوالقرنین با مردمی بادیه نشین، در سفر به مشرق+۱ آیه
  • امیدواری ذوالقرنین، به ایمان اوردن ستمگران ساحل دریا+۲ آیه
  • تهدید ظالمان به مجازات، از جانب ذوالقرنین+۱ آیه
  • بازگویی سفر ذوالقرنین به شرق و غرب، نمودی از احاطه علمی خدا بر زوایای زندگی او+۸ آیه
  • عمل صالح، سبب اسان گرفتن ذوالقرنین بر مؤمنان+۱ آیه
  • غروب خورشید در نقطه پایانی سفر ذوالقرنین، مانند فرو رفتن ان در چشمه ای تیره فام
  • استفاده ذوالقرنین از قدرت و امکانات خدادادی، برای سفرهای خود+۵ آیه
  • فرمان خداوند به ذوالقرنین، برای کیفر دادن یا برخورد نیکو با مردم
  • ظالمان ساحل نشین غربی، در دیدگاه ذوالقرنین، مستحقّ کیفر دنیایی و عذاب اخرتی+۲ آیه
  • واگذاری مدیریّت مردم به ذوالقرنین+۱ آیه
  • سختگیری بر ظالمان و متجاوزان و اسانگیری بر مؤمنان راست کردار، شیوه مدیریّتی ذوالقرنین+۲ آیه
  • مردم شرق سرزمین ذیالقرنین، دارای تمدّنی ابتدایی نسبت به مردم مغرب زمین، در زمان ذوالقرنین+۲ آیه
  • غروب خورشید در نقطه پایانی سفر ذیالقرنین به مغرب زمین، همانند فرو رفتن ان در چشمه اب تیره فام
  • اختلافهای عقیدتی و عملی در میان مردم مغرب زمین، هنگام رسیدن ذوالقرنین به انجا+۲ آیه
  • برخی مردم مغرب سرزمین ذیالقرنین، دارای ایمان و عمل صالح+۱ آیه
  • ساحلنشینان مغرب سرزمین ذیالقرنین، دارای زمینه مساعد برای ایمان و عمل صالح+۵ آیه
  • تمّدنی عظیم در مغرب زمین، در عصر ذیالقرنین+۵ آیه
  • حرکت ذوالقرنین به سوی مغرب زمین، با بهکارگیری برخی ابزارها و نیروهای الهی خویش+۱ آیه
  • سلطه کامل ذوالقرنین، بر مردم مغرب زمین+۱ آیه
  • غروب خورشید در نقطه پایانی سفر ذیالقرنین به مغرب زمین، چونان فرو رفتن ان در چشمهای تیره فام+۱ آیه
  • برقراری نظام عادلانه دینی در میان مردم مغرب زمین، به وسیله ذیالقرنین+۱ آیه
  • مخیّر بودن ذیالقرنین از سوی خدا، در مجازات کردن مردم مغرب زمین
  • ظلم و ستم، در میان مردم مغرب زمین+۱ آیه
  • ناتوانی مردم مغرب سرزمین ذیالقرنین، از رویارویی با ذوالقرنین+۲ آیه
  • مخیّر بودن ذوالقرنین، از سوی خداوند، در عفو و بخشش مردم مغرب زمین
  • عمل صالح مردم مغرب سرزمین ذیالقرنین، دارای پاداش نیک+۱ آیه
  • برخی ساحلنشینان مردم مغرب سرزمین ذیالقرنین، مردمی کفر پیشه و ستم کار، هنگام رسیدن ذوالقرنین به انجا+۱ آیه
  • مخیّر بودن ذوالقرنین، از سوی خدا، در مجازات مردم مغرب زمین
  • مواجه شدن ذیالقرنین با مردمی دارای تشکّل و قومیّت، در غرب سرزمین خویش
  • وعده ذوالقرنین به مؤمنان سرزمین شمال، از پاداش مناسب و مقرّرات اسان+۱ آیه
  • نوید ذوالقرنین به مؤمنان، مبنی بر مدارا با انان+۱ آیه
  • وجود افرادی مؤمن و نیکوکار، در دوران ذوالقرنین و در ساحل دریا+۱ آیه
  • وعده ذوالقرنین به مؤمنان نیککردار، مبنی بر اعطای پاداش نیک به انان+۱ آیه
واژه‌ها