سوره کهف(الكهف)، آیه ۱۶ · جزء ۱۵ · صفحه ۲۹۵
وَإِذِ اعْتَزَلْتُمُوهُمْ وَمَا يَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ فَأْوُوا إِلَى الْكَهْفِ يَنشُرْ لَكُمْ رَبُّكُم مِّن رَّحْمَتِهِ وَيُهَيِّئْ لَكُم مِّنْ أَمْرِكُم مِّرْفَقًا
و (به آنها گفتیم:) هنگامی که از آنان و آنچه جز خدا میپرستند کنارهگیری کردید، به غار پناه برید؛ که پروردگارتان (سایه) رحمتش را بر شما میگستراند؛ و در این امر، آرامشی برای شما فراهم میسازد!
معنی کلمات و عبارات
«إذْ»: چون که. به سبب این که. به خاطر این که. (إِذْ) در اینجا به معنی لام تعلیل است (نگا: زخرف / ). «فَأْوُوا»: پس پناه ببرید. منزل و مأوی سازید. «یُهَیِّئْْ»: آسان کند. آماده سازد. «مِرْفَقاً»: اسباب زندگی. وسیلهای که از آن منتفع و بهرهمند شوند.
نزول
سال ۲۰ بعثت(دوره مدنی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- اصحاب کهف، از سوى جامعه کفر، مورد تهدید بودند و نیروى کافى براى مقابله با آنان را نداشتند. «و إذ اعتزلتموهم و ما یعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الکهف»
کنارگیرى (اعتزال) اصحاب کهف از جامعه خویش، نشانگر در تنگنا قرار گرفتن آنان از سوى جامعه و فشار مشرکان بر ایشان است.
۲- رفتن به غار، پیشنهاد برخى از اصحاب کهف به دیگر افراد گروه بود. «و إذ اعتزلتموهم و ما یعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الکهف»
۳- اصحاب کهف، جهت رهایى از مشرکان، غارى را براى جاى گرفتن برگزیدند. «فأوُواْ إلى الکهف»
جاى گرفتن اصحاب کهف در غار، ظاهراً، به جهت مخفى ماندن از دید مأموران و تعقیب کنندگان بوده است.
۴- اصحاب کهف، براى حفظ ایمان خویش، ناگزیر به کنارگیرى از جامعه شرک آلود شدند. «و إذ اعتزلتموهم و ما یعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الکهف»
با توجه به «و ما یعبدون إلاّ اللّه» معلوم مى گردد که اعتزال اصحاب کهف، براى حفظ عقیده و آرمان بوده است.
۵- لزوم هجرت از محیط کفر و شرک، براى حفظ عقیده «و إذ اعتزلتموهم ... فأوُواْ إلى الکهف»
بیان اعتزال اصحاب کهف از جامعه شرک و مردم مشرک، در حقیقت، بیان الگو و رهنمودى براى موحّدان و مؤمنان است که به هنگام تعارض، حفظ ایمان را بر ماندن در جامعه، ترجیح داده و از محیط کفر هجرت کنند.
۶- اصحاب کهف، زندگى سخت و پر مشقّت ولى همراه با توحید را، بر زندگى آسوده در محیط شرک و حاکمیّت آن ترجیح دادند. «و إذ اعتزلتموهم و ما یعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الکهف»
۷- زندگى مشقّت بار همراه با ایمان و توحید، بر زندگى آسوده شرک آلود ترجیح دارد. «و إذ اعتزلتموهم و ما یعبدون إلاّ اللّه فأوُواْ إلى الکهف»
۸- اطمینان اصحاب کهف به برخوردارى از رحمت الهى در صورت هجرت کردن از حاکمیّت شرک و جامعه مشرک «فأوُواْ إلى الکهف ینشر لکم ربّکم من رحمته»
فعل «ینشر» در جواب امر قرار گرفته و جزا براى شرط مقدر است; یعنى «إنْ تأووا إلى الکهف ینشر...» و مفاد آن، حتمى بودن نشرِ رحمت الهى در صورت هجرت است.
۹- تلاش گران در راه ایمان و توحید و حفظ ارزش ها، مشمول رحمت خاص خداوند، خواهند شد. «و إذ اعتزلتموهم ... فأوُواْ ... ینشر لکم ربّکم من رحمته»
۱۰- انگیزه و محور نهضت و هدف نهایىِ اصحاب کهف، خدا بود. «و إذ اعتزلتموهم و ما یعبدون إلاّ اللّه ... ینشر لکم ربّکم»
کنارگیرى اصحاب کهف از پرستش هر معبودى جز خدا و دل بستن آنان به رحمت و امدادهاى الهى، گویاى برداشت یاد شده است.
۱۱- اصحاب کهف، در حلِّ معضلات و مشکلات حرکت توحیدى، متکى به خدا بودند. «و یهیّىء لکم من أمرکم مرفقًا»
تهیئة (مصدر «یهیّىء») به معناى فراهم ساختن و آماده کردن است. «مرفق» به چیزى گفته مى شود که کار به مدد آن صورت مى گیرد. «من» در «من أمرکم» در معناى ابتدا به کار رفته و ممکن است براى افاده معناى بدل باشد، که در این صورت معناى جمله چنین مى شود: «او، براى شما، در عوض کارتان، مدد فراهم خواهد ساخت.».
۱۲- اصحاب کهف، به فراهم آمدن زمینه هاى لازم براى تداوم بخشى به یکتاپرستى و حرکت توحیدى خویش، مطمئن بودند. «و یهیّىء لکم من أمرکم مرفقًا»
۱۳- خداوند، فراهم آورنده شرایط مناسب، براى استوار ماندن یکتاپرستان مهاجر، بر عقیده توحیدى خویش «و یهیّىء لکم من أمرکم مرفقًا»
تفسیر (۱۳)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۹–۲۶ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۱۶ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۱۶ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۱۶ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۱۶ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۱۶ - تفسیر روان جاوید
آیات ۱۳–۱۶ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۱۶
موضوعات
دستهبندی موضوعی
اصحاب کهف و مشرکاناطمینان اصحاب کهفانگیزه نهضت اصحاب کهفاهداف نهضت اصحاب کهفاهمیت محافظت از عقیدهتهدید اصحاب کهفضعف اصحاب کهفعزلت گزینی اصحاب کهفعوامل رحمت خداپیشنهاد اصحاب کهفیاور موحدان مهاجرمعرضان از شرکزندگی بی ارزشاهمیت محافظت از ارزشهاتوکل اصحاب کهفمشکلات اصحاب کهفنهضت اصحاب کهفارزش توحیداهمیت محافظت از ایمانپناهجویی اصحاب کهفزندگی ارزشمندامیدواران به رحمتتوحید اصحاب کهفبینش اصحاب کهفهجرت از جامعه مشرکایمان اصحاب کهفاصحاب کهف در غارهجرت از دارالکفرقصه اصحاب کهفزمینه رحمت خداارزش ایماناهمیت توحیداهمیت ایمانامدادهای خدامشمولان رحمتافعال خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۹۶)
- هجرت اصحاب کهف از دارالکفر برای حفظ عقاید توحیدی، سبب اسان شدن امور انان از ناحیه خدا+۱ آیه
- استبداد حاکمان عصر اصحاب کهف موجب فرار مؤمنان از شهر و پناه گرفتن انان در غار+۴ آیه
- پایداری اصحاب کهف در اعتقاد توحیدی خود+۲ آیه
- استقامت اصحاب کهف در اعتقاد توحیدی خود+۲ آیه
- ناشر
- اسایش و راحتی اصحاب کهف پس از هجرت و پناه گرفتن در غار
- رحمت الهی عامل اسایش اصحاب کهف در درون غار
- اتّحاد اصحاب کهف بر محور توحید و قیام علیه حاکمیّت مشرک زمان خود+۲ آیه
- امداد خدا به اصحاب کهف، با اعطای ارامش روحی و فراهم کردن زمینه برای نجات و اسودگی انان+۲ آیه
- امیدواری اصحاب کهف به رحمت و امداد خداوند+۱ آیه
- پناهجویی اصحاب کهف به غار، از ستم جباران زمان خود+۱ آیه
- پناه گرفتن اصحاب کهف در غار، پیشنهادی ارایه شده از سوی بعضی از انان
- اصحاب کهف، تحت تعقیب حکومت دوران خود+۲ آیه
- یکتاپرستی و توحید انگیزه و محور نهضت و هدف نهایی اصحاب کهف
- توکّل اصحاب کهف در حلّ مشکلات خود به امدادهای خداوند+۱ آیه
- تهدید اصحاب کهف از سوی حاکمان جامعه خود+۱ آیه
- جامعه دوران اصحاب کهف، محیطی الوده به شرک و بتپرستی+۲ آیه
- یاری خواستن اصحاب کهف از خدا به هنگام مواجهه با مشکلات، برخاسته از عقیده انان+۲ آیه
- ایمان و توحید، برتر از زندگانی اسوده و مرفّه در محیط شرک، از دیدگاه اصحاب کهف+۱ آیه
- هجرت اصحاب کهف از محیط شرک الود به غار برای حفظ ایمان خود+۱ آیه
- هجرت اصحاب کهف از محیط شرکالود زمینه برخورداری از رحمت الهی و اسایش+۱ آیه
- تمجید خداوند از هجرت اصحاب کهف به غار+۱ آیه
- پیشنهاد هجرت به غار از سوی برخی از اصحاب کهف
- بهرهمندی اصحاب کهف از هدایتهای خاص الهی بهخاطر ایمان به خدا و هجرت از محیط شرک الود+۲ آیه
- امیدواری اصحاب کهف به امداد الهی پس از پناهنده شدن به غار
- اصحاب کهف، برخوردار از امدادهای الهی
- وعده امداد از سوی خداوند به اصحاب کهف
- ناگزیرشدن اصحاب کهف به کنارهگیری از جامعه شرکالود برای حفظ ایمان خویش به پروردگار+۱ آیه
- اجتناب اصحاب کهف، از بتپرستی
- قیام اصحاب کهف، علیه بتپرستی قوم خود+۲ آیه
- هجرت و کنارهگیری اصحاب کهف، از بتپرستان و بتها+۱ آیه
- غار، پناهگاه اصحاب کهف+۱ آیه
- انتخاب غار به عنوان پناهگاه پیشنهاد برخی از اصحاب کهف
- انتخاب غار به عنوان پناهگاه از سوی اصحاب کهف جهت رهایی از مشرکان و حفظ ایمانشان+۲ آیه
- پناه بردن اصحاب کهف به غار موجب برخورداری انان از رحمت الهی و گشایش در کارها
- غار، پناهگاه طبیعی انسانها+۲ آیه
- پناهنده شدن اصحاب کهف به غار، پس از تبری از مشرکان و خدایان انان
- اصحاب کهف، تحت تربیت ویژه الهی+۴ آیه
- تربیت انسانها، از جانب خداوند+۱ آیه
- همه انسانها، تحت تربیت و ربوبیت خداوند+۵ آیه
- رحمت خاصّ الهی، نتیجه تلاش و هجرت در راه توحید+۲ آیه
- خداوند یکتا، تنها معبود شایسته برای عبادت+۲ آیه
- انزوای اصحاب کهف، برای عبادت خدای یگانه+۱ آیه
- محیط شرک، از موانع توحید+۵ آیه
- هجرت از سرزمین کفر و حاکمیّت شرک، زمینهساز برخورداری از توفیقات و امدادهای الهی+۱ آیه
- توکّل اصحاب کهف به خدا در هجرت از محیط شرک+۱ آیه
- توکّل به خدا، امری شایسته و لازم در مبارزه با شرک و بتپرستی+۲ آیه
- توکّل در هجرت برای خدا، لازم و پسندیده+۱ آیه
- تهدید اصحاب کهف، از سوی حاکمان زمان خود+۱ آیه
- جوانی، زمان تهوّر و شجاعت و زیر پا افکندن مصلحتسنجیها+۱ آیه
- لزوم اجتناب، از پرستش بتها+۲ آیه
- وجوب استقامت در دین+۲ آیه
- لزوم استقامت بر توحید+۳ آیه
- حرمت بت پرستی+۳ آیه
- وجوب هجرت از دارالشّرک
- اسایش اصحاب کهف در غار، با استقامت شان بر توحید، مقتضای ربوبیّت خداوند
- امداد به مؤمنان، جلوه ربوبیّت خدا
- رحمت خداوند بر بندگان، برخاسته از ربوبیّت او+۱ آیه
- رجم اصحاب کهف به دست دشمنان کافر، در صورت یافتن انان+۱ آیه
- امیدواری اصحاب کهف، به رحمت و امداد خداوند+۱ آیه
- اجابت دعا، پرتوی از رحمت پروردگار+۳ آیه
- اجابت دعای اصحاب کهف، برخاسته از رحمت الهی+۱ آیه
- گشایش در کارهای اصحاب کهف، جلوه ای از رحمت الهی
- ایمان، عامل برخورداری از رحمت خداوند+۲ آیه
- عبودیّت و بندگی به درگاه خداوند، زمینه ساز برخورداری از رحمت او+۲ آیه
- قیام برای اعلان توحید و خداپرستی، زمینه ساز رحمت الهی+۱ آیه
- هجرت اصحاب کهف به طرف غار، زمینه ساز برخورداری انان از رحمت خداوند
- بهره مندی اصحاب کهف، از رحمت الهی+۱ آیه
- ایمان و دعا و کناره گیری از بت پرستان و معبودان باطل از سوی اصحاب کهف، عامل جلب رحمت الهی+۱ آیه
- رحمت الهی، عامل اسایش و ارامش اصحاب کهف، در درون غار
- فراهم شدن وسیله اسایش از سوی خدا برای اصحاب کهف، پس از کناره گیری انان از بت پرستان+۱ آیه
- اکراه اصحاب کهف بر شرک، از ناحیه حکومت مستبدّ و مشرک انان+۱ آیه
- نقش محیط شرک الود، در گرایش ادمی به شرک+۴ آیه
- هجرت و دوری گزیدن از محیط و مراکز شرک، راهی برای مصونیّت ادمی از الودگی به شرک+۲ آیه
- هجرت اصحاب کهف، از محیط شرک به سوی غار
- هجرت از دیار شرک، مانع شقاوت+۲ آیه
- شهر اِفسوس، دارای حکومتی ستمگرانه و مستبدّانه، در دوران اصحاب کهف+۲ آیه
- حاکمان شهر اِفسوس، انسانهایی مشرک+۲ آیه
- مردم شهر اِفسوس، انسانهایی مشرک، در دوران اصحاب کهف+۲ آیه
- تنها خدا، شایسته عبادت+۱ آیه
- اعراض اصحاب کهف، از مشرکان و معبودان باطل انها+۱ آیه
- اختفای اصحاب کهف، در غار+۲ آیه
- غار، پناهگاه طبیعی، برای حفاظت انسان
- پناهنده شدن اصحاب کهف و جوانمردان مؤمن به غار، در پی فرار از بت پرستان دیارشان+۳ آیه
- بهره مندی اصحاب کهف از رحمت الهی، در پی اعلام یکتاپرستی خود و پناه بردن به غار+۱ آیه
- معاشرت اصحاب کهف با یکدیگر به هنگام پناه اوردن به غار و به هنگام تهیه غذا+۲ آیه
- منشر/ اسماوصفات+۲ آیه
- وجوب استقامت بر توحید+۳ آیه
- وجوب هجرت از دارالشّرک
- هجرت اصحاب کهف از دارالکفر برای حفظ عقاید توحیدی، سبب اسان شدن امور انان از ناحیه خدا+۱ آیه
- هجرت از سرزمین کفر و حاکمیت شرک، زمینهساز برخورداری از توفیقات الهی+۱ آیه
- هجرت مؤمن در راه خدا، زمینه جلب رحمت الهی برای او+۳ آیه
- فراهم شدن شرایط مناسب و اسایش از سوی خداوند، پیامد هجرت اصحاب کهف برای فرار از حاکمیت شرک
- اطمینان اصحاب کهف به برخورداری از رحمت الهی، در صورت هجرت کردن از حاکمیت شرک
- لزوم هجرت از محیط شرک، برای حفظ عقیده توحیدی+۱ آیه
- اطمینان اصحاب کهف به برخورداری از رحمت الهی در صورت هجرت کردن از حاکمیّت شرک