آیه ۸۴ سوره کهف

سوره کهف(الكهف)، آیه ۸۴ · جزء ۱۶ · صفحه ۳۰۳

معنی کلمات و عبارات
«مَکَّنَّا»: تسلّط و تصرّف دادیم (نگا: یوسف / و ). «سَبَباً»: وسیله و ابزار دستیابی به هدف. راه و روش رسیدن به مقصود.
نزول
نکات آیه
۱- «ذوالقرنین» شخصیتى نیرومند و برخوردار از امکاناتى گسترده در پهنه زمین بود. «إنّا مکّنّا له فى الأرض» «مکّنّا» یعنى: «به او قدرت دادیم.». در باره «ذوالقرنین» و شخصیت تاریخى او و این که او کیست نظر واحدى در میان مورّخان و مفسران وجود ندارد; بعضى، او را از فرمانروایان ما قبل تاریخ دانسته اند و قرآن را تنها مرجع شناخت او مى دانند و برخى، او را همان «اسکندر» دانسته و برخى دیگر، -«فریدون» و برخى، او را از ملوک یمن دانسته و بالاخره، برخى، مانند علامه طباطبایى(ره) تطبیق وى را با «کورش» (پادشاه هخامنشى) با آیات سازگارتر دیده اند. بعضى نیز، او را از پادشاهان چین دانسته و دیوار چین را شاهدى بر مدعاى خود گرفته اند. ۲- قدرت و امکانات عناصر نیرومند تاریخ، در قلمرو اراده و حاکمیت خداوند و نه مستقل از آن. «إنّا مکّنّا له فى الأرض» نسبت دادن قدرت و امکانات ذوالقرنین به خداوند، این پیام را دارد که نباید پنداشت که قدرت مندان، آنچه دارند، خود، به دست آورده اند، بلکه همه چیز از او است. ۳- «ذوالقرنین»، شخصیتى الهى بود. * «إنّا مکّنّا له فى الأرض» احتمال مى رود که انتساب قدرت ذى القرنین به خدا، از آن جهت باشد که خدا، به خاطر شخصیت الهى وى، امکاناتى را به او عطا کرده باشد. ۴- «ذوالقرنین» از اسباب و عواملى کارساز براى محقّق ساختن هر مقصودى برخوردار بود. «و ءاتینه من کلّ شىء سببًا» عموم در «کلّ شىء» عموم عرفى است. «سبباً» مفعول دوم «آتیناه» است. با توجه به مضافى که در کلام مقدر است، تقدیر جمله چنین مى شود: «و آتیناه سبباً من أسباب کل شىء» یعنى، از اسباب و وسایلى که براى نیل به تمامى مقاصد علمى و عملى او وجود داشت، سبب و راهى را در اختیار او قرار دادیم. ۵- در دست داشتن اسباب و راه کارهاى علمى و عملى، زمینه ساز قدرت و اقتدار ذوالقرنین در زمین بود. «إنّا مکّنّا له فى الأرض و ءاتینه من کلّ شىء سببًا» عطف «آتیناه» بر جمله قبل، عطف سبب بر مسبب است; یعنى، اگر «ذوالقرنین» در زمین اقتدار داشت، به جهت اسبابى بود که براى هر کار در اختیار او بود. ۶- نظام طبیعت، مبتنى بر ایجاد اشیا و تحقّق امور از طریق سلسله علل و اسباب است. «و ءاتینه من کلّ شىء سببًا» موفقیت «ذوالقرنین» در تصرّفات خویش، مرهون استفاده او از اسباب و وسائل بوده است. بیان این موضوع در آیه، اشاره به حاکمیت علل و اسباب بر امور جهان است. ۷- امکانات و نیروى «ذوالقرنین» و برخوردارى او از وسایل و ابزار لازم در مقاصد خویش، اعطاى خداوند به وى بود. «إنّا مکّنّا له ... و ءاتینه من کلّ شىء سببًا» ۸- خداوند، بر همه علل و اسباب طبیعى حاکم است. «و ءاتینه من کلّ شىء سببًا»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۹- «عن الأصبغ بن نباتة، عن أمیرالمؤمنین(ع) أنّه قال: سُئِل عن ذى القرنین قال: ... و جعل عزّ ملکه و آیة نبوّته فى قرنه ... و آتاه اللّه من کلّ شىء علماً یعرف به الحقّ و الباطل... و أوحى اللّه إلیه ... فقد طویت لک البلاد و ذلّلت لک العباد فأرهبتهم منک ... فلم یبلغ مغرب الشمس حتّى دان له أهل المشرق والمغرب قال: و ذلک قول اللّه: «إنّا مکّنّا له فى الأرض و آتیناه من کلّ شىء سبباً» ; از اصبغ بن نباته، روایت شده که امیرالمؤمنین(ع) در پاسخ سؤال از ذى القرنین فرمود: ... (خداوند) قدرت پادشاهى و نشانه نبوّت او را در شاخ اش قرار داد ... و از هر چیزى، خداوند، به او دانشى عطا کرد تا به وسیله آن، حق و باطل را بشناسد ... و خدا به او وحى فرمود: ... شهرها را در اختیار تو قرار دادم و بندگان را براى تو رام و دل آنان را از بیم تو پر کردم ... پس هنوز به محل غروب خورشید نرسیده بود که اهل شرق و غرب عالم، تسلیم او شدند. سپس (امیرالمؤمنین) فرمود: و این سخن خداوند است که مى فرماید: إنّا مکّنّا له فى الأرض و آتیناه من کلّ شىء سبباً». [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۲، ص ۳۴۱، ح ۷۹; نورالثقلین، ج ۳، ص ۲۹۷، ح ۲۱۵.]

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۴۰)
  • تاسیس و گسترش تمدّنی عظیم در عصر ذوالقرنین+۴ آیه
  • پایهریزی و شکوفایی تمدّنهایی بزرگ، در سایه حکومتهای خدادادی رهبران الهی+۵ آیه
  • خداوند منشا اعطای تمدّن به انسانها+۲ آیه
  • برخورداری از حکومت، نشانه تمدّن+۶ آیه
  • ساختن سدّ اهنین بین دو کوه از سوی ذیالقرنین، نشانه تمدّن گسترده وی+۴ آیه
  • برخورداری از توان و امکانات، از نشانههای تمدّن+۶ آیه
  • ذوالقرنین، دارای حکومتی دینی، مقتدر و بهره مند از امکانات مادی+۱ آیه
  • حاکمیّت ذوالقرنین، در جهت ظلم ستیزی و کفرستیزی+۳ آیه
  • استفاده ذوالقرنین، از روش تنبیه و تشویق در حکومتش+۵ آیه
  • برخورداری ذوالقرنین از هرگونه امکانات، عطیه ای الهی
  • خدا، اعطاکننده امکانات گسترده در پهنه زمین به ذوالقرنین
  • گستردگی حکومت و پادشاهی ذوالقرنین، در تمام زمین+۱ آیه
  • اعطای علم و راهکارهای علمی به ذوالقرنین، از جانب خداوند+۶ آیه
  • خداوند، عطاکننده حکومت به ذوالقرنین+۱ آیه
  • اعطای علم و راهکارهای علمی به ذوالقرنین، از سوی خداوند+۶ آیه
  • برخورداری ذوالقرنین، از قدرت و امکانات گسترده خدادادی+۲ آیه
  • برخورداری ذوالقرنین، از قدرت و توانایی گسترده در زمین
  • خدا، عطاکننده قدرت به ذوالقرنین
  • استفاده ذوالقرنین از قدرت و تواناییهای خدادادی، برای سفرهای خود+۲ آیه
  • بهره گیری ذوالقرنین، از امکانات و دانش در مدیریّت خود+۴ آیه
  • قدرت و امکانات، دو عنصر مهم در کارکرد مدیریّتی ذوالقرنین+۳ آیه
  • برخورداری ذوالقرنین از قدرت وسیع در زمین و اسباب دستیابی به هر چیز+۱ آیه
  • خداوند، منشا حکومت انسانها در زمین+۵ آیه
  • ذوالقرنین، شخصیّتی شجاع و برخوردار از امکانات خدادادی+۲ آیه
  • لزوم پرداختن حکومتهای الهی، به مبارزه با ظلم+۳ آیه
  • حاکمیّت ذوالقرنین، در جهت ظلم زدایی و کفرستیزی+۲ آیه
  • بازگویی سفر ذوالقرنین به شرق و غرب، نمودی از احاطه علمی خدا بر زوایای زندگی او+۸ آیه
  • مطلوب بودن استفاده از قدرت خدادادی، در ارایه خدمات رایگان به خلق+۴ آیه
  • شایسته بودن استفاده از قدرت خدادادی، در خدمت به خلق و دفع فساد در زمین+۴ آیه
  • برخورداری ذوالقرنین، از قدرت و توانایی گسترده در زمین+۲ آیه
  • قدرت ذوالقرنین، برخاسته از ربوبیّت خداوند+۲ آیه
  • تمدّنها، از اثار و نشانه های قدرت خدا+۹ آیه
  • خداوند، منشا اعطای توانمندی و قدرت+۶ آیه
  • اعتقاد و توجّه به منشا دانستن خداوند، در اعطای قدرت و امکانات، زمینه ای برای اجتناب از چشمداشت هرگونه اجرت از مردم، در مقابل عملکرد خود برای انان+۶ آیه
  • شایسته بودن اعتراف به منشا بودن خداوند برای قدرت و قلمداد کردن ان با عنوان رحمت و نعمت الهی+۶ آیه
  • برخورداری از امکانات لازم، از شرایط واگذاری مدیریّت+۱ آیه
  • ساحلنشینان مغرب سرزمین ذیالقرنین، دارای زمینه مساعد برای ایمان و عمل صالح+۵ آیه
  • تمّدنی عظیم در مغرب زمین، در عصر ذیالقرنین+۵ آیه
  • مُمکِّن/ اسماوصفات+۶ آیه
  • مُؤتی/ اسماوصفات
واژه‌ها