سوره فاطر، آیه ۱۱ · جزء ۲۲ · صفحه ۴۳۵
وَاللَّهُ خَلَقَكُم مِّن تُرَابٍ ثُمَّ مِن نُّطْفَةٍ ثُمَّ جَعَلَكُمْ أَزْوَاجًا وَمَا تَحْمِلُ مِنْ أُنثَىٰ وَلَا تَضَعُ إِلَّا بِعِلْمِهِ وَمَا يُعَمَّرُ مِن مُّعَمَّرٍ وَلَا يُنقَصُ مِنْ عُمُرِهِ إِلَّا فِي كِتَابٍ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ
خداوند شما را از خاکی آفرید، سپس از نطفهای؛ سپس شما را بصورت زوجهایی قرار داد؛ هیچ جنس مادهای باردار نمیشود و وضع حمل نمیکند مگر به علم او، و هیچ کس عمر طولانی نمیکند، یا از عمرش کاسته نمیشود مگر اینکه در کتاب (علم خداوند) ثبت است؛ اینها همه برای خداوند آسان است.
معنی کلمات و عبارات
«وَ اللهُ خَلَقَکُم مِّن تُرَابٍ ...»: (نگا: آلعمران / ، کهف / ، حجّ / روم / ). «أَزْوَاجاً»: جمع زَوْج، جنس نر و ماده، یعنی زن و مرد (نگا: انعام / . «جَعَلَکُمْ أَزْوَاجاً»: شما را همسران یکدیگر کرد و به صورت نر و ماده در آورد. دستهای از شما را به صورت زن، و گروهی از شما را به صورت مرد خلق کرد. برابری تقریبی زن و مرد در مسیر زندگی، یکی از مسائل مهمّ و قابل توجّه است و بیانگر این واقعیّت است که جهان به خود رها نشده، و بلکه ناظم و ناظری دارد. «مَا یُعَمَّرُ»: (نگا: بقره / ). «مُعَمَّرٍ»: سالخورده. پیر. «کِتَابٍ»: لوح محفوظ (نگا: انعام / ). «مَا یُعَمَّرُ ... وَ لا یُنقَصُ ...»: دو معنی دارد: یکی این که: خداوند مقدّر فرموده است که برخیها در پیری بمیرند و گروهی در کودکی و جوانی. دوم این که: روزی یا شبی از عمر شخص سالخورده نمیگذرد، مگر این که در لوح محفوظ ثبت و ضبط است. به عبارت دیگر: مدّت عمر شخص در لوح محفوظ تعیین شده است، و پیوسته شبها و روزها از آن کاسته میشود، تا همه دقائق پایان میپذیرد. «یَسِیرٌ»: ساده و آسان (نگا: نساء / و حجّ / ).
نزول
سال ۲۲ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
در آن زمان چه میگذشت (۲۰ رویداد)
- تخریب مسجد ضرارمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - بخشش سه تنِ بازمانده از تبوکمرتبط با نزول
22 بعثت · مدینه - حج ابوبکر و ابلاغ برائت
22 بعثت · مکه - اعزام علی به یمن
22 بعثت · یمن - هیئت مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - وفد عبدالقیس
22 بعثت · مدینه - آمدن عدی بن حاتم
22 بعثت · مدینه - وفد اشعریان
22 بعثت · مدینه - وفد بنی حنیفه
22 بعثت · مدینه - وفد بنی تمیم
22 بعثت · مدینه - وفد همدان
22 بعثت · مدینه - وفد کنده
22 بعثت · مدینه - وفد ثقیف
22 بعثت · مدینه - وفد تجیب
22 بعثت · مدینه - اعزام خالد به بنی حارث نجران
22 بعثت · نجران - اعزام خالد به دومةالجندل
22 بعثت · دومةالجندل - اعزام معاذ و ابوموسی به یمن
22 بعثت · یمن - مباهله با مسیحیان نجران
22 بعثت · مدینه - پیمانهای ایله و جربا و اذرح
22 بعثت · ایله / جربا / اذرح - عامالوفود: سال هیئتها
22 بعثت · مدینه
نکات آیه
۱ - خدا، خالق و آفریننده انسان ها «و اللّه خلقکم»
۲ - خاک، ماده و عنصر نخستین آفرینش انسان ها است. «و اللّه خلقکم من تراب»
۳ - نطفه، خمیر مایه و منشأ آفرینش انسان ها است. «خلقکم ... من نطفة»
۴ - نطفه انسان، موجودى پست و بى ارزش «من نطفة»
تنکیر «نطفة» دلالت بر تحقیر مى کند.
۵ - عوامل طبیعى، مجراى اراده خداوند «و اللّه خلقکم من تراب ثمّ من نطفة»
۶ - خداوند، انسان ها را زوج زوج (زن و مرد) آفرید. «ثمّ جعلکم أزوجًا»
۷ - همسرگزینى و ازدواج زن و مرد، مطابق با سرشت آدمى و در راستاى اصل آفرینش است. «و اللّه خلقکم ... ثمّ جعلکم أزوجًا»
تأکید خداوند بر این حقیقت که انسان ها را جفت جفت و به صورت زن و مرد آفرید، مى تواند بیانگر مطلب یاد شده باشد.
۸ - آفرینش آدم(ع) از خاک و انسان از نطفه و در قالب زن و مرد، از نشانه هاى قدرت خدا و یکتایى او است. «و اللّه خلقکم من تراب ثمّ من نطفة ثمّ جعلکم أزوجًا»
۹ - احاطه علمى خداوند بر باردار شدن زنان و نیز بر نوزادان آنها «و ما تحمل من أُنثى و لاتضع إلاّبعلمه»
۱۰ - مقدار عمر تمامى انسان ها و کم و زیاد شدن آن، در نوشته اى (لوح محفوظ) ثبت و مشخص است. «و ما یعمّر من معمّر و لاینقص من عمره إلاّ فى کتب»
در این که مقصود از «کتاب» چیست، مفسران اختلاف نظر دارند و چند مصداق براى آن ذکر کرده اند; ولى بیشتر آنان یکى از مصادیق آن را «لوح محفوظ» دانسته اند.
۱۱ - امکان کم و زیاد شدن عمر طبیعى انسان ها «و ما یعمّر من معمّر و لاینقص من عمره إلاّ فى کتب»
۱۲ - آگاهى کامل خداوند از عمر آدمى و کم و زیاد شدن آن «و لاتضع إلاّ بعلمه و ما یعمّر من معمّر و لاینقص من عمره إلاّ فى کتب»
۱۳ - وجود عواملى چند (بیرون از عوامل طبیعى)، براى کم و زیاد شدن عمر انسان ها «و ما یعمّر من معمّر و لاینقص من عمره إلاّ فى کتب»
بیشتر مفسران بر این عقیده اند که این آیه، به عوامل غیر طبیعى اشاره دارد که در کم و زیاد شده عمر آدمى مؤثر مى باشد; مانند: صله رحم که در ازدیاد عمر طبیعى انسان ها و گناه زنا که در کاسته شدن آن و یا مرگ ناگهانى تأثیر مى گذارد.
۱۴ - آفرینش انسان در قالب مرد و زن و آگاهى از باردارى و زایمان زنان و مقدار عمر آدمى، کارى آسان براى خداوند «و اللّه خلقکم من تراب ثمّ من نطفة ... و ما یعمّر من معمّر و لاینقص من عمره إلاّ فى کتب إنّ ذلک على اللّه یسیر»
۱۵ - آفرینش انسان در قالب زن و مرد و آگاهى از باردارى و زایمان زنان و مقدار عمر آدمى، نشانه توانایى خداوند بر برپایى قیامت و احیاى مجدد انسان ها «و اللّه خلقکم من تراب ثمّ من نطفة ... إنّ ذلک على اللّه یسیر»
برداشت یاد شده با توجه به این نکته است که این آیه، در سلسله آیاتى قرار دارد که در صدد اثبات قدرت مطلق خدا و نیز توانایى او بر احیاى مردگان مى باشد; مانند آیه «و اللّه الذى أرسل الریاح... فأحیینا به الأرض بعد موتها کذلک النشور»
تفسیر (۱۰)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲–۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۱۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۱–۱۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
امکان کوتاهی عمربارداری زنانبی ارزشی نطفه انسانزایمان زنانعلم خدا به جنینعلم خدا به عمر انسانهاعمر انسان هاعوامل طول عمرعوامل کوتاهی عمرمدت عمر انسانفطریت ازدواجامکان طول عمرتقدیر عمرزوجیت انسان هانقش خاکعنصر خلقت آدمنقش نطفهانسان از خاکمنشأ خلقت انسانخالق انسان هااحاطه علمی خداعنصر خلقت انسانخلقت انسانفطریات انساناحیای مردگاندلایل توحیدمجاری اراده خدادلایل معادنقش عوامل طبیعینشانه های قدرت خداخالقیت خداافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۵۵)
- خلقت ابتدایی ادم(علیه السلام) از خاک+۵ آیه
- وجود خاک و به تبع ان گل و لجن پیش از افرینش ادم(علیه السلام)+۵ آیه
- اسانی افرینش انسانها از خاک و سپس از نطفه، برای خدا
- سهولت ثبت و ضبط امور بر خدا+۱ آیه
- فرزنددار شدن انسانها، از ایات الهی+۲ آیه
- افرینش انسان از خاک، ایه خدا+۴ آیه
- مراحل افرینش انسان، نشانه قدرت خدا+۵ آیه
- زوج افریده انسانها، نشانهای از نشانههای خدا+۹ آیه
- کم و زیاد شدن اجل و عمر انسانها، مکتوب در لوحمحفوظ و معیّن در نزد خداوند
- تغییر حکم اجلها به دست خداوند+۲ آیه
- معیّن و مقدّربودن اجل و پایان عمر انسان+۲ آیه
- افزایش و کاستی عمر و حیات دنیایی انسان، امری ثبت شده در علم خداوند
- خاک، از عناصر افرینش انسان+۶ آیه
- نطفه، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۷ آیه
- خداوند، خالق و منشا افرینش انسان+۹ آیه
- یکسانی انسانها در اصل افرینش+۴ آیه
- تفاوت انسانها در عمر و حیات دنیایی+۲ آیه
- زوج افریدهشدن انسانها، از ایات و نشانههای خدا+۹ آیه
- وجود خاک، قبل از خلقت ادم(علیه السلام)+۶ آیه
- خلقت از خاک و مراحل و حوادث بعد ان برای انسان، مورد علم خداوند و امری اسان بر باری تعالی
- افرینش ادم(علیه السلام)، از خاک+۶ آیه
- خداوند، پدیداورنده انسانها از خاک+۵ آیه
- تدبیر امور انسان با فرمان خدا، اقتضای ربوبیّت او+۱ آیه
- افرینش انسانها به امر خدا، از اثار ربوبیّت او+۳ آیه
- ربوبیت خدا، مقتضی ازدیاد و کاهش عمر انسان+۱ آیه
- تسخیر خورشید، جلوه ای از حاکمیّت و فرمانروایی مطلق خداوند+۱ آیه
- زمان بندی فعالیّتهای رحم، به تقدیر الهی+۳ آیه
- زایمان زن، به علم الهی و تحت مهار خداوند+۱ آیه
- علم به زایمان زنان و مهار زمان ان، کاری اسان برای خداوند
- همگونی زن با مرد، در اصل خلقت+۸ آیه
- حاکمیّت قانون زوجیّت، سنّتی الهی در نظام افرینش انسانها+۷ آیه
- افرینش انسان در قالب دو زوج (مرد و زن) کاری اسان برای خداوند
- زوجیّت مرد با زن، به تدبیر الهی+۹ آیه
- افرینش انسان به صورت زوج، از صنایع و خلقت خداوندی+۸ آیه
- خداوند، افریننده زوجین انسان از خاک
- بقای نسل انسان، از طریق زوجیّت به اراده الهی+۳ آیه
- اگاهی خداوند به تمامی مراحل بارداری زنان+۲ آیه
- احاطه علمی کامل خداوند، به جنین انسان و حیوانات و مراحل دگرگونی و تحوّلات انها+۲ آیه
- زایمان و وضع حمل زنان، در حیطه علم خداوند+۱ آیه
- اگاهی کامل خداوند، از عمر ادمی و کم و زیاد شدن ان+۲ آیه
- کم و زیاد شدن عمر انسانها، مکتوب در لوح محفوظ و معیّن در نزد خداوند
- حساب افزایش و کاهش عمر انسان، اسان بر خداوند
- برخورداری برخی ملّتهای پیشین، از عمر طولانی
- بلندی و کوتاهی عمر هر شخصی، در کتابی محفوظ و معلوم نزد خداوند
- قران، تصدیق کننده دیگر کتابهای اسمانی
- مقدار عمر تمامی انسانها و کم و زیاد شدن ان، ثبت و مشخص شده در لوح محفوظ
- لوح محفوظ، دربردارنده همه رخدادها و حوادث مربوط به انسانها
- لوح محفوظ، کتاب جامع حوادث مربوط به موجودات اسمان و زمین+۱ آیه
- ثبت همه رویدادها و حوادث در لوح محفوظ، امری اسان بر خداوند
- لوح محفوظ، جلوه علم الهی+۱ آیه
- مرد و زن، دارای نفس و حقیقت واحد انسانی و فاقد تمایز در انسانیت+۸ آیه
- افرینش و پیدایش مرد و زن از نطفه، مرحلهای از خلقت، به اراده الهی+۵ آیه
- پیدایش منی از خاک+۴ آیه
- منی، از عناصر اغازین پیدایش انسان+۷ آیه
- خداوند، خالق و منشا افرینش انسان از منی+۷ آیه