آیه ۷۲ سوره نحل

سوره نحل(النحل)، آیه ۷۲ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۷۴

وَاللَّهُ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَجَعَلَ لَكُم مِّنْ أَزْوَاجِكُم بَنِينَ وَحَفَدَةً وَرَزَقَكُم مِّنَ الطَّيِّبَاتِ أَفَبِالْبَاطِلِ يُؤْمِنُونَ وَبِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ

خداوند برای شما از جنس خودتان همسرانی قرار داد؛ و از همسرانتان برای شما فرزندان و نوه‌هایی به وجود آورد؛ و از پاکیزه‌ها به شما روزی داد؛ آیا به باطل ایمان می‌آورند، و نعمت خدا را انکار می‌کنند؟!

معنی کلمات و عبارات
«مِنْ أَنفُسِکُمْ»: از جنس و شکل خودتان (نگا: نساء / . «حَفَدَةً»: جمع حَفید، نوادگان. فرزندزادگان. «الْبَاطِلِ»: مراد بتها است که مصداق روشن باطل در تمام ابعادند. در اصل مراد سودی است که از بتها انتظار داشتند.
نزول
نکات آیه
۱- قرار دادن همسرانى از جنس خود انسانها براى آنان، از نعمتهاى خداوند است. «و الله جعل لکم من أنفسکم أزوجًا» ۲- زوجیت در نظام زندگى انسانها، نعمتى است در جهت منافع و مصالح آنان. «و الله جعل لکم من أنفسکم أزوجًا» برداشت فوق با استفاده از «لام» در «لکم» است که براى انتفاع مى باشد. ۳- زن و مرد، داراى نفس و حقیقت واحد انسانى و فاقد کمترین تمایز در انسانیت «و الله جعل لکم من أنفسکم أزوجًا» این برداشت به خاطر این است که همه انسانها - اعم از مرد و زن - مخاطب «أنفسکم» قرار گرفته اند و همه آنها داراى جان و روح واحدى شمرده شده اند. ۴- برخوردارى انسانها از وجود فرزندانى در پرتو نظام همسردارى، از نعمتهاى خداوند و نشانه هاى اوست. «و الله جعل لکم من أنفسکم أزوجًا و جعل لکم من أزوجکم بنین و حفدة» آیه فوق در شمار چندین آیه قبل است که در مقام امتنان بر انسانها و بیان توحید و اثبات بطلان شرک است. گفتنى است ذیل همین آیه (أفبالباطل یؤمنون ...) مؤید برداشت فوق است. ۵- تضمین بقاى نسل انسان از طریق زوجیت و همسردارى، از نعمتهاى خداوند است. «و الله جعل لکم من أنفسکم أزوجًا و جعل لکم من أزوجکم بنین و حفدة» ۶- ازدواج و همسردارى و برخوردار شدن از فرزند، از سنتهاى الهى و نهفته در سرشت انسان «و الله جعل لکم من أنفسکم أزوجًا و جعل لکم من أزوجکم بنین و حفدة» برداشت فوق با توجه به این نکته است که ماده «جعل» بیانگر سنت خداست و آنچه به عنوان سنت معرفى شود، روند طبیعى خواهد داشت. ۷- برخوردارى انسان در زندگى خانوادگى از یارى بى دریغ افرادى چون نوادگان و خویشاوندان، از نعمتهاى خداوند و از نشانه هاى اوست. «و جعل لکم من أزوجکم بنین و حفدة» ماده «حفدة» در مورد یارانى به کار مى رود که از خدمت گزارى تعدى نمىورزند که مفسّران مصداق این معنا را نوادگان یا همه خویشاوندان دانسته اند. ۸- نقش مهم تعاون خویشاوندى در زندگى انسان «و جعل لکم ... حفدة» برداشت فوق از آن جاست که خداوند ضمن برشمردن چند نعمت مهم، پس از موضوع همسردارى و فرزند، به مسأله تعاون خویشاوندى اشاره فرموده است که از معناى لغوى «حفدة» استفاده مى شود. ۹- بهره ورى انسان از غذاهاى پاکیزه و دلپذیر، از نعمتهاى خداوند و نشانه هاى اوست. «و الله جعل لکم ... و رزقکم من الطیّبت» ۱۰- کافران به خاطر باطل گرایى، على رغم مشاهده آثار و نعمتهاى الهى در تمام ابعاد زندگى خود، مورد سرزنش خدایند. «و الله جعل لکم ... أفبالبطل یؤمنون و بنعمت الله هم یکفرون» ۱۱- اعراض از تشکیل خانواده، فرزنددارى، تعاون اجتماعى و بهره ورى از روزیهاى حلال الهى، شیوه اى باطل و نادرست است. * «و الله جعل لکم من أنفسکم أزوجًا ... أفبالبطل یؤمنون» بدان احتمال که «و الله جعل لکم...» در مقام بیان ارزش دادن به موضوع همسرى و ... باشد و در پایان بیان اعتراض آمیز «أفبالباطل یؤمنون» در ردّ کسانى باشد که از پذیرش این ارزشها روى گردانند، این برداشت به دست مى آید. ۱۲- نادیده گرفتن آثار وجود خداوند در مظاهر هستى، کفران و ناسپاسى نعمتهاى اوست. «و الله جعل لکم ... بنعمت الله هم یکفرون» ۱۳- توجه به نعمت، مستلزم سپاسگزارى از نعمت دهنده است. «أفبالبطل یؤمنون و بنعمت الله هم یکفرون»
تفسیر (۱۰)
روایات و احادیث

۱۴- «عن أبى عبدالله(ع) فى قول الله «و جعل لکم من أزواجکم بنین و حفدة» قال: الحفدة بنو البنت و نحن حفدة رسول الله(ص); [منبع: تفسیر عیاشى، ج ۲، ص ۲۶۴، ح ۴۶; نورالثقلین، ج ۳، ص ۶۸، ح ۱۵۰.] از امام صادق(ع) روایت شده است که درباره قول خدا «و جعل لکم من أزواجکم بنین و حفدة» فرمود: حفده پسران دختر هستند و ما حفده رسول خداییم». ۱۵- «الحفدة، هم أختان الرجل على بناته و هو المروى عن أبى عبدالله(ع); [منبع: مجمع البیان، ج ۶، ص ۵۷۶; نورالثقلین، ج ۳- ، ص ۶۸، ح ۱۵۲. فى مجمع البحرین: «ختن الرجل; زوج إبنته»] «الحفدة» به شوهران دختران (داماد) انسان گفته مى شود و این معنا از امام صادق(ع) روایت شده است».

موضوعات

دسته‌بندی موضوعی

فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۷۹)
  • تامین روزی انسانها از سوی خدا، ایه الهی
  • فرزنددار شدن انسانها، از ایات الهی+۱ آیه
  • زوج افریده انسانها، نشانهای از نشانههای خدا+۱۱ آیه
  • خداوند، تامینکننده زینتها و روزی پاکیزه برای انسان در طبیعت+۲ آیه
  • تساوی انسانها در انسانیت و نبودن هیچگونه تمایزی بین انان از جهت یاد شده+۲ آیه
  • وجود روابط خویشاوندی بین انسانها از طریق سبب و نسب+۱ آیه
  • زوج افریدهشدن انسانها، از ایات و نشانههای خدا+۱۰ آیه
  • زوج افریدهشدن انسانها، زمینه ساز گسترش نسل او+۲ آیه
  • زوجیّت انسانها، نعمتی خدادادی
  • ایمان به باطل، ناسپاسی در مقابل نعمتهای خداوند+۱ آیه
  • ایمان به باطل، درپیدارنده سرزنش خداوند+۱ آیه
  • ایمان مشرکان به بتها، مورد سرزنش خداوند+۲ آیه
  • پسر، نعمت خداوند و شایسته شکرگزاری
  • استفاده از پرسش برای ایجاد ذهنیت مساعد جهت تفهیم حقیقت به مخاطب، از روشهای تربیت عقلانی قران+۴ آیه
  • امیزش، از اسباب تولیدمثل+۲ آیه
  • تضمین بقای نسل انسان از راه تولید مثل، از نعمتهای خداوند
  • حرمت بت پرستی
  • مطلوبیّت بهره مندی از رفاه و امکانات در زندگی+۴ آیه
  • حرمت کفران نعمتهای خدا+۱ آیه
  • اعراض از روزیهای حلال الهی، شیوه ای باطل و نادرست
  • اعطای نعمت از سوی خداوند، از معیارهای انحصار ستایش به او+۱ آیه
  • ایجاد پیوند دامادی بین انسانها، از ایات خدا+۱ آیه
  • داماد، از نعمتهای خدا به انسان
  • جواز بهره گیری از رزق الهی، مشروط به پاکیزه بودن ان+۱۰ آیه
  • خداوند، پدیداورنده روزی پاک برای انسان+۸ آیه
  • رزق پاک، از نعمتهای خداوند برای انسان
  • خداوند، فراهم اورنده رزق و روزی انسانها+۱۱ آیه
  • ترغیب خداوند به استفاده از رفاه و نعمتها+۳ آیه
  • زنان و مردان، افریده شده از حقیقت یکدیگر+۴ آیه
  • زن و مرد، دارای نفس و حقیقت واحد انسانی+۳ آیه
  • زن، دارای نقش مساوی با مرد، در گسترش نسل انسان+۴ آیه
  • حاکمیّت قانون زوجیّت، سنّتی الهی در نظام افرینش انسانها+۸ آیه
  • زوجیّت انسان، امری الهی و در راستای منافع وی+۴ آیه
  • زوجیّت مرد با زن، به تدبیر الهی+۹ آیه
  • افرینش انسان به صورت زوج، از صنایع و خلقت خداوندی+۸ آیه
  • زوجیّت در نظام زندگی انسانها، نعمتی الهی برای انها
  • ناسپاسی انسانها نسبت به نعمت زوجیّت، مورد سرزنش خداوند
  • بقای نسل انسان، از طریق زوجیّت به اراده الهی+۳ آیه
  • انکار نعمتهای الهی از سوی کافران مشرک، مورد سؤال توبیخ امیز خدا+۲ آیه
  • ایمان کافران مشرک به باطل، مورد پرسش سرزنش امیز خدا+۱ آیه
  • انکار نعمتهای الهی و کفران انها از سوی کافران، مورد سؤال توبیخ امیز خدا+۱ آیه
  • ایمان کافران به باطل، مورد پرسش سرزنش امیز خدا
  • ایمان مشرکان مکّه به اموری پوچ و باطل (بتها)+۲ آیه
  • بهره مندی از انواع روزیها و خوراکیهای عطا شده از سوی خداوند، زمینه پیدایش روحیّه شکر و سپاسگزاری از او+۴ آیه
  • زوجیّت انسانها، نعمتی الهی و درخور سپاس
  • اعطای فرزند از سوی خداوند، شایسته سپاسگزاری+۱ آیه
  • قرار داده شدن همسر برای انسان از سوی خداوند، نعمتی قابل شکرگزاری
  • خوردنیهای حلال، از مصادیق طیّبات+۱۰ آیه
  • روزی حلال و پاکیزه، از عطایای الهی+۱۰ آیه
  • ایمان و اعتقاد مشرکان عرب به بتها، مورد سرزنش خداوند+۱ آیه
  • فرزند، نعمت و موهبت الهی برای والدین+۱ آیه
  • فرزند، نعمت خداوند و شایسته شکرگزاری+۱ آیه
  • کفرپیشگان عصر بعثت، دارای گرایش به باطل+۱ آیه
  • کفران کننده نعمتهای خدا، مورد سرزنش او+۲ آیه
  • کفران نعمت، از خصلتهای ناپسند انسان+۳ آیه
  • ایمّه معصومین علیهم السلام، فرزندان زهرا و از نوادگان پیامبر صلی الله علیه و اله
  • خداوند، به وجود اورنده زنان از مردان+۴ آیه
  • خلقت و افرینش مرد و زن از یک جنس (نفس)+۳ آیه
  • مرد و زن، دارای نفس و حقیقت واحد انسانی و فاقد تمایز در انسانیت+۷ آیه
  • انکار نعمتهای الهی از سوی کافران مشرک، مورد سؤال توبیخامیز خدا+۲ آیه
  • ایمان کافران مشرک به باطل، مورد پرسش سرزنشامیز خدا+۱ آیه
  • انسانهای ناسپاس، مورد نکوهش خداوند+۱ آیه
  • نکوهش مشرکان، به دلیل تامل نکردن در تدبیر امور جهان و عبرت نگرفتن از ان
  • مشرکان، از ایماناورندگان به باطل+۲ آیه
  • اعطای نعمت از سوی خداوند، از معیارهای انحصار حمد و ستایش به او+۱ آیه
  • استفاده از نعمتهای الهی، مباح و مورد توصیه خداوند+۴ آیه
  • استفاده از نعمتهای الهی، مقتضی شکرگزاری در برابر خداوند
  • سؤال توبیخی خداوند از انسانها، در مورد انکار نعمتهای الهی و کفر به ان
  • سؤال نکوهشامیز خدا از کفرپیشگان، در مورد انکار نعمتهای الهی+۲ آیه
  • فراگیری نعمتهای الهی، نسبت به نیازهای نوع انسانی+۱ آیه
  • پسر، نعمت خداوند و شایسته شکرگزاری
  • قدرت بر زاد و ولد و تولید مثل، از نعمتهای الهی برای انسان
  • زوجیت در نظام زندگی انسانها، نعمتی الهی در جهت منافع انان و مقتضی شکرگزاری در برابر خداوند
  • فرزند، نعمت و موهبت الهی برای والدین+۲ آیه
  • میوهجات، از نعمتهای الهی، و موجب شکر و سپاس از خداوند
  • نوه، از نعمتهای خداوند برای انسان
  • همسر، نعمتی اعطایی از جانب خداوند به انسان و مقتضی شکرگزاری در برابر او+۱ آیه
  • ذکر و یاد نعمتها، زمینه شکرگزاری به درگاه خدا+۱ آیه
  • خلقت زوج مردها، از نفس انسان+۵ آیه
واژه‌ها