سوره نمل(النمل)، آیه ۴۳ · جزء ۱۹ · صفحه ۳۸۰
وَصَدَّهَا مَا كَانَت تَّعْبُدُ مِن دُونِ اللَّهِ إِنَّهَا كَانَتْ مِن قَوْمٍ كَافِرِينَ
و او را از آنچه غیر از خدا میپرستید بازداشت، که او [= ملکه سبا] از قوم کافران بود.
معنی کلمات و عبارات
«صَدَّهَا»: او را بازداشته بود. «مَا»: مصدریّه یا موصول است و فاعل فعل (صَدَّ) میباشد.
نزول
سال ۸ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱ - محیط و عادت هاى شرک آلود، مانع هدایت بلقیس به راه راست و یکتاپرستى در گذشته عمر وى «و صدّها ما کانت ... إنّها کانت من قوم کفرین»
«صَدّ» (مصدر «صَدَّ») به معناى منع و بازداشتن است. متعلق «صَدَّ» محذوف و به تقدیر «صدّها عن السبیل» مى باشد. برداشت یاد شده بدان احتمال است که آیه یاد شده ناظر به پاسخ این پرسش باشد که بلقیس چرا پیش از این ماجرا (ماجراى میان او و سلیمان(ع)) با فراستى که داشت، از راه راست منحرف شده بود.
۲ - تعلق بلقیس به جامعه شرک و کفر، مانع پیوستن رسمى وى به آیین توحیدى سلیمان(ع) با وجود اذعان قلبى «و أُوتینا العلم من قبلها و کنّا مسلمین . و صدّها... إنّها کانت من قوم کفرین»
برداشت یاد شده بدان احتمال است که آیه مذکور در مقام توضیح این نکته باشد که چرا بلقیس على رغم علم و اذعان قلبى خود، پیش از این رسماً تسلیم سلیمان(ع) نشده و به یکتاپرستى نگرویده بود.
۳ - عادات و رفتار رسوخ یافته در وجود روح انسان، مانع گرایش وى به حق آشکار «و أُوتینا العلم من قبلها... و صدّها ما کانت تعبد من دون اللّه»
عبارت «کانت تعبد» ماضى استمرارى و بیانگر دوام و رسوخ است; یعنى، خو کردن بلقیس بر رفتار شرک آلود (پرستش خورشید) مانع از آن شده بود که وى على رغم آگاهى یافتن به حقیقت، به آن بازگردد.
۴ - علم به ارزش ها در نظام کفر، مقهور عادات و رسوم اجتماعى «و صدّها ما کانت تعبد من دون اللّه»
۵ - تأثیر عمیق تدبیر سلیمان(ع) در فاصله گرفتن بلقیس از آیین شرک آلود خویش «فلمّا جاءت ... و کنّا مسلمین . و صدّها... إنّها کانت من قوم کفرین»
از ارتباط آیه یاد شده با آیات پیش استفاده مى شود که تدبیر سلیمان(ع) باعث شد که بلقیس از شرّ رفتار شرک آلود خود رهایى یابد و به دامن توحید و یکتاپرستى بازگردد; و گرنه بر اثر خو گرفتن به عادات قوم خود، همچنان در گمراهى مى ماند.
۶ - تأثیرپذیرى شدید انسان از محیط اجتماعى خویش «کانت تعبد من دون اللّه إنّها کانت من قوم کفرین»
«إنّها...» در مقام تعلیل براى مطلب قبل است; یعنى، چون بلقیس از میان کافران برخاسته و در میان آنها رشد یافته بود، نمى توانست از عادت و رفتار شرک آلود خویش - که از آنان گرفته بود - روى برتابد.
۷ - قوم سبا، داراى پیشینه شرک و کفر «إنّها کانت من قوم کفرین»
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۷–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۴۴ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۱۵–۵۸ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۴۳ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۴۳ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۴۳ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۴۳ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۴۳ - تفسیر روان جاوید
آیات ۳۶–۴۴ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۴۳
موضوعات
دستهبندی موضوعی
آثار تدبیر سلیمانآثار سنتهای باطلآثار سنتهای باطل قوم سبأآثار شرک قوم سبأآثار کفر قوم سبأثأثیرپذیری انسانموانع ایمان به سلیمانموانع ایمان ملکه سبأموانع هدایت ملکه سبأآثار رسوم اجتماعیاقرار ملکه سبأعوامل مؤثر در ایمان ملکه سبأنقش محیط اجتماعینقش جامعهموانع حق پذیریقصه سلیمانبینش کافرانآسیب شناسی دینیملاک ارزشها
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۱۹)
- خورشیدپرستی بلقیس، مانع خداپرستی او+۱ آیه
- منع بلقیس از پرستش غیرخدا (افتاب)، به وسیله سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- بلقیس، فرمانروایی کافر، پیش از ملاقات با سلیمان+۱ آیه
- اقرار بلقیس به خدای یگانه، در حضور سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- محیط شرک، از موانع توحید+۴ آیه
- قوم سبا، مردمانی مشرک+۲ آیه
- قوم سبا، مردمانی کافر+۳ آیه
- شرک به خدا، مصداق ظلم و ستمگری+۳ آیه
- شرکورزی، عامل کفر و انکار توحید+۱ آیه
- نقش محیط شرک الود، در گرایش ادمی به شرک+۵ آیه
- بلقیس، ملکه سبا و قوم وی، مردمی مشرک و خورشیدپرست+۲ آیه
- خورشیدپرستی، از مصادیق شرک+۳ آیه
- کافران، مردمانی ستم پیشه و ظالم+۲ آیه
- کفر، ظلم و کافران، مردمی ستم پیشه+۱ آیه
- کفرورزی، موجب شریک قایل شدن برای خدا، در تدبیر عالم هستی+۲ آیه
- ظلم به نفس، سبب کفرورزی+۱ آیه
- بلقیس، فرمانروایی کافر، پیش از ملاقات با سلیمان(علیه السلام)+۱ آیه
- مشرکان، از زمره کافران+۱ آیه
- شرک، موجب منع از هدایت به صراط مستقیم+۱ آیه