سوره نمل(النمل)، آیه ۳۶ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۸۰
فَلَمَّا جَاءَ سُلَيْمَانَ قَالَ أَتُمِدُّونَنِ بِمَالٍ فَمَا آتَانِيَ اللَّهُ خَيْرٌ مِّمَّا آتَاكُم بَلْ أَنتُم بِهَدِيَّتِكُمْ تَفْرَحُونَ
هنگامی که (فرستاده ملکه سبا) نزد سلیمان آمد، گفت: «میخواهید مرا با مال کمک کنید (و فریب دهید)؟! آنچه خدا به من داده، بهتر است از آنچه به شما داده است؛ بلکه شما هستید که به هدیههایتان خوشحال میشوید!
معنی کلمات و عبارات
«جَآءَ»: ذکر فعل به صورت مفرد با توجّه به سردسته و گوینده فرستادگان است. «قَالَ»: حضرت سلیمان به عنوان تحدّث به نعمت خدا و برشمردن الطاف او، شاکرانه گفت. «تَفْرَحُونَ»: شادمان میشوید (نگا: آلعمران / . مغرور میگردید (نگا: هود / ، قصص / ).
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - حضور سفیر ملکه سبا همراه با هدایا در نزد سلیمان(ع) «فلمّا جاء سلیمن»
از تعبیر «جاء» به صورت مفرد، استفاده مى شود که تنها یکى از نمایندگان بلقیس (با این که آنان متعدد بودند) براى تقدیم هدایا به دربار سلیمان(ع) باریافت. گفتنى است که جمله «ارجع إلیهم» - که خطاب به یک فرد است - مطلب فوق را تأیید مى کند. بنابراین احتمال این که مراد از ضمیر «جاء» مال باشد - چنان که برخى از مفسران گفته اند - تضعیف مى شود.
۲ - امکانات اعطا شده از جانب خداوند، بسى بهتر و ارزشمندتر از امکانات داده شده از سوى بشر «فما ءاتین اللّه خیر ممّا ءاتیکم»
۳ - ناخشنودى سلیمان(ع) از عکس العمل دربار سبا در قبال نامه وى «قال أتمدّونن بمال»
۴ - بى اعتنایى سلیمان(ع) نسبت به هدایاى ملکه سبا و اظهار بى نیازى از آن «قال أتمدّونن بمال»
۵ - هدیه ملکه سبا، هدیه اى چشمگیر و پربها بود. «قال أتمدّونن بمال»
از تعبیر «أتمدّونن بمال» استفاده مى شود که هدیه، فى نفسه داراى جاذبه کافى براى هر پادشاه مقتدرى بوده است; اما در چشم سلیمان پیامبر(ع) جایى نداشته است.
۶ - توبیخ دربار سبا توسط سلیمان(ع)، به خاطر تلقى مادى و نادرست آنان از نامه و دعوت وى «قال أتمدّونن بمال»
استفهام در «أتمدّونن» براى توبیخ و سرزنش است.
۷ - هدف سلیمان(ع) از نوشتن نامه به دربار سبا، ایفاى رسالت الهى و معنوى خود بود، نه رسیدن به مال و حکومت بزرگ تر. «قال أتمدّونن بمال فما ءاتین اللّه خیر ممّا ءاتیکم»
۸ - ارجمندى عطایاى الهى و بى ارزشى هر عطاى غیر الهى در نظر سلیمان(ع) «أتمدّونن بمال فما ءاتین اللّه خیر ممّا ءاتیکم»
۹ - افتخار سلیمان(ع) به مقام نبوت و رسالت الهى خود و نه مال و قدرت مادى «فما ءاتین اللّه خیر ممّا ءاتیکم»
مراد از «ما آتان اللّه» حقیقتى متفاوت با امکانات مادى است; چرا که اولاً دربار سبا نیز از آن امکانات مادى برخوردار بود ثانیاً بجاى «خیر» باید مى فرمود «ما آتانى اللّه أکثر ممّا آتاکم».
۱۰ - سلیمان(ع)، درصدد استفاده از هر فرصت براى بیان عقیده توحیدى خود و تبلیغ آن «فما ءاتین اللّه خیر ممّا ءاتیکم»
یادآورى سلیمان(ع) به نماینده سبا نسبت به این حقیقت که آنچه او و آنها در اختیار دارند، همگى عطایایى است که خداوند به آنان بخشیده است، بیانگر مطلب یاد شده است.
۱۱ - تنها پادشاهان و دنیامداران، فریفته مال و مکنت دنیایند، نه مردان الهى و خداجوى. «بل أنتم بهدیّتکم تفرحون»
۱۲ - مقام سلیمان، مبرّا از پذیرش هدیه براى سکوت از حق و چشم پوشى از کفر و شرک «قال أتمدّونن بمال ... بل أنتم بهدیّتکم تفرحون»
تفسیر (۹)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۵۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ارزش عطایای خداارزش هدیهبی اعتنایی به هدیه ملکه سبأبی اعتنایی سلیمانحق طلبی سلیماندنیاطلبی پادشاهانزهد سلیمانسرزنش اشراف قوم سبأعظمت هدیه ملکه سبأعمل به تکلیف سلیمانفلسفه نامه نگاری سلیمانموقعیت شناسی سلیمانناخشنودی سلیمانتنزیه سلیماناستفاده از فرصت در تبلیغاهداف سلیمانشرک ستیزی سلیمانکفرستیزی سلیمانفرستادگان ملکه سبأهدیه به سلیمانویژگیهای پادشاهانروش تبلیغ سلیمانسرزنشهای سلیماننبوت سلیمانویژگیهای اولیاءاللهبینش سلیماننامه سلیمانمقامات سلیمانبی ارزشی امکانات مادیقصه سلیمانملاک ارزشها
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۶۷)
- حضور اصف بن برخیا در تشکیلات حکومتی سلیمان(علیه السلام)+۲ آیه
- پاسخ مثبت اصف بن برخیا به سلیمان(علیه السلام)برای اوردن تخت بلقیس+۲ آیه
- تهدید سلیمان(علیه السلام) به اخراج و اواره کردن ملکه سبا و مردم ان در صورت تسلیم نشدن+۲ آیه
- امداد مالی بلقیس بهسلیمان(علیه السلام) سبب ناخشنودی و سرزنش وی از سوی ان حضرت+۱ آیه
- ازمودن سلیمان(علیه السلام) از سوی ملکه سبا با امداد مالی به او+۱ آیه
- ترجیح داشتن عطایای الهی نزد سلیمان(علیه السلام) بر امدادهای مالی از جانب ملکه سبا+۱ آیه
- توجّه دادن سلیمان(علیه السلام) به قاصدان بلقیس، درباره پیامبری و رابطهاش با خدا
- فرستادگان بلقیس، مورد عتاب حضرت سلیمان(علیه السلام)
- پذیرفتهنشدن هدیه بلقیس، ازناحیه سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- تهدید شدن حاکمان سبا (حکومت بلقیس) به جنگ از جانب سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- برتری ارزش عطایای الهی به سلیمان(علیه السلام)، از هدایای عطاشده خدا به فرستادگان ملکه سبا، در نظر ان حضرت
- تفاوت داشتن عطایای خدا به انسانها+۱ آیه
- مال و دارایی، از عطایای خدا به انسان+۲ آیه
- امکانات عطا شده از جانب خداوند، (ملک، نبوت، حکمت) به سلیمان(علیه السلام)، خیر و ارزشمندتر از هدایای ملکه سبا+۱ آیه
- اعتراف سلیمان(علیه السلام) به خیر بودن و برتری عطایای الهی
- قلمرو رفاه سلیمان(علیه السلام)، بسیار گسترده و فراگیر+۲ آیه
- شادمانی فرستادگان بلقیس، از اعطای هدیه خویش به سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- سرزنش فرستادگان بلقیس از سوی سلیمان(علیه السلام)، به سبب شادمانی برای هدیه خویش
- گزارش سفیران ملکه سبا درباره حقّانیّت و مقام سلیمان(علیه السلام)، موجب اگاهی قبلی وی از ان+۴ آیه
- حضور سفیر ملکه سبا، همراه با هدایا نزد سلیمان(علیه السلام)+۲ آیه
- امداد مالی بلقیس به سلیمان(علیه السلام)، به جهت ازمودن وی+۱ آیه
- پیشنهاد امداد مالی به سلیمان(علیه السلام)، موجب ناخشنودی ان حضرت+۱ آیه
- عطایا و کمکهای الهی، برتر از امدادهای مالی بلقیس، در دیدگاه سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- تهدید و هشدار سلیمان(علیه السلام) به دربار سبا، درباره پیامدهای جنگ (تبعید، اوارگی و ذلّت)+۱ آیه
- سلیمان(علیه السلام)، تهدیدکننده بلقیس به فرستادن سپاهی عظیم به طرف سبا+۱ آیه
- امتناع سلیمان(علیه السلام) از پذیرش هدیه ملکه سبا، نشانه حقانیّت و راستگویی او در امر رسالت خویش+۱ آیه
- حضور افراد عالم به معارف الهی، در حکومت و دربار سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- وجود افرادی برخوردار از قدرت خارق العاده، در میان درباریان سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- اصف بن برخیا، از بزرگان دربار سلیمان(علیه السلام)+۲ آیه
- حضور اصف بن برخیا، در تشکیلات حکومتی سلیمان(علیه السلام)+۲ آیه
- پاسخ مثبت اصف بن برخیا به سلیمان(علیه السلام)، برای اوردن تخت بلقیس+۲ آیه
- امتناع سلیمان(علیه السلام) از پذیرش هدیه ملکه سبا، نشانه حقّانیّت و راستگویی او در امر رسالت خویش+۱ آیه
- یاد سلیمان(علیه السلام) از نعمت نبوّت و رسالت اعطایی خدا به وی
- شجاعت سلیمان(علیه السلام)، در برابر دشمنان و متخلّفان+۱ آیه
- افتخار سلیمان(علیه السلام) به مقام نبوّت الهی، نه مال و قدرت مادّی
- هدف سلیمان(علیه السلام) از نوشتن نامه به دربار سبا، ایفای رسالت الهی، نه رسیدن به مال و حکومت+۲ آیه
- تفضّل خاصّ خدا به سلیمان(علیه السلام) در پی حاضر شدن اعجازامیز تخت بلقیس نزد او، زمینه ای برای ازمایش و پرسش از سپاس یا ناسپاسی او+۱ آیه
- هدایت ملکه سبا، مورد سؤال برای سلیمان(علیه السلام)و زمینه چینی حضرت، برای پی بردن به جواب ان+۱ آیه
- غرور و شادمانی درباریان و اشراف قوم سبا، نسبت به قدرت و مال خود+۱ آیه
- سلیمان(علیه السلام)، از مشمولان فضل خدا+۲ آیه
- بهره مندی از قدرت فوق العاده، وسیله امتحان، از دیدگاه سلیمان(علیه السلام)+۲ آیه
- قدرت جنّیان، در خدمت سلیمان(علیه السلام)+۳ آیه
- تهدید ملکه سبا و درباریان او به استفاده از قدرت نظامی، در برخورد با انان از سوی سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- سلیمان(علیه السلام) دارای ارتش و قدرت نظامی شکست ناپذیر+۱ آیه
- عدم برابری مال و اندوختههای مادّی، با موهبتها و ارزشهای معنوی
- عطایای الهی، بسی ارجمندتر و بالاتر از مال ارسالی ملکه سبا برای حضرت سلیمان علیه السلام در نظر ان حضرت
- عطایای الهی، بسی ارجمندتر از مال ارسالی ملکه سبا، برای سلیمان علیه السلام
- بیاعتنایی سلیمان علیه السلام نسبت به اموال و هدایای ملکه سبا و اظهار بینیازی از انها
- مال و هدیه ملکه سبا، هدیهای چشمگیر و پربها
- اموال مردم، دادههای خداوند+۲ آیه
- مُؤتی/ اسماوصفات+۴ آیه
- افتخار سلیمان علیه السلام به مقام نبوّت الهی، نه مال و قدرت مادّی
- حضور اصفبنبرخیا با علم و قدرت فوقالعاده در تشکیلات حکومتی سلیمان علیه السلام، نعمتی الهی و شایسته شکرگزاری+۱ آیه
- تهدید ملکه سبا از سوی سلیمان علیه السلام به ارسال نیروهای نظامی قدرتمند با افراد بسیار زیاد، برای جنگیدن با انها، در صورت عدم تسلیم انان+۲ آیه
- سلیمان علیه السلام، دارای نیروهای نظامی با افراد بسیار و قدرتمند+۱ آیه
- شادمانی اطرافیان ملکه سبا (بلقیس) از هدیههای فرستاده شده برای سلیمان علیه السلام
- شادمانی انسان از هدیه داده شده به وی از سوی دیگران
- امکانات اهدا شده از جانب خداوند، بسی بهتر و ارزشمندتر از هدیه از سوی بشر+۱ آیه
- پذیرفته نشدن هدیه ملکه سبا به سلیمان علیه السلام از سوی ان حضرت
- نعمتهای الهی عطا شده به سلیمان علیه السلام بهتر از هدیه ملکه سبا به وی
- افتخار هییت اعزامی از سوی ملکه سبا به فرستادن هدیه وی برای سلیمان علیه السلام
- نااگاهی ملکه سبا، از تاثیر نداشتن هدیه وی برای سلیمان علیه السلام+۱ آیه
- نااگاهی ملکه سبا از نعمتهای الهی نزد سلیمان علیه السلام، موجب اقدام وی برای ارسال هدیه به سوی وی
- حضور سفیر ملکه سبا همراه با هدایا، در نزد سلیمان علیه السلام+۱ آیه
- ارسال هدیه ملکه سبا به سلیمان علیه السلام به وسیله یک هییت چند نفره+۱ آیه
- ارجمندی هدایا و عطایای الهی و بیارزشی هدایای غیر الهی، در نظر سلیمان علیه السلام
- بیاعتنایی سلیمان علیه السلام نسبت به هدایای ملکه سبا و اظهار بینیازی به ان