سوره لیل(الليل)، آیه ۲۰ · جزء ۳۰ · صفحه ۵۹۶
معنی کلمات و عبارات
«إبْتِغَآءَ»: خواستار شدن. طلبیدن. «وَجْهِ»: ذات (نگا: انعام / ، کهف / ، قصص / ).
نزول
سال ۲ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - برخورداران درجه والاى تقوا، تنها براى جلب توجّه و عنایت خداوند، اموال خود را انفاق مى کنند. «الأتقى ... إلاّ ابتغاء وجه ربّه»
استثنا در این آیه، منقطع است; یعنى، حق نعمتى بر گردن او نیست; لکن «ابتغاء» وجود دارد; یعنى، شخص «أتقى» در انفاق خود، نمى خواهد پاسخ نعمت دیگران را داده باشد. او تنها به این انگیزه انفاق مى کند که خداوند، به او رو کرده و وى را مورد لطف خود قرار دهد. «وجه» به معناى «صورت و چهره» و کنایه از توجّه و عنایت است.
۲ - بذل مال در صورتى نشانه برترین تقوا و مایه تزکیه نفس و نجات از آتش است که تنها به نیت دستیابى به لطف خداوند باشد. «الأتقى . الذى یؤتى ماله ... إلاّ ابتغاء وجه ربّه»
۳ - قصد قربت، شرط مقبول افتادن انفاق است. «إلاّ ابتغاء وجه ربّه»
۴ - ارجمندى انفاق گران، در گرو خداپسند بودن مصارف انفاق هاى آنان است. «إلاّ ابتغاء وجه ربّه»
عبارت «ابتغاء وجه ربه»، بیانگر دو ویژگى است; ۱. انفاق گر باید تنها به قصد تقرب به خداوند انفاق کند; ۲. موارد انفاق باید، راه هاى خداپسندانه باشد. برداشت یاد شده، ناظر به دومین ویژگى است.
۵ - نقش نیت (حسن فاعلى)، در ارزش مندى اعمال نیک (حسن فعلى) «إلاّ ابتغاء وجه ربّه»
۶ - تزکیه نفس، در گرو نیت خالص و قصد قربت است. «یتزکّى ... ابتغاء وجه ربّه»
۷ - دستیابى به «وجه اللّه»، در گرو تلاش و جدّیت جوینده آن است. «إلاّ ابتغاء وجه ربّه»
از واژه «ابتغاء» تنها در موردى استفاده مى شود که طلب همراه با کوشش و تلاش باشد. (مفردات)
۸ - توجّه به ربوبیت خداوند، وادارسازنده انسان به تلاش براى کسب رضایت و لطف او است. «ابتغاء وجه ربّه»
۹ - خداوند، والاترینِ موجودات و در اوج کمال است و همه چیز مقهور او مى باشد. «ربّه الأعلى»
۱۰ - توجّه به ناچیز بودن همه موجودات در برابر علوّ خداوند، زمینه ساز خلوص نیت و قصد تقرّب به او در انفاق ها است. «یؤتى ماله ... ابتغاء وجه ربّه الأعلى»
۱۱ - برخوردارى از لطف و توجّه خداوند، شایسته ترین پاداش براى انفاق گرانِ باتقوا است. «الأتقى . الذى یؤتى ماله ... إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى»
۱۲ - پاداش انفاق گرانِ باتقوا، مایه رشد و کمال آنان و برخاسته از ربوبیت و مقام والاى خداوند است. «ربّه الأعلى»
۱۳ - دل بستن به لطف خداوند، خود از نعمت هاى الهى و سزاوار پاسخ گویى و سپاس گزارى است. «و ما لأحد عنده من نعمة تجزى . إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى»
چنانچه استثنا در این آیه، متصل باشد، «ابتغاء» از مصادیق «نعمة تجزى» خواهد بود. در نتیجه مفاد دو آیه، این مى شود که: کسى نزد انفاق گر نعمتى ندارد، جز یک نعمت [که خداوند عطا کرده است] و آن حالت «ابتغاء» است. بنابراین وجود علاقه و دل بستگى به «وجه اللّه» - که مایه «ابتغاء» است - نعمتى است که باید بهوسیله سپاس گزارى جزا داده شود (نعمة تجزى).
۱۴ - تقواپیشگان، با انفاق کردن اموال خود، نعمت علاقه مندى به لطف خدا را پاس داشته، از آن قدردانى مى کنند. «و ما لأحد عنده من نعمة تجزى . إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱–۲۱ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۲۰ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیات ۱۲–۲۱ - نکتههای تفسیر نور
آیات ۱۲–۲۱ - پیامهای تفسیر نور
آیات ۱۲–۲۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۲۰ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱–۲۱ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۲۰
روایات و احادیث
۱۵ - «عن عبداللّه بن مسعود قال: ... قال رسول اللّه(ص): ... یابن مسعود! إذا عملت عملاً فاعمله للّه خالصاً، لأنّه لایقبل من عباده الأعمال إلاّ ما کان خالصاً فإنّه یقول: «و ما لأحد عنده من نعمة تجزى . إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى...»; [منبع: مکارم الاخلاق، ص ۴۵۳; بحارالأنوار، ج ۷۴- ، ص ۱۰۳، ح ۱.] از عبداللّه بن مسعود روایت شده که گفت: ... رسول خدا(ص) فرمود: ... اى پسر مسعود! اگر کارى انجام دادى، آن را خالصانه براى خدا انجام ده. چرا که او اعمال بندگان را قبول نمى کند; مگر آنچه را که خالص باشد; زیرا او مى فرماید: «و ما لأحد عنده من نعمة تجزى . إلاّ ابتغاء وجه ربّه الأعلى»...».
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار علاقه به لطف خداآثار پاداش انفاقگرانآثار پاداش متقیناهمیت اخلاص در عملبهترین پاداش انفاقگرانبهترین پاداش متقینتلاش برای رضایت خداذکر علو خدارضایت خدا در انفاقزمینه تکامل انفاقگرانزمینه تکامل متقینزمینه وجه اللهفلسفه انفاق متقیننعمت امیدوارینقش علو خدامقهوریت موجوداتاهمیت لطف خدااهمیت جلب رضایت خداشکرگزاری متقینذکر عجز موجوداتمنشأ پاداش انفاقگراننقش ربوبیت خدااخلاص متقینانفاق متقیناهمیت تلاشموجبات نجات از جهنمفضایل انفاقگراناهمیت نیتنقش نیتقهاریت خداامیدواری به لطف خدازمینه اخلاصشرایط انفاقزمینه تزکیهاهمیت اخلاصزمینه رضایت خداعلو خداعوامل تزکیهصفات متقیناخلاص در انفاقارزش عمل صالحاهمیت رضایت خدازمینه لطف خداذکر ربوبیت خدانشانه های تقوامراتب پاداششکر نعمتآثار ذکرپاداشهای خداملاک ارزشهامشمولان لطف خدانعمتهای خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۳۰)
- اخلاص، شرط ارزشمندی انفاق+۸ آیه
- اخلاص در انفاق سبب برخورداری از خشنودی خدا در اخرت+۳ آیه
- تزکیه روح و روان از اثار انفاق خالصانه+۲ آیه
- اخلاص در انفاق از ویژگیهای با تقواترین افراد+۳ آیه
- اخلاص، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۱۰ آیه
- انفاق، موجب بهرهمندی از پاداش الهی+۱۰ آیه
- تقوا، موجب برخورداری از پاداش الهی+۷ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۳ آیه
- انفاق در راه رضای خدا، زمینه تزکیه و پاکی انسان+۱ آیه
- تقواپیشگی، زمینهساز بهرهمندی از پاداش الهی در اخرت+۵ آیه
- انفاق مال در راه خدا، از اوصاف متّقین+۱۰ آیه
- توجّه به ربوبیّت خداوند، برانگیزنده انسان به اخلاص، در اعمال خود+۲ آیه
- خداوند، حقیقتی بلندمرتبه و بزرگتر از حدّ وصف
- رضایت متّقین، از پاداشهای پروردگار خویش در اینده+۲ آیه
- اخلاص در انفاق مال، زمینه ساز رسیدن تقواپیشگان به مقام رضا از خداوند+۳ آیه
- انفاق خالصانه تقوا پیشگان، زمینه ساز راضی شدن انان از خداوند+۴ آیه
- تقوای الهی، زمینه ساز بهره مندی تقواپیشگان از مقام رضا+۳ آیه
- اخلاص در انفاق زمینه ساز رسیدن رضایت مندی تقواپیشگان+۳ آیه
- انفاق همراه با تقوا و اخلاص، زمینه رسیدن به رضایت از خداوند+۳ آیه
- انفاق مال با نیت پاک و اخلاص، مانع شقاوت انسان+۴ آیه
- انفاق مال، در راه خدا، از صفات متّقین+۸ آیه
- تزکیه و تطهیر نفس، در گرو نیّت خالص و قصد قربت+۱ آیه
- انفاقکنندگان طالب وجهاللّه به دور از اتش دوزخ+۳ آیه
- تقواپیشگان، طلبکننده وجهاللّه+۲ آیه
- ارزشمندی اعمال در پیشگاه خداوند، مشروط به داشتن قصد وجهاللّه+۴ آیه
- انفاق مال به قصد وجهاللّه، نشانه برخورداری از برترین درجه تقوا+۲ آیه
- بذل مال به قصد وجهاللّه، مایه تزکیه نفس+۱ آیه
- تزکیه نفس، در گرو داشتن قصد وجهاللّه و نیّت خالص+۱ آیه
- خشنود شدن طالبان وجهاللّه، از پاداشهای خداوند+۲ آیه
- انجام انفاق به قصد وجه الهی زمینهساز نجات از اتش دوزخ الهی+۲ آیه