آیه ۲۰ سوره لیل

سوره لیل(الليل)، آیه ۲۰ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶

معنی کلمات و عبارات
«إبْتِغَآءَ»: خواستار شدن. طلبیدن. «وَجْهِ»: ذات (نگا: انعام / ، کهف / ، قصص / ).
نزول

سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال

نکات آیه
۱ - برخورداران درجه والاى تقوا، تنها براى جلب توجّه و عنایت خداوند، اموال خود را انفاق مى کنند. «الأتقى ... إلاّ ابتغاء وجه ربّه» استثنا در این آیه، منقطع است; یعنى، حق نعمتى بر گردن او نیست; لکن «ابتغاء» وجود دارد; یعنى، شخص «أتقى» در انفاق خود، نمى خواهد پاسخ نعمت دیگران را داده باشد. او تنها به این انگیزه انفاق مى کند که خداوند، به او رو کرده و وى را مورد لطف خود قرار دهد. «وجه» به معناى «صورت و چهره» و کنایه از توجّه و عنایت است. ۲ - بذل مال در صورتى نشانه برترین تقوا و مایه تزکیه نفس و نجات از آتش است که تنها به نیت دستیابى به لطف خداوند باشد. «الأتقى . الذى یؤتى ماله ... إلاّ ابتغاء وجه ربّه» ۳ - قصد قربت، شرط مقبول افتادن انفاق است. «إلاّ ابتغاء وجه ربّه» ۴ - ارجمندى انفاق گران، در گرو خداپسند بودن مصارف انفاق هاى آنان است. «إلاّ ابتغاء وجه ربّه» عبارت «ابتغاء وجه ربه»، بیانگر دو ویژگى است; ۱. انفاق گر باید تنها به قصد تقرب به خداوند انفاق کند; ۲. موارد انفاق باید، راه هاى خداپسندانه باشد. برداشت یاد شده، ناظر به دومین ویژگى است. ۵ - نقش نیت (حسن فاعلى)، در ارزش مندى اعمال نیک (حسن فعلى) «إلاّ ابتغاء وجه ربّه» ۶ - تزکیه نفس، در گرو نیت خالص و قصد قربت است. «یتزکّى ... ابتغاء وجه ربّه» ۷ - دستیابى به «وجه اللّه»، در گرو تلاش و جدّیت جوینده آن است. «إلاّ ابتغاء وجه ربّه» از واژه «ابتغاء» تنها در موردى استفاده مى شود که طلب همراه با کوشش و تلاش باشد. (مفردات) ۸ - توجّه به ربوبیت خداوند، وادارسازنده انسان به تلاش براى کسب رضایت و لطف او است. «ابتغاء وجه ربّه» ۹ - خداوند، والاترینِ موجودات و در اوج کمال است و همه چیز مقهور او مى باشد. «ربّه الأعلى» ۱۰ - توجّه به ناچیز بودن همه موجودات در برابر علوّ خداوند، زمینه ساز خلوص نیت و قصد تقرّب به او در انفاق ها است. «یؤتى ماله ... ابتغاء وجه ربّه الأعلى» ۱۱ - برخوردارى از لطف و توجّه خداوند، شایسته ترین پاداش براى انفاق گرانِ باتقوا است. «الأتقى . الذى یؤتى ماله ... إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى» ۱۲ - پاداش انفاق گرانِ باتقوا، مایه رشد و کمال آنان و برخاسته از ربوبیت و مقام والاى خداوند است. «ربّه الأعلى» ۱۳ - دل بستن به لطف خداوند، خود از نعمت هاى الهى و سزاوار پاسخ گویى و سپاس گزارى است. «و ما لأحد عنده من نعمة تجزى . إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى» چنانچه استثنا در این آیه، متصل باشد، «ابتغاء» از مصادیق «نعمة تجزى» خواهد بود. در نتیجه مفاد دو آیه، این مى شود که: کسى نزد انفاق گر نعمتى ندارد، جز یک نعمت [که خداوند عطا کرده است] و آن حالت «ابتغاء» است. بنابراین وجود علاقه و دل بستگى به «وجه اللّه» - که مایه «ابتغاء» است - نعمتى است که باید بهوسیله سپاس گزارى جزا داده شود (نعمة تجزى). ۱۴ - تقواپیشگان، با انفاق کردن اموال خود، نعمت علاقه مندى به لطف خدا را پاس داشته، از آن قدردانى مى کنند. «و ما لأحد عنده من نعمة تجزى . إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى»
تفسیر (۹)
روایات و احادیث

۱۵ - «عن عبداللّه بن مسعود قال: ... قال رسول اللّه(ص): ... یابن مسعود! إذا عملت عملاً فاعمله للّه خالصاً، لأنّه لایقبل من عباده الأعمال إلاّ ما کان خالصاً فإنّه یقول: «و ما لأحد عنده من نعمة تجزى . إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى...»; [منبع: مکارم الاخلاق، ص ۴۵۳; بحارالأنوار، ج ۷۴- ، ص ۱۰۳، ح ۱.] از عبداللّه بن مسعود روایت شده که گفت: ... رسول خدا(ص) فرمود: ... اى پسر مسعود! اگر کارى انجام دادى، آن را خالصانه براى خدا انجام ده. چرا که او اعمال بندگان را قبول نمى کند; مگر آنچه را که خالص باشد; زیرا او مى فرماید: «و ما لأحد عنده من نعمة تجزى . إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى»...».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
  • اخلاص، شرط ارزشمندی انفاق+۸ آیه
  • اخلاص در انفاق سبب برخورداری از خشنودی خدا در اخرت+۳ آیه
  • تزکیه روح و روان از اثار انفاق خالصانه+۲ آیه
  • اخلاص در انفاق از ویژگیهای با تقواترین افراد+۳ آیه
  • اخلاص، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۱۰ آیه
  • انفاق، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۱۰ آیه
  • تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۷ آیه
  • همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
  • انفاق در راه رضای خدا، زمینه تزکیه و پاکی انسان+۱ آیه
  • تقواپیشگی، زمینهساز بهرهمندی از پاداش الهی در اخرت+۵ آیه
  • انفاق مال در راه خدا، از اوصاف متّقین+۱۰ آیه
  • توجّه به ربوبیّت خداوند، برانگیزنده انسان به اخلاص، در اعمال خود+۲ آیه
  • خداوند، حقیقتی بلندمرتبه و بزرگتر از حدّ وصف
  • رضایت متّقین، از پاداشهای پروردگار خویش در اینده+۲ آیه
  • اخلاص در انفاق مال، زمینه ساز رسیدن تقواپیشگان به مقام رضا از خداوند+۳ آیه
  • انفاق خالصانه تقوا پیشگان، زمینه ساز راضی شدن انان از خداوند+۴ آیه
  • تقوای الهی، زمینه ساز بهره مندی تقواپیشگان از مقام رضا+۳ آیه
  • اخلاص در انفاق زمینه ساز رسیدن رضایت مندی تقواپیشگان+۳ آیه
  • انفاق همراه با تقوا و اخلاص، زمینه رسیدن به رضایت از خداوند+۳ آیه
  • انفاق مال با نیت پاک و اخلاص، مانع شقاوت انسان+۴ آیه
  • انفاق مال، در راه خدا، از صفات متّقین+۸ آیه
  • تزکیه و تطهیر نفس، در گرو نیّت خالص و قصد قربت+۱ آیه
  • انفاقکنندگان طالب وجهاللّه به دور از اتش دوزخ+۳ آیه
  • تقواپیشگان، طلبکننده وجهاللّه+۲ آیه
  • ارزشمندی اعمال در پیشگاه خداوند، مشروط به داشتن قصد وجهاللّه+۴ آیه
  • انفاق مال به قصد وجهاللّه، نشانه برخورداری از برترین درجه تقوا+۲ آیه
  • بذل مال به قصد وجهاللّه، مایه تزکیه نفس+۱ آیه
  • تزکیه نفس، در گرو داشتن قصد وجهاللّه و نیّت خالص+۱ آیه
  • خشنود شدن طالبان وجهاللّه، از پاداشهای خداوند+۲ آیه
  • انجام انفاق به قصد وجه الهی زمینهساز نجات از اتش دوزخ الهی+۲ آیه
واژه‌ها